ΤΟ ΝΑ ΑΓΑΠΑΜΕ ΤΟ ΦΑΓΗΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΓΙΑ ΝΑ ΤΡΩΜΕ ΛΙΓΟΤΕΡΟ;

Το φαγητό είναι για τους περισσότερους από μας ένα από τα πιο ευχάριστα πράγματα της καθημερινότητάς μας, και όσο περίεργο κι αν ακούγεται, μπορούμε να εκμεταλλευτούμε αυτή τη διαπίστωση ώστε να καταφέρουμε να χάσουμε κιλά και τελικά να διατηρήσουμε αυτή την απώλεια βάρους.

Το να χάσουμε βάρος και το να καταφέρουμε να διατηρήσουμε αυτήν την απώλεια είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση για πολλούς ανθρώπους με παραπανίσια κιλά. Γιατί; Η πιο συνηθισμένη εξήγηση είναι ότι απολαμβάνουμε τόσο πολύ το φαγητό, ώστε καταλήγουμε να καταναλώνουμε πολύ περισσότερο από ότι πραγματικά χρειάζεται ο οργανισμός μας.

Αυτό συμβαίνει επειδή η ευχαρίστηση που παίρνουμε από το φαγητό υπερισχύει των εσωτερικών ομοιοστατικών σημάτων που θα έπρεπε να μας υποδείξουν πότε έχουμε φάει αρκετά. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι η γεύση των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων (υπερ-γευστικότητα) μάς προκαλεί μία πολύ έντονη επιθυμία, στην οποία και δυσκολευόμαστε να αντισταθούμε.

Κάποιοι επιστήμονες θεωρούν ότι η υπερκατανάλωση τέτοιων τροφίμων οφείλεται στο γεγονός ότι πρόκειται για άφθονους απλούς υδατάνθρακες που προκαλούν απότομη άνοδο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα και στη συνέχεια απότομη πτώση. Σύμφωνα με αυτούς, η πτώση αυτή είναι που μας οδηγεί σε υπερκατανάλωση και όχι η γεύση.

Σε κάθε περίπτωση, έρευνες εξετάζουν την ενισχυτική επίδραση της ντοπαμίνης, που μερικές φορές αποκαλείται ο νευροδιαβιβαστής της ευεξίας και, σύμφωνα με τις δημοφιλείς ερμηνείες, ο δρόμος προς την απόλαυση. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν κάποιοι επιστήμονες που θέτουν ένα διαφορετικό ερώτημα και ως εκ τούτου προτείνουν μία διαφορετική προσέγγιση: Μήπως το πρόβλημα δεν είναι ότι απολαμβάνουμε υπερβολικά το φαγητό, αλλά ακριβώς το αντίθετο; Ότι δεν το απολαμβάνουμε τελικά αρκετά; 

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΙΣ ΣΤΕΡΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΜΑΣ ΔΙΝΟΥΝ ΚΑΜΙΑ ΧΑΡΑ, ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ ΝΑ ΜΗΝ ΑΠΟΔΙΔΟΥΝ, ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΧΙ ΓΙΑ ΠΟΛΥ.

Υπερασπιζόμενοι την απόλαυση στο φαγητό

Η λογική κάθε δίαιτας βασίζεται στο ότι τρώμε πολύ και παχαίνουμε, και η λύση θα πρέπει να είναι να στερούμαστε ώστε να αδυνατίσουμε. Έτσι, η δίαιτα θεωρείται μια άσκηση αυτοάρνησης. Η συνήθης αντίληψη για τη δίαιτα, λοιπόν, μπορεί να μας οδηγήσει να περιμένουμε ότι το νέο μας πρόγραμμα θα είναι μια κουραστική πορεία αυτοπειθαρχίας και... βρασμένου μπρόκολου. Το πρόβλημα όμως με τις στερητικές δίαιτες είναι ακριβώς αυτό: Δεν μας δίνουν καμία χαρά με αποτέλεσμα πολύ συχνά να μην αποδίδουν, τουλάχιστον όχι για πολύ.

Η συνήθης αντίληψη για τη δίαιτα μπορεί να μας οδηγήσει να περιμένουμε ότι το νέο μας πρόγραμμα θα είναι μια κουραστική πορεία αυτοπειθαρχίας και... βρασμένου μπρόκολου. iStock

Όταν το μόνο που κάνουμε είναι να απομακρύνουμε τον εαυτό μας από τα πράγματα που μας αρέσουν και μας προκαλούν ευχαρίστηση, τότε χάνουμε τελικά τη δύναμη της θέλησης. Ας μην ξεχνάμε ότι η ζωή πρέπει να έχει σκοπό, και μέρος αυτού του σκοπού πρέπει να είναι η απόλαυση.

