ΑΥΤΗ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΘΑ ΣΕ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΝΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΕΣΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΣΤΡΕΣ

Πώς η ελεγχόμενη έκθεση σε μικρές δόσεις στρες μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλό μας να χτίσει ψυχική ανθεκτικότητα.

Το στρες είναι μια περίπλοκη κατάσταση. Στη σωστή δόση είναι απαραίτητο και λειτουργεί προστατευτικά για τον οργανισμό μας. Όταν όμως γίνεται υπερβολικό, επηρεάζει αρνητικά το σώμα μας και μπορεί να βλάψει σοβαρά την ψυχική μας υγεία.

Η πλήρης αποφυγή του δεν είναι η λύση, μιας και δεν πρόκειται για κάποιον κακό που πρέπει να εξαφανίσουμε από τη ζωή μας. Επίσης, είναι παράλογο να πιστεύουμε ότι μπορούμε να το αποφύγουμε. Ιδίως στη σύγχρονη εποχή. Το ζητούμενο είναι να χτίσουμε την ψυχική μας ανθεκτικότητα, ώστε να μπορούμε να διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες της ζωής.

Τι κάνουμε με αυτά τα δεδομένα; Μπορούμε να ακολουθήσουμε τη λογική που εφαρμόζουμε στα εμβόλια. Με απλά λόγια, όπως ένα εμβόλιο εκπαιδεύει με ασφάλεια το ανοσοποιητικό σύστημα να αμύνεται απέναντι σε μια μελλοντική απειλή, έτσι και η ελεγχόμενη έκθεση σε αγχωτικές καταστάσεις φαίνεται να «προπονεί» τον εγκέφαλο και το σώμα να διαχειρίζονται καλύτερα την πίεση.

Τι τραβάνε οι φαντάροι

Η ιδέα μελετάται εδώ και χρόνια στον στρατό. Για παράδειγμα, στρατιώτες εκτίθενται συστηματικά σε προσομοιώσεις δύσκολων και αγχωτικών καταστάσεων, έχοντας παράλληλα υποστήριξη, καθοδήγηση και εργαλεία αντιμετώπισης. Τα στοιχεία δείχνουν ότι εκείνοι που έλαβαν εκπαίδευση ανθεκτικότητας εμφάνισαν χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης κατά τη διάρκεια έντονων στρατιωτικών ασκήσεων, σε σχέση με όσους δεν είχαν λάβει αντίστοιχη εκπαίδευση.

Παρόμοια αποτελέσματα έχουν καταγραφεί και σε διασώστες, που φαίνεται να έχουν μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης διαταραχής μετατραυματικού στρες και κατάθλιψης όταν έχουν εκπαιδευτεί στην ψυχική ανθεκτικότητα.

iStock

Η τεχνική της έκθεσης σε διαχειρίσιμο στρες

Προφανώς, δεν χρειάζεται να περάσουμε ειδική εκπαίδευση ούτε να καταταγούμε στις ένοπλες δυνάμεις για να μάθουμε να διαχειριζόμαστε τις αναποδιές της ζωής. Όπως λέει η Julie Vašků από το Πανεπιστήμιο Masaryk, ακόμη και η σκόπιμη έκθεση σε μικρές, καθημερινές δυσκολίες μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα.

Όταν ερχόμαστε εθελοντικά αντιμέτωποι με μικρές προκλήσεις, ο εγκέφαλός μας αλλάζει και μαθαίνει ότι μπορεί να τις διαχειριστεί. Επηρεάζεται, για παράδειγμα, ο προμετωπιαίος φλοιός, που ρυθμίζει τα συναισθήματα, ο ιππόκαμπος, που σχετίζεται με τη μνήμη, και η αμυγδαλή, που ανιχνεύει τις απειλές.

