ΤΙ ΝΑ ΤΡΩΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΞΑΝΑΠΑΡΕΙΣ ΤΑ ΚΙΛΑ ΠΟΥ ΕΧΑΣΕΣ

Το μικροβίωμα του εντέρου αναδεικνύεται όλο και περισσότερο σε κρίσιμο ρυθμιστή του σωματικού βάρους, με νέες έρευνες να εξετάζουν πώς συγκεκριμένα βακτήρια μπορούν να εμποδίσουν την επαναπρόσληψη κιλών. Δες πώς να τα ενισχύσεις με τη διατροφή σου.

Το αιώνιο πρόβλημα με την απώλεια βάρους δεν είναι τόσο η ίδια η δίαιτα, όσο η διατήρηση των αποτελεσμάτων. Η επιστήμη έχει αποδείξει ότι, μετά από μια περίοδο περιορισμού των θερμίδων, ο οργανισμός ενεργοποιεί βιολογικούς μηχανισμούς ανάκτησης των κιλών, αυξάνοντας την πείνα και επιβραδύνοντας τον μεταβολισμό. Ακόμα και τα δημοφιλή φάρμακα τύπου GLP-1 δεν έχουν ξεφύγει από τον κανόνα, με πολλούς ασθενείς να ξαναπαίρνουν βάρος μόλις διακόψουν τη θεραπεία, όχι πάντα για τους ίδιους λόγους.

Η έρευνα δεν σταματά να ψάχνει λύσεις, μα ίσως η απάντηση στο πρόβλημα ανάκτησης του χαμένου βάρους να κρύβεται μέσα μας και, συγκεκριμένα, στο Akkermansia muciniphila, ένα βακτήριο που αποτελεί το 1% έως 4% του συνολικού εντερικού μικροβιώματος των υγιών ενηλίκων.

Λιγότερο από 1,5 κιλό πίσω

Πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature Medicine, καταγράφει την πιθανή ευεργετική επίδραση ενός συμπληρώματος με το βακτήριο A. muciniphila. 

Στην πρώτη φάση της δοκιμής, οι ερευνητές έθεσαν 90 υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα υπό αυστηρή δίαιτα χαμηλών θερμίδων (800-900 θερμίδες την ημέρα μέσω υποκατάστατων γευμάτων) και τα παρακολούθησαν για οκτώ εβδομάδες. Όσοι κατάφεραν να χάσουν τουλάχιστον το 8% του σωματικού τους βάρους χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες για τους επόμενους έξι μήνες: μία που λάμβανε καθημερινά ένα συμπλήρωμα με παστεριωμένο (νεκρό) το βακτήριο A. muciniphila, ενώ η άλλη ομάδα λάμβανε ένα εικονικό φάρμακο (placebo).

Οι συμμετέχοντες που λάμβαναν το συμπλήρωμα σημείωσαν μικρότερη επαναπρόσληψη βάρους, κατά μέσο όρο μόλις 1,2 κιλά, έναντι 3,2 στην ομάδα του placebo. iStock

Στο τέλος του πειράματος, η ομάδα του συμπληρώματος είχα καταγράψει σημαντικά μικρότερη επαναπρόσληψη βάρους, κατά μέσο όρο μόλις 1,2 κιλά, έναντι 3,2 στην ομάδα του placebo. Επιπλέον, παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση σε καρδιομεταβολικούς δείκτες, όπως αυξημένη ευαισθησία στην ινσουλίνη που σχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.

Σε ό,τι αφορά τη χρήση παστεριωμένου και όχι ζωντανού βακτηρίου, οι επιστήμονες εξηγούν ότι η θερμική επεξεργασία μπορεί να ενισχύει τη βιολογική δραστικότητα συγκεκριμένων συστατικών του κυτταρικού του τοιχώματος. Παράλληλα, θεωρείται πιο σταθερή και ενδεχομένως πιο ασφαλής μορφή για χορήγηση ως συμπλήρωμα.

Ωστόσο, σημειώνουν οι ερευνητές, χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση των ευρημάτων. Η μελέτη διήρκησε λίγο και οι συγγραφείς διατηρούσαν οικονομικές σχέσεις με την εταιρεία που παρήγαγε το σκεύασμα, συνεπώς θα πρέπει ανεξάρτητες και μεγαλύτερης κλίμακας έρευνες να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα.

Τι ξέραμε για το βακτήριο A. muciniphila

Το A. muciniphila απομονώθηκε για πρώτη φορά πριν από περίπου δύο δεκαετίες. Ζει αποκλειστικά στο πυκνό στρώμα βλέννας που καλύπτει το εσωτερικό του εντέρου, όπου τρέφεται διασπώντας η βλεννίνη (mucin) – εξ ου και το όνομα muciniphila, δηλαδή φίλος της βλέννας. Με τον τρόπο αυτό, αναγκάζει τον οργανισμό να παράγει νέα, πιο υγιή βλέννα, ενισχύοντας έτσι τον εντερικό φραγμό.

