«ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΞΕΧΑΣΕΙ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΜΟΥΣΙΚΗ, ΜΑΣ ΛΕΙΠΕΙ Η ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΝΑ ΤΟ ΚΑΝΟΥΜΕ»
Οι καλλιτεχνικοί διευθυντές του Athens International Music Festival μιλούν στο OW, καταρρίπτοντας τον μύθο ότι η κλασική μουσική είναι απρόσιτη.
Πότε άκουσες για τελευταία φορά μουσική χωρίς να κάνεις ταυτόχρονα κάτι άλλο; Από τις 3 έως τις 7 Νοεμβρίου, το Athens International Music Festival μάς προσκαλεί να κάνουμε ακριβώς αυτό: να αφήσουμε για λίγο το κινητό, να καθίσουμε σε μια αίθουσα συναυλιών και να αφοσιωθούμε σε όσα συμβαίνουν πάνω στη σκηνή.
Το φεστιβάλ επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός», φέρνοντας στην Αθήνα διεθνώς αναγνωρισμένους σολίστ και πέντε ημέρες αφιερωμένες στη μουσική δωματίου. Οι βιολονίστες Asi Matathias και Tosca Opdam, που έχουν αναλάβει την καλλιτεχνική του διεύθυνση, μιλούν στο OW για τη θερμή υποδοχή του ελληνικού κοινού, εξηγούν τι κάνει τη μουσική δωματίου τόσο ξεχωριστή και απαντούν σε όσους θεωρούν ότι η κλασική μουσική δεν απευθύνεται σε όλους.
Επιτέλους η κλασική μουσική έχει αποκτήσει το δικό της φεστιβάλ στην Αθήνα. Πώς πήρατε την απόφαση να δημιουργηθεί αυτό το Φεστιβάλ εδώ;
Η ιδέα να φέρουμε αυτό το φεστιβάλ στην Ελλάδα και, συγκεκριμένα, στην Αθήνα γεννήθηκε από τη βαθιά αγάπη μας για την πλούσια φιλοσοφική και πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η Αθήνα είναι η γενέτειρα του διαλόγου. Και η μουσική δωματίου, στον πυρήνα της, είναι μια συνομιλία μεταξύ ισότιμων συνομιλητών.
Συνειδητοποιήσαμε ότι, ενώ η Αθήνα διαθέτει σπουδαίες καλοκαιρινές διοργανώσεις και μεγάλες ιστορικές σκηνές, της έλειπε ένας πιο οικείος, αφοσιωμένος χώρος αφιερωμένος στη μουσική δωματίου υψηλού επιπέδου, ειδικά το φθινόπωρο.
Φέρνοντας στην καρδιά της πόλης διεθνώς αναγνωρισμένους σολίστ τον Νοέμβριο, θελήσαμε να δημιουργήσουμε έναν σταθερό ετήσιο πολιτιστικό θεσμό, όπου η μουσική δεν θα ψυχαγωγεί απλώς, αλλά θα συνομιλεί ενεργά με τη ζωντανή ιστορία της πόλης.
Πώς έχει ανταποκριθεί σε ένα φεστιβάλ κλασικής μουσικής το ελληνικό κοινό;
Η ανταπόκριση υπήρξε εξαιρετικά θερμή και μας συγκίνησε βαθιά. Η ελληνική κουλτούρα χαρακτηρίζεται από πάθος και εκφραστικότητα. Το κοινό εδώ δεν ακούει απλώς ευγενικά· βιώνει τη μουσική μαζί σου. Στην Αθήνα υπάρχει μια απτή επιθυμία για μουσική δωματίου υψηλού επιπέδου. Η πρώτη διοργάνωση, πέρσι, μας έδειξε ότι το κοινό ήταν έτοιμο να αγκαλιάσει την ευαλωτότητα μιας τόσο άμεσης και οικείας μουσικής εμπειρίας. Οι συναυλίες δεν αντιμετωπίστηκαν ως μια παθητική κοινωνική έξοδος, αλλά ως μια ουσιαστική συλλογική συνάντηση.
