ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ: ΟΛΕΣ ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΚΟΡΥΦΑΙΕΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ

Για τη θεραπεία της ορμονικής υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση πολλά έχουν ακουστεί. Πριν από μια 10ετία οι κίνδυνοι έδειχναν να υπερτερούν, όμως τα τελευταία χρόνια το τοπίο έχει αλλάξει. Πολλές γυναίκες που τη λαμβάνουν βοηθιούνται όχι μόνο να ξεπεράσουν τα δύσκολα συμπτώματα, αλλά και να προστατευτούν από δυνητικά προβλήματα υγείας που έρχονται φυσιολογικά με τον χρόνο. Είναι τελικά επικίνδυνη; Να την επιλέξει ή όχι μια γυναίκα; Για ποιους λόγους και με ποιες προϋποθέσεις; Τι λένε τα νεότερα ερευνητικά δεδομένα; Στο ρεπορτάζ που ακολουθεί μιλήσαμε με τις κορυφαίες στην Ελλάδα γιατρούς σε θέματα εμμηνόπαυσης, ενδοκρινολόγους, γυναικολόγους και ογκολόγους, και σχηματίσαμε μια πλήρη εικόνα, όπως έχει διαμορφωθεί αυτή τη στιγμή, χωρίς φόβο, αλλά με σύνεση.

«Μην τολμήσεις να πάρεις ορμόνες, μπαίνοντας στην κλιμακτήριο», είχα ακούσει από τον μαστολόγο και ακολούθως από την ενδοκρινολόγο που με παρακολουθούσαν. Μεγαλώνοντας έμαθα να φοβάμαι τις ορμόνες, όχι μόνο εγώ αλλά και άλλες γυναίκες στην ηλικία μου, όπως διαπίστωνα στις συζητήσεις μας. Στον κύκλο μου υπήρχαν γυναίκες που είχαν διαγνωστεί με πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια, για τις οποίες η θεραπεία της ορμονικής υποκατάστασης ήταν μονόδρομος, αλλά και πάλι οι συστάσεις ήταν αυστηρές: «Σταματάτε στα 45-47. Είναι επικίνδυνο».

Κάποια στιγμή, εκεί γύρω στο 2024, άρχισα να συνειδητοποιώ ότι όχι μόνο δεν συμμερίζονταν όλοι οι γιατροί τις ίδιες απόψεις, αλλά και ότι αρκετές γυναίκες –ανάμεσά τους η πιο δυναμική φίλη μου–  ξεπερνάνε τον σκόπελο της εμμηνόπαυσης με αυτοκόλλητα που «τις κάνουν να ξανανιώσουν ο εαυτός τους». Εξακολουθούσα να πιστεύω ότι τα ενοχλητικά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης είναι κάτι που πρέπει να αντέξεις, που όλες οι γυναίκες πρέπει να αντέχουν γιατί είναι στη φύση τους, και με αυτή την ψυχολογία συνέχιζα να προσεγγίζω το ζήτημα, έως ότου κατάλαβα ότι το θέμα δεν ήταν αυτό.

Το θέμα της ορμονικής υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση έχει πολλές προεκτάσεις. Τα όποια οφέλη της συγκεκριμένης θεραπείας έχουν να κάνουν με την επιβράδυνση της φυσιολογικής γήρανσης και των κινδύνων που αυτή επιφέρει, καθώς και με μια ομαλότερη μετάβαση στο επόμενο ηλικιακό στάδιο. Οι ορμόνες δεν δίνονται μόνο για τις εξάψεις, αλλά και για την οστεοπόρωση. Δεν χορηγούνται μόνο για την παράταση της σεξουαλικής απόλαυσης, αλλά και για την πρόληψη της καρδιαγγειακής υγείας, και μάλιστα κυρίως γι' αυτό.

