ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΙΝΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΟ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΟΥΝ

Μια ψυχολόγος εξηγεί πώς οι απειλές, η χειραγώγηση και η υποτίμηση στο σπίτι μπορούν να γίνουν πρότυπα εκφοβιστικής συμπεριφοράς που τα παιδιά αναπαράγουν στις δικές τους σχέσεις.

«Τα παιδιά μπορεί να μην είναι πάντα πολύ καλά στο να ακούν αυτά που τους λέμε, είναι όμως εξαιρετικά στο να αντιγράφουν αυτά που κάνουμε». Η φράση του Ted Lasso (δεν θυμάμαι από ποια σεζόν) κρύβει μια μεγάλη αλήθεια για τον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά. Βλέπουν πώς μιλάμε στους άλλους, πώς διαχειριζόμαστε μια διαφωνία, πώς διεκδικούμε αυτό που θέλουμε.

Τα παιδιά, με άλλα λόγια, δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε. Μαθαίνουν ακόμη περισσότερο από όσα βλέπουν να κάνουμε. Όταν λοιπόν ανησυχούμε επειδή ένα παιδί εκφοβίζει, απειλεί ή χειραγωγεί τους συνομηλίκους του, πόσο συχνά εξετάζουμε τα πρότυπα συμπεριφοράς που βλέπει καθημερινά στο σπίτι;

Οι απειλές που θεωρούμε «αθώες»

Σκεφτείτε πόσες φορές μέσα σε μια συνηθισμένη μέρα ένας ενήλικας μπορεί να χρησιμοποιήσει μια απειλή του τύπου «Αν δεν κάνεις αυτό, τότε κι εγώ δεν θα κάνω εκείνο» για να πετύχει αυτό που θέλει.

Τέτοιες φράσεις μπορεί να ακούγονται ασήμαντες όταν τις λένε ενήλικες. Τι συμβαίνει, όμως, όταν ένα παιδί χρησιμοποιεί την ίδια λογική στις σχέσεις του με άλλα παιδιά, λέγοντας, για παράδειγμα, «Αν δεν μου δώσεις το παιχνίδι σου, δεν θα σε καλέσω στο πάρτι μου»;

Όπως εξηγεί η Angela Narayan, αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντένβερ, γονείς και εκπαιδευτικοί μπορεί να θεωρούν τέτοιες απειλές μέρος της καθημερινότητας. Στην πραγματικότητα, όμως, βασίζονται στη χρήση του φόβου, της πίεσης ή του αποκλεισμού προκειμένου να κάνουμε κάποιον να συμπεριφερθεί όπως θέλουμε και τα στοιχεία αυτά συνδέονται με τον εκφοβισμό.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΟΥΝ ΠΟΙΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΓΥΡΩ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΟΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ.

Το bullying δεν επηρεάζει μόνο τα θύματα

Οι συνέπειες του bullying για τα παιδιά που το υφίστανται είναι γνωστές. Αυτό που συχνά ξεχνάμε είναι ότι συνέπειες μπορεί να υπάρχουν και για τα παιδιά που εκφοβίζουν άλλους.

Τα παιδιά που εκφοβίζουν φαίνεται να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν προβλήματα ψυχικής υγείας αργότερα, ενώ είναι πιθανότερο να εμπλακούν σε επιθετικές συμπεριφορές και παραβιάσεις κανόνων. Στην εφηβεία, μπορεί επίσης να έχουν μεγαλύτερη έκθεση σε επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως η χρήση ουσιών, και να συναναστρέφονται συνομηλίκους με παρόμοιες τάσεις.

Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να παίρνουν αυτό που θέλουν

Τα παιδιά (όπως κι οι ενήλικες) θέλουν αγάπη, στοργή, επιβράβευση, παιχνίδια, νόστιμο φαγητό και χρόνο με την οικογένεια ή τους φίλους τους. Από την άλλη, θέλουν να αποφεύγουν όσα τους φαίνονται κουραστικά, βαρετά ή αγχωτικά.

Για να πετύχει κάποιος αυτό που θέλει, μπορεί να χρησιμοποιήσει πολλούς τρόπους: να το ζητήσει ευγενικά, να ενθαρρύνει, να επαινέσει, να προσφέρει κίνητρα. Μπορεί, όμως, και να απειλήσει, να χειραγωγήσει, να υποτιμήσει ή να εξαναγκάσει.

Τα παιδιά παρατηρούν ποιοι τρόποι φαίνεται να λειτουργούν στους ενήλικες γύρω τους και ποιες συμπεριφορές θεωρούνται αποδεκτές μέσα στην οικογένεια. Αν βλέπουν ότι ένας άνθρωπος μπορεί να πετύχει αυτό που θέλει απειλώντας ή μειώνοντας κάποιον άλλον, μαθαίνουν ότι αυτή είναι μια διαθέσιμη και ίσως αποτελεσματική στρατηγική.