Η ΑΘΗΝΑ ΕΙΝΑΙ Η ΓΕΝΕΤΕΙΡΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ. ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΩΜΑΤΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΥΡΗΝΑ ΤΗΣ, ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΙΣΟΤΙΜΩΝ ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΩΝ.
Ζούμε σε μια εποχή όπου ακούμε μουσική σχεδόν παντού, συχνά όμως κάνοντας παράλληλα κάτι άλλο. Τι συμβαίνει όταν καθόμαστε σε μια αίθουσα και αφιερώνουμε όλη μας την προσοχή σε αυτό που ακούμε; Έχουμε ξεχάσει να ακούμε;
Ζούμε πράγματι σε έναν κόσμο διαρκούς διάσπασης της προσοχής, όπου η μουσική έχει περιοριστεί συχνά σε ένα ηχητικό φόντο που συνοδεύει τον τρόπο ζωής μας ή σε έναν ακόμη αλγοριθμικά επιλεγμένο ήχο. Όταν περνάς το κατώφλι μιας ιστορικής αίθουσας, όπως αυτή της Φιλολογικής Εταιρείας Παρνασσός, κλείνεις το κινητό σου και κάθεσαι στο σκοτάδι, συμβαίνει κάτι ριζοσπαστικό: παίρνεις πίσω τον χρόνο σου.
Δεν έχουμε ξεχάσει να ακούμε· αντίθετα, μας λείπει απελπιστικά η ευκαιρία να το κάνουμε πραγματικά. Μέσα σε αυτή τη σιωπή, το νευρικό μας σύστημα επανέρχεται σε μια κατάσταση ισορροπίας. Η μουσική απαιτεί την παρουσία σου και, ως αντάλλαγμα, σου προσφέρει ένα βάθος συναισθήματος που δεν μπορεί να αναπαραχθεί από τα ακουστικά σου, όταν περπατάς σε έναν πολυσύχναστο δρόμο.
Η μουσική δωματίου στο σήμερα: Τι μπορεί να μας διδάξει αυτή η εμπειρία για την προσοχή που δίνουμε στους άλλους;
Η μουσική δωματίου είναι η απόλυτη άσκηση δημοκρατίας και ουσιαστικής επίγνωσης του άλλου. Πάνω στη σκηνή δεν υπάρχει ένας μαέστρος που υπαγορεύει τους όρους. Υπάρχουν τέσσερις ή πέντε ξεχωριστές μουσικές φωνές που πρέπει να αναπνέουν μαζί, να δίνουν χώρο η μία στην άλλη και να στηρίζουν τα ρίσκα των υπόλοιπων μουσικών. Ακούγοντας μουσική δωματίου, παρακολουθείς πόσο απαραίτητο είναι να δίνεις προσοχή στους άλλους. Σου μαθαίνει ότι, για να δημιουργήσεις κάτι όμορφο, πρέπει να καλλιεργήσεις την τέχνη της ακρόασης με την ίδια ένταση με την οποία καλλιεργείς την τέχνη της έκφρασης. Είναι ένα ισχυρό αντίδοτο στην απομόνωση της σύγχρονης ζωής.
Μπορεί μια συναυλία να μας αλλάξει τη διάθεση ή ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε κάτι στη ζωή μας; Θυμάστε μια δική σας μουσική εμπειρία που σας έκανε να φύγετε διαφορετικοί από ό,τι είχατε φτάσει;
Μια συναυλία έχει αναμφίβολα τη δύναμη να αλλάξει την εσωτερική μας κατάσταση και να μετατοπίσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα πράγματα. Και οι δύο έχουμε έντονες αναμνήσεις από στιγμές που καθόμασταν σε μια αίθουσα συναυλιών ή παίζαμε πάνω στη σκηνή και νιώθαμε ότι η ατμόσφαιρα ολόκληρης της αίθουσας άλλαζε.