Όσα θέλουμε να ξέρουμε για τη ΘΟΥ

Πόσο επικίνδυνη είναι, τελικά, η ΘΟΥ στην εμμηνόπαυση; Να την επιλέξει ή όχι μια γυναίκα; Για ποιους λόγους; Ποιες είναι οι νέες μελέτες και συστάσεις και ποιος γιατρός «ξέρει καλύτερα» και μπορεί να χορηγήσει τα συγκεκριμένα σκευάσματα; Για να πραγματοποιηθεί αυτό το ρεπορτάζ απευθυνθήκαμε στις κορυφαίες ειδικούς στην Ελλάδα και τους ζητήσαμε τις απαντήσεις που όλες οι γυναίκες θα θέλαμε να γνωρίζουμε για το θέμα.

Η Ειρήνη Λαμπρινουδάκη, καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης και Επιστημονική Διευθύντρια European Menopause and Andropause Society, EMAS, και η Αρετή Αυγουλέα, μαιευτήρας-γυναικολόγος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Ακαδημαϊκή Υπότροφος Τμήματος Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης Β΄ Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΕΚΠΑ και ταμίας της Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, μας μίλησαν για τα φάρμακα, τον τρόπο λήψης, τα οφέλη και τις πιθανές παρενέργειες.

Η Φλώρα Ζαγουρή, παθολόγος-ογκολόγος, καθηγήτρια ΕΚΠΑ και υπεύθυνη της Ογκολογικής Μονάδας του Αρεταίειου Νοσοκομείου, και η Αμαλία Σοφιανίδη, MD, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, επιστημονική συνεργεάτιδα στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, αναφέρθηκαν στους κινδύνους και τις προϋποθέσεις. Από τα λεγόμενά τους προκύπτει μια ξεκάθαρη –επιτέλους– απάντηση όσον αφορά την επικινδυνότητα της θεραπείας.

ΟΛΕΣ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΑΥΤΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΩΜΑ. ΠΑΛΙΑ ΔΙΝΟΝΤΑΝ ΣΥΖΕΥΓΜΕΝΑ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΠΛΕΟΝ.

Τι είναι η Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης

Για να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά, όταν μιλάμε για ΘΟΥ εννοούμε τη χορήγηση οιστρογόνων –και, σε γυναίκες με μήτρα, συνδυασμού οιστρογόνων και προγεσταγόνου– με στόχο να αναπληρωθούν οι ορμόνες που μειώνονται φυσιολογικά μετά την εμμηνόπαυση. Μπορεί να χορηγηθεί σε μορφή χαπιού, διαδερμικού επιθέματος, γέλης ή κολπικών σκευασμάτων, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε γυναίκας.

Η Ειρήνη Λαμπρινουδάκη, καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ και η η Αρετή Αυγουλέα, μαιευτήρας-γυναικολόγος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών εξηγούν: «Οι πρώτες ενδείξεις για τη ΘΟΥ είναι τα αγγειοκινητικά συμπτώματα, όπως οι έντονες εξάψεις και οι εφιδρώσεις, κι αυτό επειδή αποτελούν πιθανές ενδείξεις μεταγενέστερων καρδιαγγειακών προβλημάτων. Γι' αυτό όσο πιο γρήγορα πάρει μια γυναίκα τη θεραπεία, τόσο πιο πολύ προστατεύεται καρδιολογικά.

»Οι θεραπείες είναι είτε κυκλικές, δηλαδή δίνονται σε γυναίκες που είναι στην κλιμακτήριο και έχουν ακόμη κύκλους έστω και άστατους, οπότε συνεχίζουν να βλέπουν αίμα περιόδου, είτε συνδυασμένες, οπότε δίνονται μετά την εμμηνόπαυση και οι γυναίκες δεν βλέπουν αίμα. Όλες οι ορμόνες που δίνονται είναι τεχνητά κατασκευασμένες για να μοιάζουν με αυτές που παράγει το ανθρώπινο σώμα. Παλιά δίνονταν συζευγμένα οιστρογόνα, ουσίες που δεν χρησιμοποιούνται πλέον. Δίνουμε καθαρή οιστραδιόλη σε συνδυασμό με προγεστογόνα, όχι όμως στις ίδιες ποσότητες για όλες τις γυναίκες, στη χαμηλότερη δυνατή δόση, και τις περισσότερες φορές διαδερμικά (τζελ ή αυτοκόλλητα), ώστε να μην εισέρχονται στην εντεροηπατική λειτουργία».

