ΕΡΧΕΤΑΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ;

Φαντάζεσαι να υπήρχε ένα εμβόλιο που να αποκλείει τον κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα πολύ πριν αυτός «δώσει» τα πρώτα του σημάδια; Φαίνεται πως πλέον δεν απέχουμε πολύ…

Ακόμα κι αν ο καρκίνος του πνεύμονα δεν έχει επηρεάσει με κάποιον τρόπο εσένα ή την οικογένειά σου, πιθανότατα γνωρίζεις ήδη πως πρόκειται για έναν από τους συχνότερους τύπους που προσβάλλει εξίσου άντρες και γυναίκες – ο δεύτερος συχνότερος στην Ελλάδα, με περίπου 8.500 νέα περιστατικά κάθε χρόνο και αυτός που θα σκοτώσει τους περισσότερους.

Το χειρότερο είναι πως πρόκειται για έναν καρκίνο ο οποίος συχνά διαγιγνώσκεται όταν είναι πλέον αργά, κάνοντας τη θεραπεία του εξαιρετικά δύσκολη και το προσδόκιμο ζωής μικρό. Όλα αυτά, βέβαια, μπορεί σύντομα να αλλάξουν, αφού οι επιστημονικές εξελίξεις μάς οδηγούν σε μια νέα εποχή πραγματικά αποτελεσματικής πρόληψης.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και το University College London που συνεργάζονται με το Cancer Research UK (τον μεγαλύτερο φιλανθρωπικό οργανισμό χρηματοδότησης της έρευνας για τον καρκίνο στον κόσμο, που έχει ήδη βοηθήσει στον διπλασιασμό της επιβίωσης από καρκίνο στο Ηνωμένο Βασίλειο τα τελευταία 50 χρόνια) μας έχουν νέα: Ετοιμάζονται να ξεκινήσουν κλινικές δοκιμές ενός προληπτικού εμβολίου που θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Γιατί είναι τόσο δύσκολη η θεραπεία του καρκίνου του πνεύμονα;

Η αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς αυτός κατά κανόνα δεν εμφανίζεται ως μια ομοιόμορφη «συστάδα», παρά αποτελείται από πολλές διαφορετικές ομάδες κυττάρων, καθεμία από τις οποίες συμπεριφέρεται διαφορετικά. Επομένως, ένα φάρμακο μπορεί να δράσει σε μία μόνο από αυτές τις ομάδες.

Φωτορεαλιστική απεικόνιση καρκινικών κυττάρων. iStock

Οι επιστήμονες περιγράφουν τους όγκους στον πνεύμονα σαν ένα ποικιλόμορφο δάσος, τα πιο ανθεκτικά μέρη του οποίου μπορούν να επιβιώσουν σε δύσκολες, μεταβαλλόμενες συνθήκες. Αυτό σημαίνει ότι μια θεραπεία που ασκεί πίεση σε έναν όγκο μπορεί πράγματι να «σκοτώσει» κάποια μέρη του, αλλά να αφήσει ανενόχλητα στην ανάπτυξή τους άλλα, αυτά δηλαδή που προσαρμόζονται πιο εύκολα.

Μιλώντας σε podcast η Lydia Bird, ερευνήτρια στο Cancer Research UK, εξήγησε ότι ο καρκίνος του πνεύμονα έχει σχεδόν άπειρη ικανότητα να εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου και αυτό καθιστά πιο δύσκολη τη θεραπεία του σε μεταγενέστερα στάδια. Επίσης, είναι πιθανό να επανεμφανιστεί σε μια μορφή ανθεκτική στη θεραπεία. Ωστόσο, «οι επιστήμονές μας εντοπίζουν λεπτομερώς αυτές τις εξελικτικές διαδρομές, βοηθώντας μας να κατανοήσουμε πώς οι καρκίνοι ξεκινούν, προσαρμόζονται, εξαπλώνονται και ξεφεύγουν από τη θεραπεία. Και αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να σχεδιάσουμε τρόπους για να προσαρμοστούμε σε αυτήν την αλλαγή, αντί να την αφήσουμε να μας ξεπεράσει, με σκοπό να εντοπίσουμε τον καρκίνο νωρίτερα και να αποτρέψουμε την ασθένεια πριν ξεκινήσει».

Τι πρέπει να ξέρεις για το επικείμενο προληπτικό εμβόλιο;

Το Cancer Research UK χρηματοδότησε το TRACERx, μια εννιαετή μελέτη αξίας 14 εκατομμυρίων λιρών –τη μεγαλύτερη του είδους της– για να χαρτογραφήσει τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι καρκίνοι του πνεύμονα.

Οι ερευνητές που συμμετείχαν κατάφεραν να χαρτογραφήσουν ολόκληρη την εξελικτική πορεία του καρκίνου του πνεύμονα: πώς ξεκινά, πώς αλλάζει και πώς προσπερνά τη θεραπεία. Για να το κάνουν αυτό, ανέλυσαν γενετικά δεδομένα σε τεράστια κλίμακα – όπως το περιγράφουν, είναι σα να διάβασαν όλα τα έργα του Σαίξπηρ περίπου 50 εκατομμύρια φορές. Στόχος ήταν να εντοπιστούν μοτίβα και να προβλεφθεί η επόμενη κίνηση της νόσου, ώστε να παραμείνουν ένα βήμα μπροστά της.