Ο αμερικανός βιολονίστας Isaak Stern μιλούσε συχνά για τη «σιωπή ανάμεσα στις νότες», λέγοντας ότι μπορεί να κρύβει μεγαλύτερη ένταση από τον ίδιο τον ήχο. Όταν ζεις μια στιγμή κατά την οποία μερικές εκατοντάδες άγνωστοι άνθρωποι κρατούν ταυτόχρονα την αναπνοή τους, ακούγοντας μια και μόνο λεπτή φράση του βιολιού, φεύγεις από την αίθουσα με μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στον κόσμο. Δεν μπορείς να επιστρέψεις στην καθημερινότητά σου ακριβώς όπως ήσουν πριν, έχοντας βιώσει έναν τέτοιο βαθμό κοινής ανθρώπινης ευαλωτότητας.
Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΟΤΙ Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΑΠΡΟΣΙΤΗ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΜΥΘΟΣ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΙΤΙΣΜΟ, ΟΧΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ. Η ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΤΕΧΝΗ ΔΕΝ ΧΡΕΙΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΠΛΟΠΟΙΗΘΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΚΑΤΑΝΟΗΤΗ, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΜΟΙΡΑΣΤΕΙ ΜΕ ΓΕΝΝΑΙΟΔΩΡΙΑ.
Όταν σχεδιάζετε το πρόγραμμα του Athens International Music Festival, ξεκινάτε από τα έργα, τους καλλιτέχνες ή από μια ιδέα για το τι θέλετε να αισθανθεί το κοινό; Ποια είναι η ιστορία που θέλετε να αφηγηθεί η φετινή διοργάνωση;
Ξεκινάμε πάντα από μια κεντρική ανθρώπινη ιδέα, ένα ερώτημα που θέλουμε να διερευνήσουμε, και όχι απλώς από μια λίστα διάσημων έργων. Φέτος, το φεστιβάλ αφηγείται μια ιστορία μεταμόρφωσης και μετάβασης από το ένα κατώφλι στο άλλο. Ξεκινάμε στις 3 Νοεμβρίου με το «Between Two Worlds» («Ανάμεσα σε δύο κόσμους») και συνεχίζουμε με τα συναισθηματικά τοπία των ενοτήτων «The Poet and the Muse» («Ο ποιητής και η μούσα») και «Between Earth and Heaven» («Ανάμεσα στη γη και τον ουρανό»), για να κορυφώσουμε τη διαδρομή μας με την απόλυτη υπέρβαση του «Transfiguration» («Μεταμόρφωση»), στις 7 Νοεμβρίου. Θέλουμε το κοινό να αισθανθεί ότι συμμετέχει σε ένα συναισθηματικό ταξίδι, που ξεκινά από την ενδοσκόπηση και καταλήγει σε μια συλλογική γιορτή.
Ένα φεστιβάλ με σπουδαίους μουσικούς θα μπορούσε να λειτουργεί ως μια σειρά εντυπωσιακών συναυλιών. Εσείς πώς προσπαθείτε να δημιουργήσετε κάτι περισσότερο από αυτό – μια εμπειρία που αποκτά συνοχή από την πρώτη έως την τελευταία βραδιά;
Για να μη μοιάζει ένα φεστιβάλ με μια τυχαία σειρά από εντυπωσιακές συναυλίες, φροντίζουμε τα πάντα να συνδέονται μέσα από έναν ενιαίο φυσικό και καλλιτεχνικό χώρο. Η εξαιρετική ακουστική και η ιστορική ατμόσφαιρα της Φιλολογικής Εταιρείας Παρνασσός δημιουργούν το ιδανικό περιβάλλον.