O Διεθνής Οργανισμός Προβιοτικών (IPA) χαρακτηρίζει το A. muciniphila «βασιλιά» των προβιοτικών επόμενης γενιάς. iStock

Ωστόσο, όπως σημειώνει το Luxembourg Institute of Health (LIH), τα βακτήρια δεν γίνεται να χωριστούν εύκολα σε «καλά» και «κακά». Η επίδραση του A. muciniphila στον ξενιστή είναι περίπλοκη και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η διατροφή, η γενετική και τα υπόλοιπα μικρόβια του εντέρου. Επιπλέον, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ στελεχών του βακτηρίου και, παρότι κάποια ενισχύουν το ανοσοποιητικό και τον εντερικό φραγμό, άλλα μπορεί να δρουν επιβαρυντικά και να ευνοούν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά.

Το παραπάνω αποτυπώνονται στις διαφορετικές θέσεις μεταξύ επιστημόνων σχετικά με τις ωφέλειες και τις βλάβες από την παρουσία του A. muciniphila. Για παράδειγμα, ο Διεθνής Οργανισμός Προβιοτικών (IPA) το χαρακτηρίζει «βασιλιά» των προβιοτικών επόμενης γενιάς και επικαλείται δεδομένα που δείχνουν ότι:

• Αυξημένοι πληθυσμού του προφυλάσσουν από τον διαβήτη, την παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο.
• Ενισχύει την αποτελεσματικότητα ανοσοθεραπειών έναντι καρκίνων του πνεύμονα και των νεφρών.
• Μπορεί να αφαιρεί τα αντιγόνα των ομάδων αίματος ABO από τα ερυθρά αιμοσφαίρια, ανοίγοντας πιθανές προοπτικές για τη δημιουργία αίματος «καθολικού δότη» για ασφαλείς μεταγγίσεις.

Στον αντίποδα, μια κριτική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2023 στο Life (Basel), προειδοποιεί ότι η χορήγηση A. muciniphila ενδεχομένως να έχει σοβαρές επιπτώσεις σε:

• άτομα με φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα),
• λοιμώξεις από σαλμονέλα,
• κατά την αποκατάσταση της μικροβιακής χλωρίδας μετά από αντιβιοτικά,
• ενδοκρινικές και γυναικολογικές διαταραχές, όπως το πολυενδοκρινικό μεταβολικό σύνδρομο ωοθηκών (PCOS) ή η ενδομητρίωση, που συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ευερέθιστου εντέρου,
• νευρολογικές παθήσεις, όπως η νόσος Πάρκινσον και η πολλαπλή σκλήρυνση, όπου τα επίπεδα του A. muciniphila είναι ήδη ασυνήθιστα υψηλά.

Παρότι κυκλοφορούν στο εμπόριο εγκεκριμένα σκευάσματα με παστεριωμένο A. muciniphila, η πιο ασφαλής ενίσχυση είναι μέσω διατροφής. iStock

Πώς να αυξήσεις το A. muciniphila με τη διατροφή

Σύμφωνα με τον IPA, κυκλοφορούν στο εμπόριο εγκεκριμένα σκευάσματα με παστεριωμένο A. muciniphila, με ενδείξεις για λήψη από άτομα με μεταβολικό σύνδρομο, προδιαβήτη ή αντίσταση στην ινσουλίνη που θέλουν να ελέγξουν το βάρος τους, πάντα με ιατρική επίβλεψη και την προϋπόθεση ότι δεν συντρέχουν αντενδείξεις.

Από την άλλη, ο πιο ασφαλής και ισορροπημένος τρόπος ενίσχυσής των πληθυσμών του βακτηρίου είναι μέσω της διατροφής, με:

• Πρεβιοτικές ίνες, μέσα από τροφές πλούσιες σε ινουλίνη, όπως το κρεμμύδι, το σκόρδο, τα πράσα, τα σπαράγγια, οι αγκινάρες και τα προϊόντα ολικής άλεσης.
• Πολυφαινόλες, φυσικές αντιοξειδωτικές ενώσεις που διεγείρουν άμεσα την παραγωγή βλέννας στο έντερο, και αφθονούν στα κόκκινα και μαύρα μούρα, στα σκουρόχρωμα σταφύλια, στο πράσινο τσάι, στο ρόδι και στη μαύρη σοκολάτα.
• Καλά λιπαρά, όπως αυτά σε τροφές πλούσιες σε ω-3 λιπαρά οξέα (ψάρια, λιναρόσπορος) και το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, που υποστηρίζουν τη συνολική υγεία του εντερικού φραγμού.