Έτσι, μία εναλλακτική πρόταση είναι να δοκιμάσουμε να επιλέξουμε έναν πιο υγιεινό τρόπο διατροφής, εστιάζοντας σε τρόφιμα με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. Ωστόσο, ένας βασικός παράγοντας στην επιλογή των τροφίμων θα πρέπει να είναι το πόσο πολύ μας αρέσουν ώστε να τα απολαμβάνουμε όταν τα καταναλώνουμε. Σ' αυτήν την πρόταση η λογική είναι πως όταν απολαμβάνουμε το φαγητό μας, είναι πιθανό να τρώμε τελικά λιγότερο αντί για περισσότερο.

Σε μια μελέτη με τίτλο «In Defense of Pleasure» («Υπεράσπιση της απόλαυσης»), που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS Biology τον Νοέμβριο του 2025, οι επιστήμονες υποστήριξαν ότι «είναι απίθανο το φαγητό που καταναλώνουμε με στόχο την απόλαυση, να αποτελεί την αιτία της επιδημίας της παχυσαρκίας».

Σύμφωνα με τους ερευνητές, διακρίνονται δύο κύριες οδοί μέσω των οποίων τα σήματα ενίσχυσης μεταφέρονται στον εγκέφαλο. Η μία είναι η υψηλή οδός, που ενεργοποιείται από ό,τι συμβαίνει στο στόμα (τη γεύση, το άρωμα και την απόλαυση). Η άλλη, η «χαμηλή οδός», είναι η οδός της ντοπαμίνης και σχετίζεται κυρίως με τρόφιμα που είναι γεμάτα λίπος και θερμίδες. Αυτή η οδός ενεργοποιείται αφού το φαγητό έχει μασηθεί, καταποθεί και μεταβολιστεί εν μέρει. Ο πραγματικός ένοχος για την παχυσαρκία, θεωρούν, είναι πιο πιθανό να κρύβεται στη «χαμηλή οδό», όπου τα τρόφιμα γεμάτα λίπος και θερμίδες μπορούν να προκαλέσουν μια ανταμοιβή με τη μορφή έκκρισης ντοπαμίνης.

TA ΦΡΟΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝ ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΣΥΝΔΥΑΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΛΑΥΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΘΕΡΜΙΔΕΣ – ΕΧΟΥΝ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΟ ΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΔΕΙΚΤΗ ΑΠΟ ΑΛΛΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΓΛΥΚΙΑ ΓΕΥΣΗ, ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΥΓΙΕΙΝΑ.

Πώς θα μάθουμε να απολαμβάνουμε το φαγητό;

Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς έχουμε πολλές φορές σκεφτεί και παραδεχτεί ότι αν είχαμε έναν προσωπικό σεφ που θα μας ετοίμαζε υγιεινά, χαμηλά σε θερμίδες και νόστιμα πιάτα, θα μπορούσαμε ευχαρίστως να αντισταθούμε σε θερμιδογόνα λιπαρά και πολύ γλυκά τρόφιμα. Το ζήτημα είναι ότι για να καταφέρουμε να τρώμε έτσι χρειάζεται να αφιερώσουμε χρόνο, χρήματα και ενέργεια για να ψωνίζουμε και να μαγειρεύουμε τις παρασκευές που θα μας προσφέρουν απόλαυση χωρίς θερμιδική και άλλη επιβάρυνση.

Από την άλλη πλευρά η διαφήμιση προσπαθεί, και συχνά καταφέρνει, να πείσει τους καταναλωτές ότι το γρήγορο φαγητό, τα ποτά που είναι πλούσια σε ζάχαρη και τα σνακ, αποτελούν μια γρήγορη οδό προς την ευτυχία. Τα παιδιά στις μέρες μας είναι πολύ πιθανό να θεωρούν τα μήλα και το κουνουπίδι ως εξαιρετικά εκκεντρικά, αν όχι αποκρουστικά. Είναι όμως κάτι που αξίζει να το προσπαθήσουμε.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα στην προσπάθεια να εστιάζουμε στο να απολαμβάνουμε αντί στο να στερούμαστε, είναι τα φρούτα που έχουν χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη από άλλα τρόφιμα, έχουν γλυκιά γεύση και είναι υγιεινά, οπότε αποτελούν μία καλή επιλογή ώστε να συνδυάσουμε την απόλαυση με τις πιο περιορισμένες θερμίδες.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να επιλέγεις φρούτα στην καθημερινή σου διατροφή. iStock