Ο τύπος των οιστρογόνων αλλά και ο τρόπος που τα λαμβάνει μια γυναίκα επηρεάζει διαφορετικά τον κίνδυνο για θρομβώσεις και καρδιαγγειακά συμβάματα, δηλαδή ξαφνικά ιατρικά επεισόδια (π.χ. έμφραγμα, εγκεφαλικό) που προκαλούν βλάβη στην καρδιά ή στο δίκτυο των αιμοφόρων αγγείων. Τα σύγχρονα, βιοπανομοιότυπα διαδερμικά οιστρογόνα θεωρούνται πλέον η πιο ασφαλής επιλογή για το καρδιαγγειακό σύστημα. Να σημειωθεί ότι διαφέρουν από τα βιομημιτικά, τα οποία μπορεί να δίνονται στα φαρμακεία, αλλά δεν συνταγογραφούνται και δεν είναι εγκεκριμένα από τον ΕΟΦ.

Γιατί θεωρήθηκε επικίνδυνη; Τι πιστεύουν οι Ελληνίδες;

Η ΘΟΥ βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης αμφισβήτησης στις αρχές της δεκαετίας του 2000 μετά τη δημοσίευση των πρώτων αποτελεσμάτων της μελέτης Women’s Health Initiative (WHI) στις ΗΠΑ. Η μελέτη αυτή έδειξε ότι ο συνδυασμός οιστρογόνου–προγεσταγόνου συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού, καθώς και με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης θρομβώσεων και πνευμονικής εμβολής.

Παράλληλα, καταγράφηκε αυξημένος κίνδυνος αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου και μια μικρή, αλλά υπαρκτή αύξηση καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Τα ευρήματα αυτά προβλήθηκαν έντονα διεθνώς, με αποτέλεσμα η ΘΟΥ να «δαιμονοποιηθεί» στη δημόσια σφαίρα και η χρήση της να μειωθεί δραστικά παγκοσμίως.

Τι πιστεύουν σήμερα οι γυναίκες στην Ελλάδα; Για την κοινωνιολογική διάσταση του θέματος, μιλήσαμε με την Αθανασία Παππά, επισκέπτρια υγείας και πρόεδρο της ΕΛΕΤΕΜ, η οποία μας έδωσε τα αποτελέσματα έρευνας που διανεμήθηκε μέσω της πλατφόρμας EU Survey (σε συνεργασία με την ΕΛΕΤΕΜ) και είχε στόχο να καταγράψει τις απόψεις των Ελληνίδων σχετικά με τη χρήση οιστρογόνων στην εμμηνόπαυση.

Όπως, μας είπε, συλλέχθηκαν συνολικά 187 απαντήσεις, από 5 έως 30 Μαΐου 2024. Η ανάλυση των δεδομένων ανέδειξε δύο σαφείς ομάδες γυναικών: όσες αντιτίθενται στη χρήση οιστρογόνων και όσες είναι υπέρ της χρήσης τους. Σε όλο το δείγμα, η χαμηλότερη μέση τιμή (1,60) καταγράφηκε στη δήλωση «χρησιμοποιώ υποκατάσταση οιστρογόνων», υποδεικνύοντας χαμηλή χρήση της θεραπείας. Η υψηλότερη μέση τιμή (3,56) καταγράφηκε στη δήλωση «πιστεύω ότι τα οιστρογόνα είναι γενικά υπεύθυνα για καρκίνους», δείχνοντας έντονη ανησυχία των γυναικών για τον κίνδυνο καρκίνου.

