ΓΙΑΤΙ ΑΥΞΑΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΣΕ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ;

Τα εγκεφαλικά επεισόδια αυξάνονται στους νεότερους ενήλικες, με τα ισχαιμικά να καταγράφουν τη μεγαλύτερη άνοδο. Νέα δεδομένα αναδεικνύουν πιθανούς παράγοντες κινδύνου, από την υπέρταση έως την ημικρανία με αύρα, και αποτυπώνουν τη νέα πραγματικότητα για τη νοσηρότητα και θνησιμότητα των εγκεφαλικών.

Ανησυχητική αύξηση καταγράφουν τα εγκεφαλικά επεισόδια στους νεότερους ενήλικες, επιβεβαιώνοντας πως το πρόβλημα υγείας δεν αφορά απλώς την τρίτη ηλικία. Πρόσφατη μελέτη, που εξέτασε δεδομένα τριών δεκαετιών από τις ΗΠΑ, διαπίστωσε ότι η συχνότητα των εγκεφαλικών επεισοδίων στα άτομα 20-54 ετών αυξήθηκε κατά περίπου 83% από το 1993-1994 έως το 2020. Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν μεταβολές σε αρκετούς παράγοντες κινδύνου, χωρίς να μπορούν να προσδιορίσουν με βεβαιότητα ποιοι ευθύνονται για την αύξηση.

Το φαινόμενο έχει τεθεί στο επιστημονικό μικροσκόπιο πολλών ερευνητικών ομάδων, που αναζητούν απαντήσεις για τα εγκεφαλικά επεισόδια ασαφούς αιτιολογίας σε νεότερους ανθρώπους. Το μόνο βέβαιο, όπως προκύπτει απ' τα ευρήματά τους, είναι πως υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες πέρα από τους παραδοσιακούς και προφανείς που, ενδεχομένως, περνούν απαρατήρητοι κατά την αξιολόγηση του κινδύνου.

Διπλασιάστηκαν τα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Neurology, εξέτασε 2.076 ανθρώπους ηλικίας 20-54 ετών, οι οποίοι υπέστησαν το πρώτο εγκεφαλικό επεισόδιο της ζωής τους στην ευρύτερη περιοχή του Σινσινάτι και του βόρειου Κεντάκι, στις ΗΠΑ.

Η μεγαλύτερη αύξηση παρατηρήθηκε στα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια, όπου ένα αιμοφόρο αγγείο που τροφοδοτεί τον εγκέφαλο αποφράσσεται, διακόπτοντας την παροχή οξυγόνου στον εγκεφαλικό ιστό. iStock

Όπως διαπιστώθηκε, η συχνότητα των εγκεφαλικών σχεδόν διπλασιάστηκε κατά την περίοδο που κάλυψε η μελέτη:

• Αυξήθηκε από 33,9 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη το 1993-1994 σε 62,2 το 2020.
• Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης αφορούσε τα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια, κατά οποία ένα αιμοφόρο αγγείο που τροφοδοτεί τον εγκέφαλο αποφράσσεται, διακόπτοντας την παροχή οξυγόνου στον εγκεφαλικό ιστό.
• Δεν καταγράφηκε αντίστοιχη αύξηση στις δύο μορφές αιμορραγικού εγκεφαλικού που εξετάστηκαν, την ενδοεγκεφαλική και την υπαραχνοειδή αιμορραγία.

«Παραδοσιακά, το εγκεφαλικό επεισόδιο θεωρούνταν νόσος των ηλικιωμένων, ωστόσο τα ευρήματά μας δείχνουν ότι γίνεται ολοένα συχνότερο στους νεότερους ενήλικες», δήλωσε η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Emily R. Fisher, MD, από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι.

Υπέρταση, διαβήτης και χρήση ουσιών

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι κάποιοι πιθανοί παράγοντες και συμπεριφορές κινδύνου στους νεότερους ανθρώπους αυξάνονταν στην πορεία των χρόνων, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης, η χρήση ουσιών και η κολπική μαρμαρυγή, μια αρρυθμία που ευνοεί τον σχηματισμό θρόμβων στην καρδιά. Εάν ένας θρόμβος φτάσει στον εγκέφαλο και αποφράξει αγγείο, μπορεί να προκαλέσει ισχαιμικό εγκεφαλικό.

Αξιοσημείωτη ήταν η μεταβολή στη χρήση ουσιών. Το ποσοστό των ασθενών με καταγεγραμμένη χρήση αυξήθηκε από 4,6% το 1993-1994 σε 40,2% το 2020, με σημαντικό μέρος της αύξησης να συνδέεται με τη χρήση κάνναβης.

Το ποσοστό των ατόμων που υπέστησαν εγκεφαλικό με καταγεγραμμένη χρήση ουσιών αυξήθηκε από 4,6% το 1993-1994 σε 40,2% το 2020, με σημαντικό μέρος της αύξησης να συνδέεται με τη χρήση κάνναβης. iStock

Οι αριθμοί χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία, τονίζουν οι ερευνητές. Η μελέτη δεν διέθετε αντίστοιχα δεδομένα για ανθρώπους χωρίς ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου, επομένως δεν ήταν δυνατό να προσδιορίσει εάν και σε ποιο βαθμό οι μεταβολές στους συγκεκριμένους παράγοντες εξηγούν την αύξηση των περιστατικών.