Επιπλέον, οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν παραμένουν μαζί καθ' όλη τη διάρκεια της εβδομάδας. Καθώς οι ίδιοι μουσικοί συνεργάζονται κάθε βράδυ σε διαφορετικούς συνδυασμούς, το κοινό έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει πώς εξελίσσεται η μεταξύ τους μουσική σχέση.
Παράλληλα, τα πρωινά masterclasses, που είναι ανοιχτά στο κοινό, αποκαλύπτουν όσα συνήθως μένουν πίσω από τη σκηνή και επιτρέπουν στους θεατές να παρακολουθήσουν τη δημιουργική διαδικασία από τις πρώτες πρωινές ώρες μέχρι την τελευταία υπόκλιση.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΩΜΑΤΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΙΣΧΥΡΟ ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΣΤΗΝ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΖΩΗΣ.
Η κλασική μουσική μπορεί να μοιάζει απρόσιτη σε ανθρώπους που δεν έχουν εξοικειωθεί μαζί της. Πώς μπορεί ένα φεστιβάλ υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου να παραμένει ανοιχτό και φιλόξενο, χωρίς να απλοποιεί τη μουσική που παρουσιάζει;
Η αντίληψη ότι η κλασική μουσική είναι απρόσιτη είναι ένας μύθος που γεννήθηκε από τον ελιτισμό, όχι από την ίδια τη μουσική. Η σπουδαία τέχνη δεν χρειάζεται να απλοποιηθεί ή να χάσει κάτι από την ουσία της για να γίνει κατανοητή· χρειάζεται απλώς να μοιραστεί με γενναιοδωρία.
Διατηρούμε τις υψηλότερες δυνατές καλλιτεχνικές προδιαγραφές, απομακρύνοντας παράλληλα τις άκαμπτες και αποκλειστικές συμβάσεις που συχνά συνδέονται με την κλασική μουσική. Παρουσιάζουμε τα έργα από τη σκηνή, διοργανώνουμε συζητήσεις πριν από τις συναυλίες και προσφέρουμε εντελώς δωρεάν στο κοινό τα πρωινά masterclasses, για όσους διαθέτουν εισιτήριο συναυλίας. Όταν δημιουργείς ένα φιλόξενο περιβάλλον, με καλλιτεχνική ειλικρίνεια, η πολυπλοκότητα της μουσικής γίνεται πρόσκληση και όχι εμπόδιο.
Τι θα θεωρούσατε πραγματική επιτυχία για το φεστιβάλ πέρα από την προσέλευση του κοινού και τις θετικές κριτικές;
Για εμάς, η πραγματική επιτυχία δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με βάση τις πωλήσεις εισιτηρίων ή τις κριτικές πέντε αστέρων. Επιτυχία είναι όταν ένας νέος Έλληνας σπουδαστής μουσικής παρακολουθεί ένα πρωινό masterclass με τον Pinchas Zukerman, αποκομίζει μια πολύτιμη ιδέα και βρίσκει το θάρρος να συνεχίσει την καλλιτεχνική του πορεία.
Επιτυχία είναι όταν, μετά την τελευταία συναυλία στις 7 Νοεμβρίου, ένας θεατής έρχεται να μας πει ότι ένα μουσικό έργο τού προσέφερε παρηγοριά σε μια δύσκολη προσωπική περίοδο.
Μετράμε την επιτυχία μας από το πόσο βαθύ αποτύπωμα αφήνουμε στην πολιτιστική ζωή της Αθήνας.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΠΑΙΤΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΟΥ ΚΑΙ, ΩΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΜΑ, ΣΟΥ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΝΑ ΒΑΘΟΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΑΠΑΡΑΧΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΑΚΟΥΣΤΙΚΑ ΣΟΥ, ΟΤΑΝ ΠΕΡΠΑΤΑΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΟΛΥΣΥΧΝΑΣΤΟ ΔΡΟΜΟ.