Εντυπωσιακό είναι ότι οι δύο ομάδες (αντίθετες και υποστηρικτικές) είχαν παρόμοιες τιμές στη δήλωση: «Πιστεύω ότι τα οιστρογόνα είναι γενικά υπεύθυνα για καρκίνους» (αντίθετες: 3,67 — υποστηρικτικές: 3,47) Αυτό δείχνει ότι ακόμη και οι υποστηρικτικές της ορμονικής υποκατάστασης γυναίκες εξακολουθούν να έχουν επιφυλάξεις σχετικά με τον κίνδυνο καρκίνου.

«Οι Ελληνίδες εμφανίζουν αμφίσημες και συχνά αντιφατικές απόψεις σχετικά με τη χρήση οιστρογόνων στην εμμηνόπαυση. Οι ανησυχίες παραμένουν έντονες, ανεξάρτητα από τη συνολική στάση απέναντι στη θεραπεία. Χρειάζεται κι άλλη έρευνα και μάλιστα εις βάθος, ώστε να κατανοήσουμε αυτές τις πεποιθήσεις και τους λόγους που τις διαμορφώνουν, αλλά και για να ενισχυθεί η ενημέρωση των γυναικών με τεκμηριωμένα δεδομένα», σχολίασε η κ. Παππά.

Αν κρίνω από την προσωπική μου εμπειρία με δύο επαγγελματίες υγείας εντελώς αρνητικούς, θα είχε νόημα να επιμορφωθούν και να ενημερωθούν όλοι οι γιατροί ειδικοτήτων που διαχειρίζονται γυναίκες σχετικά με την ορμονική τους υγεία.

Εξακολουθεί να θεωρείται επικίνδυνη;

«Το πρώτο πράγμα που πρέπει να γνωρίζετε σχετικά με τα αποτελέσματα της μελέτης WHI είναι ότι, ενώ οι κίνδυνοι για καρκίνο του μαστού και εγκεφαλικό επεισόδιο υπήρχαν, δεν ήταν τόσο σημαντικοί ή σοβαροί όσο αρχικά αναφέρθηκε και σίγουρα υπερεκτιμήθηκαν και υπερτονίστηκαν από τα μέσα ενημέρωσης. Μέσα στην τελευταία 20ετία, οι ερευνητές της WHI και άλλοι επιστήμονες έχουν εμφανιστεί δημοσίως για να διευκρινίσουν τα σημεία εκείνα των δεδομένων που αφορούν την εμφάνιση καρκίνου. Και το 2018 οι συγγραφείς Avrum Bluming και Carol Tavris δημοσίευσαν το Estrogen Matters, ένα από τα σημαντικότερα βιβλία σχετικά με τη μελέτη WHI και την παρερμηνεία των δεδομένων», διαβάζουμε στο βιβλίο της Dr Mary Claire Haver Η νέα εμμηνόπαυση (εκδ. Παπαδόπουλος).

Τι ακριβώς συνέβη και άλλαξαν τα δεδομένα; Ρωτήσαμε τη Φλώρα Ζαγουρή, παθολόγο-ογκολόγο, καθηγήτρια ΕΚΠΑ, και την Αμαλία Σοφιανίδη, MD, υποψήφια διδάκτορα Πανεπιστημίου Αθηνών. «Η παρακολούθηση της μελέτης Women’s Health Initiative (WHI) συνεχίστηκε για 13 χρόνια και στα επόμενα έτη δημοσιεύτηκαν νεότερες αναλύσεις, μεταξύ των οποίων και διαστρωμάτωση των καρδιαγγειακών αποτελεσμάτων ανά ηλικιακή ομάδα. Από την επανεξέταση των δεδομένων, αλλά και από μετα-αναλύσεις που ακολούθησαν, προέκυψε ότι η χορήγηση ΘΟΥ σε νεότερες γυναίκες (50–59 ετών) ή σε γυναίκες στα πρώτα 10 χρόνια μετά την έναρξη της εμμηνόπαυσης φαίνεται να έχει ευνοϊκή επίδραση στο καρδιαγγειακό σύστημα, μειώνοντας τη στεφανιαία νόσο και τη συνολική θνησιμότητα. Τα δεδομένα αυτά ανέδειξαν μια κρίσιμη παράμετρο: οι κίνδυνοι και τα οφέλη της ΘΟΥ διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με την ηλικία έναρξης της θεραπείας και το ατομικό προφίλ υγείας της κάθε γυναίκας. Με άλλα λόγια, η ίδια θεραπεία δεν έχει το ίδιο αποτύπωμα σε μια γυναίκα 52 ετών που βρίσκεται στα πρώτα χρόνια της εμμηνόπαυσης και σε μια γυναίκα 65 ετών».

