ΠΟΤΕ ΕΙΝΑΙ OK ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΙΣ ΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΟΥ ΣΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΣΤΡΕΣ

Η αποφυγή μιας κατάστασης που μας προκαλεί στρες δεν είναι πάντα αρνητική. Υπό ποιες προϋποθέσεις η στρατηγική αυτή λειτουργεί;

Θα δώσω ένα παράδειγμα από τη δική μου καθημερινότητα: Από τότε που ήμουν φοιτήτρια, όποτε βιώνω έντονο στρες, το μόνο που δεν κάνω είναι να ασχοληθώ με την πηγή της δυσφορίας μου. Την ώρα που κανονικά θα πρέπει να κάτσω κάτω και να αντιμετωπίσω τη δύσκολη κατάσταση, εκείνη ακριβώς την ώρα πλένω τα πιάτα, καθαρίζω το σπίτι, μαγειρεύω.

Γιατί, όμως, ενώ από τη μια έχουμε αυτή την αίσθηση του κατεπείγοντος, από την άλλη κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αποφύγουμε την κατάσταση; Είναι αυτή η τακτική κάτι που τελικά βοηθά ή κάνει περισσότερο κακό παρά καλό;

Άσ’ το για αργότερα

Στην ψυχολογία περιγράφονται δύο βασικές στρατηγικές αντιμετώπισης του στρες. Η πρώτη είναι η ενεργητική αντιμετώπιση (engagement coping). Σε αυτήν προσπαθούμε να διαχειριστούμε ενεργά το πρόβλημα, είτε αναζητώντας λύσεις είτε αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβανόμαστε.

Η δεύτερη είναι η αποδέσμευση (disengagement coping). Πρόκειται για τη συνειδητή επιλογή να απομακρύνουμε προσωρινά την προσοχή μας από τον στρεσογόνο παράγοντα και να ασχοληθούμε με κάτι διαφορετικό.

Για χρόνια η επιστημονική κοινότητα αντιμετώπιζε τη δεύτερη στρατηγική ως συνώνυμο της αποφυγής. Όμως η εικόνα φαίνεται πως είναι πιο σύνθετη.

ΣΤΗΝ ΑΠΟΣΠΑΣΗ, ΣΤΟΧΟΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΨΟΥΜΕ ΑΡΓΟΤΕΡΑ ΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΟΤΕΡΟ ΜΥΑΛΟ.

Όταν το στρες είναι μεγαλύτερο από τις αντοχές μας

Ο καθηγητής Ψυχολογίας Christian Waugh αναφέρει μια εύστοχη μεταφορά. Ας φανταστούμε ότι οι ψυχικές αντοχές μας είναι ένας κουβάς με νερό και το στρες μια φωτιά. Υπάρχουν φορές που η φωτιά είναι τόσο μεγάλη, ώστε, όσο νερό κι αν ρίξουμε, δεν πρόκειται να τη σβήσουμε.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πιο αποτελεσματικό που μπορούμε να κάνουμε είναι να πάρουμε για λίγο τις αποστάσεις μας και να αφήσουμε τη φωτιά να κοπάσει λίγο, ώστε να επιστρέψουμε όταν θα έχουμε περισσότερες δυνάμεις.

Όπως εξηγεί ο Waugh, μετά από φυσικές καταστροφές, οι άνθρωποι που επλήγησαν ανέφεραν ότι δραστηριότητες όπως μια θεατρική παράσταση, ένας αγώνας ή μια κοινοτική εκδήλωση τους βοήθησαν να αντέξουν ψυχολογικά τις πρώτες μέρες της κρίσης.

Αλλά και σε επίπεδο καθημερινών στρεσογόνων γεγονότων, όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε πολύ έντονα αρνητικά ερεθίσματα, επιλέγουν αυθόρμητα να αποσπάσουν την προσοχή τους αντί να προσπαθήσουν να επεξεργαστούν το συναίσθημα εκείνη τη στιγμή.