Επιπλέον, είναι σημαντικό να επιλέγουμε να απολαμβάνουμε το φαγητό και το ποτό μας, ακόμα κι αν είναι λίγο πιο θερμιδογόνο από το συνηθισμένο όταν βρισκόμαστε με φίλους και αγαπημένους ανθρώπους σε κοινωνικές συναναστροφές. Άλλωστε, η κοινωνική ζωή μειώνει το στρες και ενισχύει την καλή διάθεση και την ψυχική μας αντοχή. Φυσικά, θα πρέπει να επιλέγουμε προσεκτικά τις φορές που θα αφεθούμε στις απολαύσεις. Και το μυστικό θα είναι να επιλέξουμε τις συνθήκες, τις ποσότητες και τα είδη των τροφίμων που θα μας διαφυλάξουν την απόλαυση και δεν θα μας οδηγήσουν σε υπερβολές.

Eίναι σημαντικό να επιλέγουμε να απολαμβάνουμε το φαγητό και το ποτό μας, ακόμα κι αν είναι λίγο πιο θερμιδογόνο από το συνηθισμένο όταν βρισκόμαστε με φίλους και αγαπημένους ανθρώπους σε κοινωνικές συναναστροφές. iStock

Συνειδητή διατροφή

Αντί να βασίζεται σε εξωτερικά στοιχεία, όπως για παράδειγμα στο πόσες θερμίδες περιέχει μια πατάτα τηγανητή, η συνειδητή διατροφή ενθαρρύνει την εστίαση στην ίδια την εμπειρία του να μυρίζουμε μια πατάτα, να τη δαγκώνουμε, να αντιλαμβανόμαστε τον τρόπο με τον οποίο το αλάτι αγγίζει τη γλώσσα μας, το ποια είναι η γεύση του εσωτερικού της πατάτας. Εστιάζοντας σε αυτές τις αισθήσεις αναγκαζόμαστε να τρώμε πιο αργά, να απολαύσουμε μυρωδιές, γεύσεις και υφές που μέχρι πρότινος δεν παρατηρούσαμε γιατί πιθανώς ήμασταν πολύ αγχωμένοι, βιαστικοί ή αποστασιοποιημένοι για να τις παρατηρήσουμε.

Στη συνέχεια είναι πολύ σημαντικό να απολαμβάνουμε την κάθε μπουκιά μας πριν προχωρήσουμε στην επόμενη. Πολλές φορές μπορεί να παρατηρήσουμε ότι είμαστε ευχαριστημένοι και νοιώθουμε πληρότητα μετά από πολύ λιγότερες μπουκιές.

Αν πάρουμε για παράδειγμα τα τετράγωνα της σοκολάτας, μπορεί να παρατηρήσουμε ότι μετά το τρίτο ή τέταρτο τετράγωνο, η σοκολάτα δεν έχει πια τόσο καλή γεύση.

Το πόσο συνειδητά τρως σχετίζεται με τo πόσα τετραγωνάκια σοκολάτας θα φας! iStock

Πολλοί από εμάς θα αντιμετωπίζαμε αυτό το φαινόμενο παίρνοντας ένα ακόμα τετράγωνο σοκολάτας, και μετά άλλο ένα, τρώγοντας ασταμάτητα σαν να έχουμε μπει σε έναν αυτόματο πιλότο καθώς προσπαθούμε να ξαναζήσουμε την έντονη ευχαρίστηση που νιώσαμε από εκείνη την πρώτη μπουκιά. Αυτό όμως δεν λειτουργεί, επειδή οι αισθητήρες στη μύτη και στο στόμα μας κουράζονται, εξηγούν οι ειδικοί.

Η λύση είναι να μάθουμε να σταματάμε στην ευχαρίστηση που πήραμε από την πρώτη εκείνη μπουκιά και να μην συνεχίζουμε απλά να τρώμε, ελπίζοντας ότι θα συνεχίζεται ασταμάτητα η αρχική ευχαρίστηση. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι θα συμβεί και χρειάζεται να το συνειδητοποιήσουμε.

Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τον Δρ. Χάρη Δημοσθενόπουλο, MMedSci.PhD, κλινικό διαιτολόγο, Προϊστάμενο Διαιτολογικού Τμήματος ΓΝΑ Λαϊκό, μέλος του Δ.Σ. της ΕΜΠΑΚΑΝ.