ΤΙ ΜΑΣ ΛΕΝΕ ΤΑ ΡΕΒΙΘΙΑ ΠΟΥ ΦΥΤΡΩΣΑΝ ΣΤΟ «ΦΕΓΓΑΡΙ» ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΓΗΣ

Η NASA ετοιμάζεται να στείλει ανθρώπους να μείνουν στο φεγγάρι και ψάχνει τρόπους να καλλιεργούν δικά τους προϊόντα, όπως ρεβίθια που φυτρώνουν σε σεληνιακή σκόνη. Τι έχουν να μας πουν όλα αυτά για το μέλλον της Γης;

Μέσα στα επόμενα χρόνια, η NASA θα έχει εγκαταστήσει τους πρώτους κατοίκους στο φεγγάρι. Μέχρι το 2032, υπολογίζει να έχει ετοιμάσει μια μικρή σεληνιακή βάση κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης, όπου οι αστροναύτες θα μπορούν να ζουν και να εργάζονται για ολοένα μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, δοκιμάζοντας τεχνολογίες για παραγωγή τροφής, ενέργειας, νερού και υποστήριξη ζωής. Βέβαια, υπάρχουν βασικά θέματα που πρέπει να λύσει, όπως να εξασφαλίσει στο ερευνητικό προσωπικό που θα εποικήσει τη Σελήνη κάποιου βαθμού διατροφική αυτάρκεια.

Σύμφωνα με μελετητές του ζητήματος, το delivery έτοιμων γευμάτων στο διάστημα κοστίζει ακριβά και η επιβίωση των αστροναυτών δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την έγκαιρη άφιξη προμηθειών. Για τον λόγο αυτό, εξετάζονται τροφές και είδη καλλιέργειας που θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν στο σεληνιακό περιβάλλον, όπως κάποια microgreens και, εσχάτως, ρεβίθια που καλλιεργήθηκαν σε προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος (ρεγόλιθος), με λίγη βοήθεια από κοπριά σκουληκιών και έναν ωφέλιμο μύκητα.

Μα, αφού δεν θα είμαστε εγώ κι εσύ που θα τινάζουμε το σεληνιακό χώμα στο πατάκι του διαστημικού σπιτιού μας, πώς μπορεί να μας αφορούν οι εξελίξεις για το μενού των αστροναυτών, πέραν του να σκεφτόμαστε μια ρεβιθάδα κάθε που έχει φεγγαράδα; Για να λυθεί κάθε απορία, ας δούμε τι μπορεί να σημαίνει το τελευταίο επίτευγμα για την αναγεννητική γεωργία, τη λειτουργική διατροφή και τους τρόπους να διατηρηθεί η ζωή σε αφιλόξενα περιβάλλοντα – σαν κι αυτό στο οποίο θα μπορούσε να εξελιχθεί η Γη.

Από τα microgreens στα όσπρια

Η αρχή έγινε με τη δοκιμή καλλιέργειας διαφόρων ειδών microgreens, όπως μπρόκολο, ραπανάκι, καρότο, βασιλικός και ηλίανθος, με στόχο την ενυδάτωση με τρόφιμα πλούσια σε νερό.

Τα microgreens είναι φυτά που αναπτύσσονται γρήγορα –η συγκομιδή γίνεται σε 7-14 ημέρες, οπότε έχουν αναπτύξει τα πρώτα τους φύλλα–, απαιτούν λίγους πόρους και προσφέρουν υψηλή συγκέντρωση βιταμινών, μετάλλων και αντιοξειδωτικών, με οφέλη για το ανοσοποιητικό σύστημα και την καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία. Ωστόσο, τους λείπει η θερμιδική και μακροθρεπτική πυκνότητα που χρειάζεται το ανθρώπινο σώμα για να αντεπεξέλθει σε μήνες δραστηριότητας υπό συνθήκες χαμηλής βαρύτητας.

Τα όσπρια και τα δημητριακά, από την άλλη, θα μπορούσαν να καλύψουν μέρος των αναγκών ως καλλιέργειες υψηλής απόδοσης και θρεπτικής αξίας. Τα ρεβίθια, για παράδειγμα, αποτελούν διατροφική «βόμβα» από σύνθετους υδατάνθρακες, φυτική πρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας και φυτικές ίνες. Η κατανάλωσή τους θα μπορούσε να βοηθήσει τους αστροναύτες έναντι της μυϊκής ατροφίας και του μεταβολικού στρες, αρκεί να βρεθούν οι τρόποι καλλιέργειάς τους στο σεληνιακό χώμα, το πλέον ακατάλληλο λόγω απουσίας μικροοργανισμών και οργανικής ύλης και αφθονίας σε δυνητικά επικίνδυνα βαρέα μέταλλα.