Αδενοκαρκίνωμα πνεύμονα: επίχρισμα (smear) με κακοήθη άτυπα επιθηλιακά κύτταρα, έντονο πλειομορφισμό και ευδιάκριτους πυρήνες. iStock

Η μελέτη TRACERx έχει επικεντρωθεί στο «κωδικοποιητικό» μέρος του γονιδιώματος –στα γονίδια, δηλαδή, που παράγουν πρωτεΐνες και χτίζουν τα κύτταρά μας– που αποτελεί μόνο ένα μικρό κλάσμα του DNA μας. Την ίδια ώρα, υπάρχουν δισεκατομμύρια «γράμματα» του DNA –οι λεγόμενες βάσεις– που κάποτε θεωρούνταν «άχρηστα», αλλά σήμερα γνωρίζουμε ότι διαμορφώνουν τη βιολογία μας και επηρεάζουν ασθένειες όπως ο καρκίνος.

Στο επόμενο κεφάλαιό της, λοιπόν, η έρευνα TRACERx –που μετονομάζεται σε TRACERx EVO– χρησιμοποιεί την αλληλούχιση ολόκληρου του γονιδιώματος για να μελετήσει ακριβώς αυτό το θέμα. «Μέσω αυτού του προγράμματος προσπαθούμε να φέρουμε μια βαθύτερη βιολογική κατανόηση της εξέλιξης, της πρόληψης, της διάγνωσης και της θεραπείας του καρκίνου του πνεύμονα στην κλινική», λέει στο podcast ο καθηγητής Charles Swanton, επικεφαλής ερευνητής και των δύο αυτών μελετών.

Κάτι που έδειξαν οι μελέτες είναι ότι πολλοί καρκίνοι του πνεύμονα μοιράζονται ορισμένα από τα ίδια πρώιμα «γενετικά λάθη» στην ανάπτυξή τους. Αυτό άνοιξε τον δρόμο για το πρώτο εμβόλιο στον κόσμο που έχει σχεδιαστεί για την πρόληψη του καρκίνου του πνεύμονα.

iStock

Ο λόγος για το LungVax, το οποίο δρα εκπαιδεύοντας το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει τα «σημάδια κινδύνου» που εμφανίζονται όταν τα πνευμονικά κύτταρα αρχίζουν να παρουσιάζουν προβλήματα οφειλόμενα σε τα κοινά γενετικά σφάλματα. Αυτό σημαίνει ότι όταν τα κύτταρα εισέρχονται σε προκαρκινική κατάσταση, μπορούν να εξαλειφθούν πριν από την ανάπτυξη καρκίνου.

Η δυνατότητα αυτή έχει κάνει τους ερευνητές τόσο αισιόδοξους, ώστε η πρώτη δοκιμή του εμβολίου σε ανθρώπους θα ξεκινήσει σύντομα.

Στο πλαίσιο αυτής, οι επιστήμονες θα εξετάσουν προσεκτικά πώς το εμβόλιο λειτουργεί σε άτομα που διατρέχουν κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου τους έπειτα από χειρουργική επέμβαση, ή που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης νέου καρκίνου. Επίσης, θα δουν πόσο εύκολο είναι να χορηγηθεί και ποιος μπορεί να ωφεληθεί περισσότερο στο μέλλον.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΘΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΕΙ ΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΕΓΚΑΙΡΑ ΚΑΙ ΝΑ ΕΞΑΛΕΙΦΕΙ ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΟΤΑΝ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.

Αν όλα σε βάθος χρόνου πάνε καλά, «θα μπορούσαμε να μειώσουμε τον αριθμό των ανθρώπων που βιώνουν την εμπειρία της διάγνωσης καρκίνου, που πρέπει να πάνε στο νοσοκομείο για να κάνουν χημειοθεραπεία, και όλα τα άγχη που αυτό φέρνει στους ίδιους και τις οικογένειές τους», λέει η καθηγήτρια πειραματικής ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Sarah Blagden, η οποία είναι συνιδρύτρια της LungVax.

Η έρευνα TRACERx, πάντως, δεν σταματά εδώ: Οι επιστήμονες αναπτύσσουν επίσης μια εξέταση αίματος που μπορεί να ανιχνεύσει την υποτροπή του καρκίνου έπειτα από χειρουργική επέμβαση έως και έναν χρόνο πριν από τις πιο ευαίσθητες σαρώσεις και να οδηγήσει έτσι τους ανθρώπους στην καλύτερη δυνατή εξατομικευμένη θεραπεία.

Εξάλλου, στο πλαίσιο της μελέτης, πέφτει ακόμη περισσότερο φως στην ασθένεια: από τον ρόλο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην πρόκληση φλεγμονής στους πνεύμονες που στη συνέχεια προκαλεί καρκίνο, έως το ποιες μεταλλάξεις που προκαλούν καρκίνο θα μπορούσαν να στοχευθούν με φάρμακα.

Είπαμε: Τα νέα είναι καλά.