Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΠΙΟ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΖΩΗ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

Υπάρχει ένας μόνο τρόπος να ζεις αυθεντικά, σύμφωνα με τον κορυφαίο Ρώσο συγγραφέα, και αυτός είναι το να είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου.

Μπορεί ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι να έζησε και να έγραψε τα σπουδαία έργα του περί τα μέσα του 1800 (ενδεικτικά, έγραψε το Έγκλημα και Τιμωρία το 1866 και τους Αδελφούς Καραμάζοφ το 1880), ωστόσο νομίζω ότι δεν θα σταματήσω ποτέ να εντυπωσιάζομαι από τη διαχρονικότητα και το βάθος των φιλοσοφικών ιδεών που μετέφερε μάσα από τις σελίδες τους.

Γεννημένος στη Μόσχα το 1821, ο Ρώσος φιλόσοφος και συγγραφέας μεγάλωσε από δύο καλλιεργημένους γονείς που από νωρίς ενθάρρυναν τη μελέτη της λογοτεχνίας. Παρά την αυταρχικότητά του, ο πατέρας του έδινε στο διάβασμα μεγάλη αξία, ενώ το θεωρούσε αυτονόητη ιεροτελεστία πριν τον βραδινό ύπνο.

Η μητέρα του, από τη μεριά της, έμαθε στον μικρό Φιόντορ από νωρίς γραφή και ανάγνωση με τη βοήθεια μιας παιδικής Βίβλου, την οποία ο συγγραφέας φύλαξε σαν θησαυρό για την υπόλοιπη ζωή του. Από την νταντά του, επίσης, άκουγε τακτικά παλιούς ρωσικούς θρύλους και παραμύθια που οπωσδήποτε επηρέασαν το έργο του.

Μολονότι σπούδασε στο Πολυτεχνείο Στρατιωτικής Μηχανικής και δούλεψε αρχικά ως μηχανικός, σταδιακά τον κέρδισε η συγγραφή. Ήταν ίσως το πρώτο δείγμα ότι προτεραιότητα για εκείνον ήταν να ζει αυθεντικά: Κάνοντας συνειδητές και ειλικρινείς επιλογές.

Το δεύτερο ενδεχομένως να ήταν όταν το 1849 συνελήφθη για συμμετοχή σε μια ριζοσπαστική ομάδα λογοτεχνικής συζήτησης, τον Κύκλο Πετρασέφσκι. Υπέστη τότε μια εικονική εκτέλεση (ψυχολογική μέθοδος βασανισμού) προτού καταδικαστεί σε τέσσερα χρόνια καταναγκαστικής εργασίας σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Σιβηρία. Ο χρόνος αυτός στην εξορία φαίνεται να επηρέασε βαθιά το μετέπειτα έργο του, στο οποίο εμβάθυνε ιδιαίτερα στο νόημα και την αξία μιας αυθεντικής ζωής.

iStock

Τι θεωρούσε αυθεντική ζωή ο Ντοστιογιέφσκι;

Μια απάντηση προς όσους αναζητούν την αυθεντική ζωή έδωσε ο Ντοστογιέφσκι μέσα από το βιβλίο του Αδελφοί Καραμάζοφ, στο οποίο περιγράφει και προσωπικά του βιώματα. Εκεί λέει πως το να παραμένεις πιστός στον εαυτό σου μπορεί να οδηγήσει σε μια ολοκληρωμένη ζωή που βασίζεται στην προσωπική ελευθερία – αν και όχι χωρίς πόνο.

Γράφει χαρακτηριστικά: «Πάνω απ' όλα, μη λες ψέματα στον εαυτό σου. Ο άνθρωπος που λέει ψέματα στον εαυτό του και ακούει το δικό του ψέμα φτάνει σε ένα σημείο που δεν μπορεί να διακρίνει την αλήθεια μέσα του ή γύρω του, και έτσι χάνει κάθε σεβασμό για τον εαυτό του και για τους άλλους. Και μην έχοντας σεβασμό για κανέναν ή για οτιδήποτε, παύει να αγαπάει.»