Όταν η επιθετικότητα γίνεται πρότυπο

Η Narayan έχει ερευνήσει παιδιά που είχαν εκτεθεί σε βία μεταξύ των γονιών τους ήδη από πολύ μικρή ηλικία. Τι βρήκε; Ότι τα παιδιά αυτά μεγαλώνοντας είχαν περισσότερες πιθανότητες να βρεθούν αργότερα σε βίαιες ερωτικές σχέσεις, είτε ως θύματα είτε ως δράστες.

Μάλιστα, η έκθεση στη βία κατά την προσχολική ηλικία φάνηκε να συνδέεται περισσότερο με τη βίαιη συμπεριφορά στην ενήλικη ζωή σε σχέση με την έκθεση που συνέβη αργότερα στην παιδική ηλικία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που μεγαλώνει σε ένα δύσκολο περιβάλλον θα επαναλάβει τις ίδιες συμπεριφορές. Δείχνει, όμως, πόσο καθοριστική είναι η πρώιμη παιδική ηλικία για τη διαμόρφωση των τρόπων με τους οποίους μαθαίνουμε να λύνουμε συγκρούσεις και να σχετιζόμαστε.

Οι «σιωπηλές» μορφές εκφοβισμού

Πολλοί γονείς δεν χρησιμοποιούν βία απέναντι στα παιδιά ή στον σύντροφό τους. Οι απειλές, για παράδειγμα, είναι συχνά πολύ πιο συνηθισμένες. Όταν ένα παιδί τις ακούει να επαναλαμβάνονται, μπορεί να μάθει ότι αποτελούν έναν φυσιολογικό τρόπο για να κάνουν κάποιον να συμμορφωθεί.

Υπάρχουν, μάλιστα, ακόμη πιο διακριτικές μορφές επιθετικότητας. Τι συμβαίνει όταν οι γονείς υποτιμούν συνεχώς ο ένας τον άλλον μπροστά στα παιδιά; Όταν τα παιδιά βλέπουν ενήλικες να εντοπίζουν τις αδυναμίες των άλλων και να τις χρησιμοποιούν για να τους μειώσουν, μπορεί να μάθουν να κάνουν το ίδιο.

Επίσης, ένα παιδί που βλέπει τον έναν γονέα να αγνοεί συστηματικά τον άλλον, μπορεί να μάθει ότι η απόσυρση και ο αποκλεισμός είναι τρόποι άσκησης δύναμης. Για τα μεγαλύτερα παιδιά και τους εφήβους, αυτή η λογική μπορεί να μεταφερθεί στις δικές τους σχέσεις. Ο κοινωνικός αποκλεισμός ή το «ghosting» μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία ελέγχου ή τιμωρίας.

ΟΤΑΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΛΕΠΟΥΝ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΝΑ ΕΝΤΟΠΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΝΑ ΤΙΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΥΣ ΜΕΙΩΣΟΥΝ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΤΟ ΙΔΙΟ.

Οι γονείς ως πρότυπα καλοσύνης

Αν τα παιδιά μαθαίνουν την επιθετικότητα παρατηρώντας την, μπορούν να μάθουν και τον σεβασμό, την καλοσύνη και τη συνεργασία με τον ίδιο τρόπο. Γονείς δηλαδή που απευθύνονται ο ένας στον άλλον με ευγένεια, που ζητούν αντί να διατάζουν, που αναγνωρίζουν την προσπάθεια του άλλου προσφέρουν στα παιδιά ένα διαφορετικό μοντέλο κοινωνικής συμπεριφοράς.

Τα παιδιά που μεγαλώνουν μαθαίνοντας να χρησιμοποιούν τις παραπάνω αρετές για να πετύχουν αυτό που θέλουν είναι λιγότερο πιθανό να θεωρήσουν φυσιολογική τη σκληρότητα ή τη χειραγώγηση. Έτσι, όταν βρεθούν απέναντι σε έναν άνθρωπο που τα απειλεί, τα υποτιμά ή προσπαθεί να τα ελέγξει, έχουν περισσότερες πιθανότητες να προστατέψουν τον εαυτό τους. Είναι, επίσης, πιο πιθανό να μην εκφοβίσουν άλλα παιδιά.

Φυσικά, οι γονείς δεν χρειάζεται να έχουν την ίδια προσωπικότητα ή να κάνουν τα πάντα με τον ίδιο τρόπο. Ο ένας μπορεί να είναι περισσότερο υπομονετικός και ο άλλος καλύτερος στο να θέτει σταθερά όρια. Για παράδειγμα, ο ένας μπορεί να ετοιμάζει τα παιδιά το πρωί για το σχολείο και ο άλλος να αναλαμβάνει το πότε θα πάνε για ύπνο.

Το σημαντικό είναι τα παιδιά να βλέπουν τους γονείς να αναγνωρίζουν τα δυνατά σημεία ο ένας του άλλου.