Ποιες γυναίκες να πάρουν και ποιες όχι;

Θεραπεία μπορεί να πάρει μία γυναίκα τόσο στην κλιμακτήριο όσο και στην εμμηνόπαυση, ακόμη κι αν έχουν περάσει λίγα χρόνια από αυτήν, αλλά υπάρχουν ενδείξεις. Σε γυναίκες κάτω των 60 ετών ή εντός 10 ετών από την έναρξη της εμμηνόπαυσης, η σχέση οφέλους–κινδύνου θεωρείται γενικά θετική, σύμφωνα με τις ειδικούς.

Τι γίνεται με τη διάρκεια της θεραπείας; Για πόσο διάστημα μπορεί μια γυναίκα να παίρνει ορμόνες; Οι κυρίες Αυγουλέα και Λαμπρινουδάκη απαντούν: «Δεν υπάρχει ένα απόλυτα ασφαλές χρονικό όριο που να ισχύει για όλες. Ο κίνδυνος καρκίνου του μαστού και άλλων ορμονοεξαρτώμενων καρκίνων φαίνεται να αυξάνεται ελαφρώς μετά τα 5 χρόνια συνδυασμένης θεραπείας. Η διαδερμική χορήγηση μπορεί να είναι ασφαλής ακόμη και για 10 χρόνια, όμως συστήνεται η ελάχιστη αποτελεσματική δόση και χρειάζεται ετήσια επανεκτίμηση στο πλαίσιο μιας εξατομικευμένης προσέγγισης. Στο ιατρείο γίνονται εξατομικευμένες εξετάσεις, εργαστηριακές, παρακλινικές και κλινικές και λήψη ιστορικού για να διαπιστωθεί αν πρέπει να πάρει μια γυναίκα ΘΟΥ, σε τι δόση και για πόσο».

Πότε όμως η χρήση της ΘΟΥ θεωρείται άκρως απαγορευτική; Οι κυρίες Ζαγουρή και Σοφιανίδη εξηγούν: «Η ΘΟΥ αντενδείκνυται σε γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού, ενδομητρίου ή άλλων ορμονοεξαρτώμενων καρκίνων, με ενεργή ή πρόσφατη θρομβοεμβολική νόσο, σοβαρή ηπατική νόσο ή ανεξήγητη κολπική αιμορραγία. Επίσης, σε γυναίκες με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο η χορήγησή της εξετάζεται με ιδιαίτερη προσοχή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν συνιστάται. Ωστόσο, κάθε περίπτωση αξιολογείται εξατομικευμένα, με βάση το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, τους παράγοντες κινδύνου και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων».