Ποιο φύλο πλήττουν τα εγκεφαλικά αγνώστου αιτιολογίας

Το 2025, μια άλλη έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Stroke της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, εξέτασε 523 ασθενείς, 18-49 ετών (διάμεση ηλικία τα 41 έτη) με ιστορικού ισχαιμικού εγκεφαλικού αγνώστου αιτιολογίας, και τους συνέκρινε με 523 άτομα αντίστοιχων ηλικιών που δεν είχαν περάσει εγκεφαλικό. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από 19 ερευνητικά κέντρα σε 13 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Στα εγκεφαλικά αγνώστου αιτιολογίας, γνωστά ως κρυπτογενή, δεν εντοπίζεται σαφής εξήγηση παρά τη διερεύνηση. Σύμφωνα με τον επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, Jukka Putaala, από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Ελσίνκι, έως και τα μισά ισχαιμικά εγκεφαλικά στους νεότερους ενήλικες μπορεί να παραμένουν ανεξήγητα, ενώ είναι συχνότερα στις γυναίκες.

ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΑΝΟΙΧΤΟ ΩΟΕΙΔΕΣ ΤΡΗΜΑ, ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ, Η ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ ΜΕ ΑΥΡΑ ΑΝΑΔΕΙΧΘΗΚΕ ΩΣ ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟΥΣ ΜΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ.

Η ερευνητική ομάδα εξέτασε παραδοσιακούς παράγοντες κινδύνου, όπως η υπέρταση, το κάπνισμα και ο διαβήτης τύπου 2, μαζί με λιγότερο συνηθισμένους παράγοντες, μεταξύ των οποίων η ημικρανία με αύρα, η χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσος και ο καρκίνος. Εξετάστηκαν επίσης παράγοντες που αφορούν ειδικά τις γυναίκες, όπως ο διαβήτης κύησης και οι επιπλοκές της εγκυμοσύνης.

Ο ρόλος της καρδιάς και της ημικρανίας

Ένα από τα ευρήματα που ξεχώρισαν αφορούσε το ανοιχτό ωοειδές τρήμα (PFO), ένα μικρό άνοιγμα ανάμεσα στους δύο κόλπους της καρδιάς που υπάρχει κατά την εμβρυϊκή ζωή και συνήθως κλείνει μετά τη γέννηση. Στο περίπου 25% των ανθρώπων που θα παραμείνει ανοιχτό, δεν προκαλεί προβλήματα τις περισσότερες φορές. Εντούτοις, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να επιτρέψει σε θρόμβο από τη φλεβική κυκλοφορία να περάσει στην αρτηριακή και να φτάσει στον εγκέφαλο, προκαλώντας ισχαιμικό εγκεφαλικό.

Αφότου συνεκτιμήθηκαν δημογραφικά χαρακτηριστικά, παρατηρήθηκε ότι, στους συμμετέχοντες με PFO, οι μη παραδοσιακοί παράγοντες κινδύνου εμφάνιζαν ισχυρότερη σύνδεση με τα εγκεφαλικά από ό,τι οι παραδοσιακοί, με κυριότερο την ημικρανία με αύρα. Η αύρα περιλαμβάνει ένα σύνολο παροδικών νευρολογικών συμπτωμάτων που μπορεί να προηγούνται ή να συνοδεύουν την ημικρανία, όπως οπτικές διαταραχές.

«Μας εξέπληξε ο ρόλος των μη παραδοσιακών παραγόντων κινδύνου, ιδιαίτερα της ημικρανίας, η οποία φαίνεται να είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση εγκεφαλικών στους νεότερους ενήλικες», ανέφερε ο Putaala. Τα ευρήματα, πρόσθεσε, θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μια πιο εξατομικευμένη αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου.

Ανάλογα με τη θέση και τη σοβαρότητα της εγκεφαλικής βλάβης, οι ασθενείς μπορεί να αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες δυσκολίες στην κίνηση, την ομιλία, τη μνήμη ή άλλες λειτουργίες. iStock

Μεγαλύτερη επιβίωση, όχι και καλύτερη αποκατάσταση

Η πρόσφατη μελέτη για την αύξηση των εγκεφαλικών επεισοδίων στους νεότερους ανθρώπους έδειξε πως, παρά τον μεγαλύτερο επιπολασμό, η θνησιμότητα στις εν λόγω ηλικιακές ομάδες ήταν μικρότερη συγκριτικά με πριν από 30 χρόνια. Αφού έλαβαν υπ' όψιν τις διαφορές ως προς την ηλικία, τη φυλή και το φύλο, διαπιστώθηκε ότι το ποσοστό των ασθενών που πέθαναν μέσα σε 30 ημέρες από το εγκεφαλικό μειώθηκε από 11,7% το 1993-1994 σε 9,4% το 2020. Η βελτίωση ήταν πιο εμφανής στους ασθενείς με ενδοεγκεφαλική και υπαραχνοειδή αιμορραγία.

Η επιβίωση, ωστόσο, δεν συνεπάγεται απαραιτήτως πλήρη αποκατάσταση. Ανάλογα με τη θέση και τη σοβαρότητα της εγκεφαλικής βλάβης, οι ασθενείς μπορεί να αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες δυσκολίες στην κίνηση, την ομιλία, τη μνήμη ή άλλες λειτουργίες. Καθώς τα εγκεφαλικά επεισόδια γίνονται συχνότερα στους νεότερους ενήλικες, περισσότεροι άνθρωποι ενδέχεται να χρειαστεί να διαχειριστούν αυτές τις επιπτώσεις για δεκαετίες.

Η έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου παραμένει σημαντική. Όπως υπογράμμισε η Fisher, «χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να κατανοήσουμε καλύτερα τι προκαλεί αυτές τις τάσεις και πώς μπορούμε να τις αντιστρέψουμε. Περισσότεροι άνθρωποι επιβιώνουν από αυτά τα επεισόδια, γεγονός που σημαίνει ότι περισσότεροι νεότεροι ενήλικες ενδέχεται να ζουν με τις μακροχρόνιες συνέπειές τους».