Όταν δεν υπάρχει λύση εδώ και τώρα

Η ενεργητική αντιμετώπιση είναι εξαιρετικά αποτελεσματική, όταν υπάρχει κάτι πρακτικό που μπορούμε να κάνουμε. Αν, για παράδειγμα, ένας φοιτητής αγχώνεται για μια εξέταση, η λύση είναι να διαβάσει.

Τι γίνεται, όμως, όταν δεν υπάρχει τρόπος να λυθεί το πρόβλημα άμεσα; Η πανδημία ήταν ίσως το καλύτερο παράδειγμα. Στους πρώτους μήνες της COVID-19 κανείς δεν μπορούσε να ελέγξει την κατάσταση. Οι πληροφορίες άλλαζαν καθημερινά, επικρατούσε αβεβαιότητα και το μόνο που μπορούσαν να κάνουν οι περισσότεροι ήταν να μείνουν σπίτι.

Σε μελέτη του Wake Forest University, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν πώς περνούσαν την ημέρα τους και αν αφιέρωναν χρόνο σε δραστηριότητες που τους αποσπούσαν από τις σκέψεις γύρω από την πανδημία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι επέλεγαν να κάνουν ένα συνειδητό διάλειμμα από τις ανησυχίες τους ένιωθαν περισσότερα θετικά συναισθήματα και λιγότερο στρες και είχαν μεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΕΣ ΑΛΛΑ ΤΕΛΙΚΑ ΜΑΣ ΕΞΑΝΤΛΟΥΝ, ΟΠΩΣ ΤΟ ΑΤΕΛΕΙΩΤΟ DOOMSCROLLING, ΔΥΣΚΟΛΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΤΙΚΑ.

Το χρόνιο στρες αδειάζει τις μπαταρίες

Υπάρχουν και οι δυσκολίες που δεν σκάνε σαν βεγγαλικά, αλλά διαρκούν μήνες ή ακόμη και χρόνια. Το χρόνιο στρες εξαντλεί σταδιακά τους ψυχικούς μας πόρους. Είναι σαν να επιστρέφουμε κάθε μέρα στην ίδια φωτιά με όλο και λιγότερο νερό στον κουβά.

Σε έρευνα με γονείς και φροντιστές παιδιών με χρόνιες παθήσεις, όσοι επέτρεπαν στον εαυτό τους να απομακρύνεται προσωρινά από το βάρος της φροντίδας εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα ευεξίας, λιγότερο στρες και λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης.

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι αυτά τα σύντομα διαλείμματα δεν βελτίωναν μόνο τη δική τους ψυχική κατάσταση. Βελτίωναν και την ποιότητα του χρόνου που περνούσαν με τα παιδιά τους.

Απόσπαση VS αποφυγή

Δεν είναι ίδιο το να αποσπάμε προσωρινά την προσοχή μας από ένα πρόβλημα και το να αποφεύγουμε ένα πρόβλημα. Οι προθέσεις έχουν σημασία όσον αφορά την αποστασιοποίηση ως στρατηγική αντιμετώπισης:

• Στην αποφυγή, ο στόχος είναι να κάνουμε πως το πρόβλημα δεν υπάρχει.
• Στην απόσπαση, ο στόχος είναι διαφορετικός. Αυτό που κάνουμε είναι ένα μικρό διάλειμμα, ώστε να επιστρέψουμε αργότερα με περισσότερη ενέργεια, καθαρότερο μυαλό και καλύτερη διάθεση.

Ποιο διάλειμμα βοηθά πραγματικά;

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία ποια δραστηριότητα θα επιλέξουμε, προκειμένου να ξεχαστούμε. Αυτό που φαίνεται να κάνει τη διαφορά είναι η πρόθεση με την οποία την κάνουμε.

Αν βλέπουμε μια σειρά, βγαίνουμε για περπάτημα, συναντάμε φίλους ή κάνουμε κάτι δημιουργικό με σκοπό να ξεκουράσουμε προσωρινά το μυαλό μας, τα οφέλη είναι μεγαλύτερα. Αντίθετα, δραστηριότητες που μοιάζουν ευχάριστες αλλά τελικά μας εξαντλούν, όπως το ατελείωτο doomscrolling, δύσκολα λειτουργούν πραγματικά αναζωογονητικά.