Υπάρχει όμως μια σημαντική προϋπόθεση: Το στρες πρέπει να παραμένει διαχειρίσιμο και όχι υπερβολικό, γιατί τότε γίνεται τραυματικό. Πρακτικά αυτό σημαίνει να πας μόνος σου για φαγητό ή να κάνεις τα μαθήματα παραδοσιακών χορών που πάντα ήθελες, αλλά ντρεπόσουν. Καταστάσεις όπως οι παραπάνω ναι μεν σε αγχώνουν λίγο, αλλά δεν σε διαλύουν ψυχολογικά.

Η ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΑΓΧΩΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ «ΠΡΟΠΟΝΕΙ» ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΩΜΑ ΝΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΟΝΤΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΗΝ ΠΙΕΣΗ.

Χτίζοντας ανθεκτικότητα στα παιδιά

Ας ξεκινήσουμε με μια διευκρίνηση: Η έκθεση των παιδιών σε έντονο στρες αυξάνει τον κίνδυνο για μελλοντικά προβλήματα ψυχικής και σωματικής υγείας. Ωστόσο, οι μικρές, ελεγχόμενες δυσκολίες ίσως τα βοηθήσουν να καλλιεργήσουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα.

Πειράματα σε ζώα έδειξαν ότι όταν τα μικρά εκτίθενται σε ήπιες δυσκολίες με ελεγχόμενο τρόπο, γίνονται πιο ανθεκτικά στο στρες ως ενήλικες. Αντίθετα, η παρατεταμένη και ακραία έκθεση σε στρες έχει τις ακριβώς αντίθετες συνέπειες.

Φυσικά, τέτοιου είδους ευρήματα δεν μπορούν να μεταφερθούν στους ανθρώπους, ούτε είναι ηθικό να γίνουν αντίστοιχα πειράματα σε παιδιά. Παρ’ όλα αυτά, ο Carmine Pariante, καθηγητής Βιολογικής Ψυχιατρικής, θεωρεί ότι ίσως ως κοινωνία έχουμε γίνει υπερβολικά προστατευτικοί. Δεν μιλά για τραυματικές εμπειρίες ή σκληρότητα, αλλά για το δικαίωμα των παιδιών στη δυσκολία, ώστε να μαθαίνουν σταδιακά πως μπορούν να αντέξουν την πίεση και να επανέλθουν.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τα μαθήματα χορού που πολλοί ξεκινάμε σε νεαρή ηλικία. Αρχικά, δίνουμε μια παράσταση μαζί με άλλα παιδιά και τους δασκάλους μπροστά στους γονείς μας. Μεγαλώνοντας, δίνουμε παραστάσεις που καλούμε φίλους και συγγενείς, ενώ οι δάσκαλοι μας προσέχουν από το πλάι της σκηνής. Κάποια στιγμή, θα έρθει η ώρα να χορέψουμε μόνοι μας ή να δώσουμε εξετάσεις για να μπούμε σε μια σχολή και να σπουδάσουμε μπαλέτο. Μπορεί να έχουμε άγχος σε καθεμία από τις περιπτώσεις αυτές, αλλά είμαστε καλύτερα προετοιμασμένα να το αντιμετωπίσουμε και σε θέση να ανακάμψουμε γρηγορότερα. Μαθαίνουμε να λειτουργούμε παρά τον φόβο.

iStock

Μπορεί μια μέρα να έχουμε και εμβόλιο;

Αμερικανοί ερευνητές εξετάζουν την πιθανότητα ενός εμβολίου κατά του στρες. Μελέτη σε τρωκτικά έδειξε ότι ένα βακτήριο που ονομάζεται Mycobacterium vaccae, αφού απενεργοποιηθεί με θερμότητα, μπορεί να ηρεμήσει την απόκριση στο στρες.

Ακόμη πιο πειραματική είναι η έρευνα γύρω από φάρμακα που ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα σε ανθρώπους με υψηλό κίνδυνο PTSD ή κατάθλιψης. Μία από τις λίγες σημαντικές μελέτες έδειξε ότι μια δόση κεταμίνης προστάτευσε ποντίκια από τις αρνητικές συνέπειες του στρες. Μέχρι στιγμής, πάντως, τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.