ΠΩΣ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ ΠΛΕΚΤΑ ΚΑΙ ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ

Κασκόλ που καταγράφουν τις ημικρανίες, κουβέρτες που αποτυπώνουν τον καιρό και κεντήματα που μετατρέπουν σύνθετα δεδομένα σε χρώματα και μοτίβα. Ερευνητές εξετάζουν πώς το πλέξιμο και άλλες χειροτεχνίες μπορούν να δώσουν στις πληροφορίες μια πιο προσωπική, απτή μορφή.

Άνθρωποι από κάθε γωνιά του κόσμου και του διαδικτύου, από τοπικές και παγκόσμιες κοινότητες αφιερωμένες στο πλέξιμο και το κέντημα, πιάνουν τις βελόνες και τα βελονάκια τους για να παντρέψουν τη δημιουργικότητά τους με την επιστήμη, αποδίδοντας σύνθετες στατιστικές έννοιες πάνω σε χειροποίητα συναισθηματικής αξίας, όπως παπλώματα, μπουφάν, κασκόλ, κάλτσες, κεντήματα και δαντελωτά που μπορείς να φορέσεις, να αγκαλιάσεις, να χαρίσεις ή και να αποφασίσεις μια μέρα να ξηλώσεις.

Αυτά τα «υφάσματα δεδομένων» (data textiles), όπως τα αποκαλεί η ερευνήτρια Sydney Purdue από το Khoury Vis Lab του Northeastern University, έχουν τη δυνατότητα να ανοίξουν νέους δρόμους στο πεδίο της οπτικοποίησης δεδομένων, ώστε η αναπαράσταση στοιχείων για την κλιματική αλλαγή, την ένοπλη βία, την καθημερινότητα ασθενών με χρόνια νόσο και οτιδήποτε μπορεί να αποτυπωθεί οπτικά για την ανάλυσή του, να συνδέεται περισσότερο με τις προσωπικές αξίες και τα συναισθήματα των ανθρώπων και να απευθύνεται σε πιο ευρύ κοινό.

«Υπάρχει κάτι διαφορετικό στις φυσικές οπτικοποιήσεις. Μπορείς να τις αγγίξεις, να τις κρατήσεις, να ζήσεις μαζί τους, να τις δημιουργήσεις σταδιακά», λέει η Melanie Tory, καθηγήτρια πρακτικής στο Northeastern. «Και όταν μπαίνουν στο παιχνίδι τα υφάσματα, γίνεται ουσιαστικά ενδιαφέρον, επειδή πρόκειται για αντικείμενα που βρίσκονται μέσα στον κόσμο σου».

Πολύχρωμο πάπλωμα με γεωμετρικά τρίγωνα, όπου οι χρωματικές εναλλαγές και τα διαφορετικά μοτίβα αποτυπώνουν δεδομένα μέσα από τη σύνθεση του υφάσματος. Sydney Purdue, Eduardo Puerta, Enrico Bertini και Melanie Tory, Stitching Meaning: Practices of Data Textile Creators, IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 2025.

Χειροποίητα με δεδομένα καιρού και πονοκεφάλων

Για να εξερευνήσουν έναν χώρο που ως τότε παρέμενε ελάχιστα μελετημένος από την επιστημονική κοινότητα της οπτικοποίησης δεδομένων, οι ερευνητές από το Khoury Vis Lab αναζήτησαν δημιουργούς χειροποίητων έργων με κωδικοποιημένα δεδομένα. Απευθύνθηκαν σε καταστήματα νημάτων και ειδών χειροτεχνίας στη Βοστώνη, διαδικτυακά φόρουμ και άλλες σχετικές κοινότητες, ζητώντας από τους ανθρώπους που γνώριζαν για την έρευνα να τη διαδώσουν σε άλλους δημιουργούς.