Ποιες είναι οι εξετάσεις που απαιτεί η εξατομικευμένη προσέγγιση, σύμφωνα με τις ίδιες; «Πριν από την έναρξη της θεραπείας πρέπει να έχει προηγηθεί πλήρης γυναικολογικός και μαστολογικός έλεγχος. Κατά τη διάρκεια της λήψης, η γυναίκα οφείλει να κάνει τακτική μαστογραφία σύμφωνα με τις συστάσεις της ηλικίας της –όχι απαραίτητα συχνότερα, εφόσον δεν υπάρχουν πρόσθετοι παράγοντες κινδύνου– να παρακολουθεί την αρτηριακή πίεση, το σωματικό βάρος και βασικούς μεταβολικούς δείκτες, και να ενημερώνει άμεσα τον γιατρό της σε περίπτωση ανεξήγητης αιμορραγίας ή συμπτωμάτων που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν θρόμβωση. Δεν απαιτούνται υπερβολικές ή επιπρόσθετες εξετάσεις, αλλά συστηματική και υπεύθυνη ιατρική παρακολούθηση».

Τι πρέπει να θυμάστε

Τι θα κρατούσαμε συμπερασματικά από τα όσα μας εξήγησαν οι γιατροί σε αυτό το ρεπορτάζ;

• Ανάμεσα στην άκριτη χορήγηση και τη δαιμονοποίηση της ΘΟΥ, υπάρχει μια χρυσή τομή: η σωστή επιλογή ασθενών, η εξατομίκευση της θεραπείας και η στενή ιατρική παρακολούθηση. Με αυτές τις προϋποθέσεις, η ΘΟΥ μπορεί να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη για μια γυναίκα.
• Τα νεότερα σκευάσματα και ιδιαίτερα οι διαδερμικές μορφές χορήγησης συνδέονται με χαμηλότερη επικινδυνότητα σε σύγκριση με τα παλαιότερα από του στόματος σχήματα και δεν έχουν καμία σχέση ούτε με τις ορμόνες που περιέχονται στα αντισυλληπτικά χάπια.
• Η επιστημονική έρευνα δεν παραμένει στάσιμη. Οι οδηγίες αλλάζουν κάθε 1-2 χρόνια και οι αρμόδιοι γιατροί τις μελετούν και αναπροσαρμόζουν τη θεραπεία όταν χρειάζεται.
• Ορισμένα σκευάσματα επανεκτιμώνται και απενοχοποιούνται μέσα από νέα δεδομένα, ενώ παράλληλα αναπτύσσονται καινούργιες, πιο στοχευμένες θεραπείες, όπως αυτές που στοχεύουν μόνο στις εξάψεις, στην περίπτωση που μια γυναίκα είτε δεν επιτρέπεται είτε δεν επιθυμεί να λάβει ΘΟΥ.

Μια σημαντική, ιστορική εξέλιξη για τα φάρμακα της θεραπείας

Τέλος κάτι που αξίζει να αναφερθεί: Στις 10 Νοεμβρίου 2025 ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) απέσυρε την ένδειξη «black box warning» από τη χρήση της ΘΟΥ, γεγονός που αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την επίσημη αποδαιμονοποίησή της. Όταν ένα φάρμακο φέρει αυτή την ένδειξη, σημαίνει ότι οι ιατρικές μελέτες ή τα δεδομένα μετά την κυκλοφορία του έδειξαν ότι ενέχει σοβαρούς, απειλητικούς για τη ζωή ή δυνητικά θανατηφόρους κινδύνους.

Η προειδοποίηση δεν σημαίνει ότι το φάρμακο αποσύρεται από την αγορά. Σημαίνει ότι ο FDA έχει κρίνει πως τα οφέλη του φαρμάκου εξακολουθούν να υπερτερούν των κινδύνων, αλλά μόνο όταν χρησιμοποιείται σωστά, για τους σωστούς ασθενείς και υπό ιατρική παρακολούθηση. Πλέον η ΘΟΥ δεν έχει αυτή την ένδειξη. Το αν είναι κατάλληλη για εσάς αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να συζητήσετε με τον γιατρό σας και μόνο με αυτόν. Προσπαθήστε όμως να εξακριβώσετε αν γνωρίζει όλα τα νέα δεδομένα και δεν είναι προκατειλημμένος.