Όταν δύο μουσικοί αναλαμβάνουν από κοινού την καλλιτεχνική διεύθυνση, πώς αποφασίζουν τι θα ακουστεί και τι θα μείνει έξω από το πρόγραμμα; Υπήρξε κάποια διαφωνία σας που τελικά οδήγησε σε μια καλύτερη καλλιτεχνική επιλογή;
Το να μοιραζόμαστε αυτόν τον ρόλο σημαίνει ότι οι διαφορετικές μουσικές προσωπικότητές μας βρίσκονται διαρκώς σε διάλογο, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη μουσική δωματίου που επιλέγουμε για το φεστιβάλ! Συμπληρώνουμε ο ένας τον άλλον με πολύ όμορφο τρόπο.
Φυσικά, υπάρχουν έντονες συζητήσεις και διαφωνίες σχετικά με το ρεπερτόριο ή τη ροή του προγράμματος. Αν δεν υπήρχαν, το φεστιβάλ θα ήταν προβλέψιμο. Κάθε διαφωνία που είχαμε οδήγησε τελικά σε μια καλύτερη απόφαση, επειδή μας αναγκάζει να εξηγήσουμε με σαφήνεια γιατί ένα έργο έχει σημασία. Έτσι, αφήνουμε στην άκρη τον εγωισμό και κρατάμε μόνο ό,τι είναι πραγματικά καλύτερο για το κοινό και την αφήγηση του φεστιβάλ.
Πόσο χώρο αφήνετε στην αβεβαιότητα πάνω στη σκηνή; Είναι η ανάγκη να ελέγχετε κάθε λεπτομέρεια σύμμαχος της ερμηνείας ή υπάρχει μια στιγμή που χρειάζεται να εμπιστευτείτε το ένστικτό σας;
Η ακρίβεια και ο έλεγχος είναι απαραίτητα στην αίθουσα μελέτης· αποτελούν την τεχνική βάση που διασφαλίζει ότι όλη η μουσική κατασκευή θα σταθεί. Όταν, όμως, ανεβαίνεις στη σκηνή, ο έλεγχος πρέπει να δίνει τη θέση του στην εμπιστοσύνη και τον αυθορμητισμό. Αν προσπαθείς να ελέγξεις κάθε κλάσμα του δευτερολέπτου, η ερμηνεία γίνεται ψυχρή και άψυχη. Πρέπει να έχεις προετοιμαστεί με σχολαστικότητα, ώστε πάνω στη σκηνή να μπορείς να αφεθείς στο άγνωστο. Οι πιο μαγικές στιγμές στη ζωντανή μουσική γεννιούνται μέσα σε αυτή την αβεβαιότητα, όταν ο καλλιτέχνης εμπιστεύεται το ένστικτό του και καταφέρνει να αιχμαλωτίσει κάτι μοναδικό, που δύσκολα επαναλαμβάνεται.
Αν μπορούσατε να αλλάξετε μία μόνο αντίληψη που έχει το κοινό για την κλασική μουσική, ποια θα ήταν;
Αν μπορούσαμε να εξαφανίσουμε μία λανθασμένη αντίληψη, θα ήταν η ιδέα ότι η κλασική μουσική είναι ένα έκθεμα μουσείου: κάτι εύθραυστο, νεκρό, που διατηρείται πίσω από γυαλί και απευθύνεται σε μια συγκεκριμένη κοινωνική τάξη. Αυτή η μουσική δεν είναι ένα ιστορικό κειμήλιο. Είναι μια ζωντανή, παλλόμενη, φλογερή έκφραση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος: να αγαπάς, να πενθείς, να ελπίζεις, να ζεις. Ανήκει σε κάθε άνθρωπο που έχει καρδιά που χτυπά.
Το Athens International Music Festival θα πραγματοποιηθεί στις 3-7 Νοεμβρίου στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός». Κλείσε εισιτήρια εδώ. Τα πρωινά masterclass είναι δωρεάν για τους κατόχους εισιτηρίου συναυλίας.
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