Η ανταπόκριση ξεπέρασε τις προσδοκίες, με την ομάδα να συγκεντρώνει περισσότερα από 200 έργα, 159 εκ των οποίων πληρούσαν τα ερευνητικά κριτήρια και αποτέλεσαν το σώμα της ανάλυσης. Τα έργα προέρχονταν από διαφορετικές τεχνικές, όπως πλέξιμο, κροσέ, κέντημα, καπιτονάρισμα (quilting), σταυροβελονιά και τεχνικές με χάντρες (beadwork), και κωδικοποιούσαν δεδομένα μέσα από γεωμετρικές (θέση, διάταξη, αριθμός στοιχείων) και υλικές ιδιότητες (χρώμα, τύπος βελονιάς, υφή, μοτίβο, αριθμός νημάτων), που μετέτρεπαν το χειροποίητο σε ιδιότυπο γράφημα.

Κουβέρτα θερμοκρασίας με κάθετες πολύχρωμες ρίγες, όπου η διαδοχή των χρωμάτων δημιουργεί μια οπτική αναπαράσταση δεδομένων για τις διακυμάνσεις του καιρού. Sydney Purdue, Eduardo Puerta, Enrico Bertini και Melanie Tory, Stitching Meaning: Practices of Data Textile Creators, IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 2025.

Κυκλικό κεντημένο ημερολόγιο, οργανωμένο ανά μήνα, όπου κάθε κουκκίδα ή τετράγωνο αντιστοιχεί σε μία ημέρα του χρόνου και το χρώμα του αναπαριστά την αντίστοιχη ημερήσια θερμοκρασία. Sydney Purdue, Eduardo Puerta, Enrico Bertini και Melanie Tory, Stitching Meaning: Practices of Data Textile Creators, IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 2025.

Παράλληλα, κατέγραψαν τις πληροφορίες που αποτύπωναν τα έργα, από τον καιρό και το περιβάλλον μέχρι προσωπικά δεδομένα, ζητήματα κοινωνικού και πολιτικού ενδιαφέροντος και την επικοινωνία της επιστήμης. Για παράδειγμα:

• Οι κουβέρτες θερμοκρασίας (temperature blankets), το πιο σύνηθες έργο και η απλούστερη μορφή υφάσματος δεδομένων, αποτυπώνει τις μεταβολές του καιρού με διαφορετικού χρώματος νήματα για υψηλότερες ή χαμηλότερες θερμοκρασίες σε μια περιοχή. Κάθε λωρίδα της κουβέρτας αντιπροσωπεύει τη ζέστη ή το κρύο μιας ημέρας και, στο τέλος του έτους, προκύπτει ένα ζεστό έργο τέχνης με μοτίβο ουράνιου τόξου, επιστημονικά τεκμηριωμένο όσο και ένα παραδοσιακό γραμμικό γράφημα.
• Μια γυναίκα έπλεξε ένα κασκόλ με λεπτές ρίγες που αντιπροσώπευαν την καθημερινή ένταση των συμπτωμάτων της ημικρανίας της.
• Σε τρία έργα με βελονάκι, η φοιτήτρια Madison Snell αποτύπωσε τα τρία κεφάλαια της μεταπτυχιακής της εργασίας, με διαφορετικά χρώματα και τύπους βελονιάς σε κάθε σειρά να δείχνουν αν μια πρόταση της εργασίας περιείχε παραπομπές, λέξεις-κλειδιά ή εικόνες αναφοράς.

Η ανάλυση, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύονται στο IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, επικεντρώθηκε έτσι σε τρεις πτυχές: το ίδιο το χειροποίητο έργο και τον τρόπο με τον οποίο αναπαριστά τα δεδομένα, τη διαδικασία και την εμπειρία του δημιουργού και το είδος των δεδομένων που αποτυπώνονται.

Πολύχρωμη κουβέρτα από τετράγωνα τύπου Granny Square, ορισμένα από τα οποία περιλαμβάνουν διακριτά σύμβολα ή αντικείμενα που κωδικοποιούν βιβλία που διάβασε η δημιουργός. Sydney Purdue, Eduardo Puerta, Enrico Bertini και Melanie Tory, Stitching Meaning: Practices of Data Textile Creators, IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 2025.

Χειροποίητη κατασκευή που αναπαριστά δεδομένα, όπου η θέση των λωρίδων αντιστοιχεί σε μια χρονική περίοδο (π.χ. μήνες), ενώ οι κουκκίδες ή οι χρωματικές κηλίδες κωδικοποιούν αριθμητικές τιμές ή θερμοκρασίες Sydney Purdue, Eduardo Puerta, Enrico Bertini και Melanie Tory, Stitching Meaning: Practices of Data Textile Creators, IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 2025.