Η NASA αναζητά τροφές και είδη καλλιέργειας που θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν στο σεληνιακό περιβάλλον, όπως κάποια microgreens. iStock

Θα φάμε χούμους από σεληνιακά ρεβίθια;

Μια ιδέα πρότεινε ομάδα με επικεφαλής την Jessica Atkin, Βιολόγο Διαστήματος από το Texas A&M University, που δημοσίευσε τα αποτελέσματα προσπάθειάς της στο Scientific Reports. Οι ερευνητές πήραν τεχνητή σεληνιακή σκόνη ειδικά σχεδιασμένη για να ταιριάζει (με ακρίβεια 99%) στη χημική του σύσταση δειγμάτων από τις αποστολές Απόλλων και την ανακάτεψαν με βερμικομπόστ, μικροβιακά πλούσια μεταβολικά παραπροϊόντα (κοινώς, περιττώματα) από κόκκινους γαιοσκώληκες μετά από κατανάλωση οργανικής ύλης, όπως υπολείμματα τροφών, βαμβακερά ρούχα και προϊόντα προσωπικής υγιεινής.

Πριν τη φύτευση, κάλυψαν κάποιους σπόρους με θυσανώδεις μυκορριζικούς μύκητες (AMF), οι οποίοι προσλαμβάνουν θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται από τη ρίζα του φυτού και, ταυτόχρονα, το εμποδίζουν να απορροφήσει πολλά βαρέα μέταλλα. Πρόκειται για τους ίδιους μύκητες που βοήθησαν τα φυτά να φυτρώσουν έξω από τους ωκεανούς και να καταλάβουν την ξηρά πριν από εκατομμύρια χρόνια και, όπως φαίνεται, ίσως γίνουν το κλειδί για αγροτικές δραστηριότητες στο φεγγάρι.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:

• Τα ρεβίθια μπορούν να αναπτυχθούν και να παράγουν καρπό σε χώμα που αποτελείται έως και κατά 75% από προσομοιωμένη σεληνιακή σκόνη.
• Οι μύκητες που βοήθησαν τα φυτά να αντέξουν το αφιλόξενο περιβάλλον κατάφεραν να εγκατασταθούν και να επιβιώσουν στο έδαφος, γεγονός που δείχνει ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν μόνιμο μέρος ενός μελλοντικού συστήματος καλλιέργειας στη Σελήνη.

Ωστόσο, δεν έχει γίνει ακόμα δοκιμή των «σεληνιακών» ρεβιθιών, τα οποία εξετάζονται για την περιεκτικότητά τους σε μέταλλα και θρεπτικά συστατικά, καθώς και για πιθανούς κινδύνους από την κατανάλωσή τους, ενώ δεν έχει καταστεί σαφές πόσες γενιές θα πρέπει να καλλιεργηθούν μέχρι να καταστούν κατάλληλα για βρώση. «Αν αποδειχθούν βρώσιμα, θα είμαι η πρώτη που θα φτιάξει χούμους από ρεβίθια της Σελήνης», είπε η Atkins.

Τι σημαίνει για το μέλλον της Γης

Πολλές φορές έχουμε αναφερθεί στα μαθήματα που προσφέρει για τη Γη η μελέτη του διαστήματος. Ακόμα κι αν δεν δούμε ρεβίθια made on the Moon στα ράφια των σούπερ μάρκετ, κάτι μπορεί να μάθουμε για το τι σημαίνει ένα πραγματικά λειτουργικό οικοσύστημα, το οποίο εξασφαλίζει τροφή, νερό, οξυγόνο και ανακύκλωση αποβλήτων ακόμα και στις πιο αντίξοες συνθήκες.

Η προσπάθεια να καλλιεργήσουμε τροφή στο φεγγάρι, λένε οι ειδικοί, μας φέρνει αντιμέτωπους με ορισμένες από τις αρχαιότερες αλήθειες της βιολογίας. Όπως το περιγράφει ο Roland Cazalis, ερευνητής και στο Πανεπιστήμιο της Ναμύρ στο Βέλγιο, «η παραμονή και εργασία στη Σελήνη και, αργότερα, στον Άρη» είναι «φυσική συνέχεια ενός ανθρώπινου ταξιδιού που ξεκίνησε πριν από πολύ καιρό στην Αφρική», εκεί όπου εμφανίστηκαν οι πρώτοι άνθρωποι πριν από χιλιάδες χρόνια και εξαπλώθηκαν σταδιακά σε όλο τον πλανήτη.