Σε άλλο σημείο γράφει: «Το να είσαι άνθρωπος ανάμεσα σε ανθρώπους και να παραμένεις άνθρωπος για πάντα, όποιες ατυχίες κι αν συμβούν, να μην στενοχωριέσαι και να μην διστάζεις – αυτό είναι η ζωή, εδώ έγκειται το καθήκον της».

iStock

Οι αρχές του για μια ολοκληρωμένη, αυθεντική ζωή δεν σταματούν εκεί. Σε άρθρο του στο The Atlantic, ο κοινωνικός επιστήμονας και συγγραφέας Arthur C. Brooks συγκέντρωσε πέντε ακόμα ιδέες του Ντοστογιέφσκι που αξίζει να σκεφτούμε. Τις παραθέτω όσο το δυνατόν πιο επιγραμματικά.

Το ταξίδι είναι ο προορισμός

Για τον Ντοστογιέφσκι η ευτυχία απαιτεί έναν σκοπό. Και ο σκοπός απαιτεί μια αίσθηση κατεύθυνσης. Η αίσθηση κατεύθυνσης, με τη σειρά της, απαιτεί τον καθορισμό στόχων. Πρόσεξε, όμως: Η ευτυχία δεν μπορεί να επιτευχθεί με την επίτευξη αυτών των στόχων. Είναι η προσπάθεια γι’ αυτούς που θα σου τη χαρίσει.

Ασπάσου την ελευθερία

«Το να είσαι ζωντανός σημαίνει να ασπάζεσαι την ελευθερία, ακόμα και όταν είναι επώδυνο», έχει πει ο μεγάλος συγγραφέας, καθιστώντας την ύψιστη αξία της ζωής.

Προσοχή στο «κρυστάλλινο παλάτι»

«Το να βιώνεις την αγωνία του να είσαι πλήρως ζωντανός στον πραγματικό κόσμο είναι πολύ καλύτερο από το να μαραζώνεις, ακόμα και σε συνθήκες ηρεμίας, σε ένα κρυστάλλινο παλάτι». Νομίζω είναι πολύ κατανοητό αυτό.

Ο πόνος είναι το νόημα

«Ακόμα κι αν μπορούσε να το σταματήσει, λέει, δεν θα το έκανε – γιατί αυτό το είδος πόνου είναι το αναπόφευκτο και απαραίτητο κόστος για να συνειδητοποιήσουμε αυτό που όλοι πραγματικά αναζητούμε στη ζωή: την αγάπη». Ο Ρασκόλνικοφ, ο σπουδαιότερος χαρακτήρας του Ντοστογιέφσκι από το Έγκλημα και Τιμωρία αναφέρει αυτή τη φράση για να πει ότι το να υποφέρει ο άνθρωπος δεν αποτελεί ένα εξελικτικό ελάττωμά του. Είναι ο ζωτικός, οδυνηρός πόνος του τοκετού που απαιτείται για να γεννηθεί η αληθινή αγάπη και η λύτρωση.

Κοίταζε ψηλά

Για τον Ντοστογιέφσκι, η πίστη είναι ζήτημα δέσμευσης, όχι συναισθήματος ή λογικής. Δεν είναι μια ειρηνική, στατική βεβαιότητα, αλλά ένας εξαντλητικός, διά βίου αγώνας με διαρκείς αμφιβολίες. Βαθιά θρησκευόμενος μα και σκεπτόμενος Ρώσος ορθόδοξος Χριστιανός ο ίδιος, πίστευε ότι η αληθινή πίστη πρέπει να υπερβαίνει την ανθρώπινη λογική, την οποία θεωρούσε θεμελιωδώς περιορισμένη και ανίκανη να συλλάβει τη θεϊκή αλήθεια.