Για διαχείριση πένθους έως καταγραφή της καθημερινότητας

Η έρευνα ανέδειξε την αξία της «αργής οπτικοποίησης» (slow visualization). Όπως εξηγεί η Troy, ενώ η οπτικοποίηση δεδομένων επιδιώκει συνήθως να κάνει τα μοτίβα τους άμεσα κατανοητά, η δημιουργία μιας κουβέρτας ή ενός παπλώματος επιτρέπει μια πιο αργή, προσωπική αλληλεπίδραση με αυτά. «Όταν πλέκεις μια κουβέρτα ή φτιάχνεις ένα πάπλωμα», εξηγεί, «αλληλεπιδράς με τα δεδομένα σου με έναν εξαιρετικά αργό τρόπο. Και υπάρχει κάτι πολύτιμο στο να τους αφιερώνεις χρόνο, να τους προσδίδεις προσωπικό νόημα».

Πλεκτό παιχνίδι σε σχήμα φιδιού (amigurumi) με οριζόντιες ρίγες, όπου κάθε χρωματική ζώνη κωδικοποιεί μια διαφορετική κατηγορία δεδομένων ή μια διαδοχική τιμή μιας χρονοσειράς. Sydney Purdue, Eduardo Puerta, Enrico Bertini και Melanie Tory, Stitching Meaning: Practices of Data Textile Creators, IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 2025.

Πέρα από την αμφίδρομη σχέση δημιουργών και ερευνητών στην βαθύτερη κατανόηση και εκλαΐκευση της οπτικοποίησης δεδομένων, πολλοί συμμετέχοντες αποκόμισαν επιπρόθεστα οφέλη, από νέες γνώσεις έως ανακούφιση από το άγχος.

Για κάποιους δημιουργούς, το τελικό έργο αποκάλυψε μοτίβα ή μεταβολές που δεν είχαν αντιληφθεί προηγουμένως, για παράδειγμα το πόσο ευμετάβλητες ήταν οι θερμοκρασίες την άνοιξη. Άλλοι αντιμετώπισαν τη διαδικασία ως έναν εναλλακτικό τρόπο καταγραφής της ζωής τους, όπως ένας δημιουργός που έβρισκε αδύνατο να διατηρήσει τυπικό ημερολόγιο και το πέτυχε με τα υφάσματα δεδομένων.

Υπήρξαν δημιουργοί που μέσα από την αργή και προσεκτική δουλειά κατάφεραν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά το άγχος ή τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ.

Η έρευνα αναφέρει περιπτώσεις όπου η όλη διαδικασία επέτρεψε στους δημιουργούς να επεξεργαστούν δύσκολα συναισθήματα ή για να τιμήσουν τους εκλιπόντες τους. «Κάποια από αυτά ήταν έργα μνήμης που βοηθούσαν τους ανθρώπους να διαχειριστούν το πένθος. Άλλα είχαν ξεκάθαρα δημιουργηθεί για έκθεση, ακτιβισμό ή επικοινωνία της επιστήμης», ανέφερε η Purdue.

Υπήρξαν κάποιοι που μέσα από την αργή και προσεκτική δουλειά κατάφεραν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά το άγχος ή τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, αλλά κι εκείνοι που μίσησαν τη διαδικασία εξαιτίας του επαναλαμβανόμενου και χρονοβόρου χαρακτήρα της, δηλώνοντας πως δεν το επιχειρούσαν ποτέ ξανά.

Τέλος, ένας δημιουργός είπε ότι του άρεσε η ιδέα να φτιάξει κάτι «ελαφρώς ανώνυμο, που μόνο εγώ καταλαβαίνω», ενώ ένας άλλος είπε ότι, επειδή το έργο ήταν πολύ προσωπικό, μπορούσε να «νιώσει» πραγματικά τα δεδομένα στα χέρια του. Οι ίδιοι οι συγγραφείς το χρησιμοποιούν ως επιχείρημα υπέρ της φυσικής, χειροποίητης επαφής με την πληροφορία.