Η ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΣΚΑΡΛΑΤΟΥ ΚΑΝΕΙ ΣΤΑ 79 ΤΗΣ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗ

Στην έκθεση «Ανάμεσα στον ουρανό και στη γη» μπορούμε να απολαύσουμε τα έργα της Βικτώριας Σκαρλάτου, η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά στα 79 της στο κοινό ως ένα ενιαίο καλλιτεχνικό σύμπαν.

Η Βικτώρια Σκαρλάτου ζωγράφιζε επί έξι δεκαετίες, αλλά τα έργα της εκτίθενται για πρώτη φορά φέτος, στα 79 της! Ο τίτλος της έκθεσης «Ανάμεσα στον ουρανό και στη γη» συνοψίζει τη διττή φύση του έργου της: μια ζωγραφική βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη εμπειρία και την καθημερινότητα, αλλά ταυτόχρονα στραμμένη προς το πνευματικό, το άγνωστο και το υπερβατικό.

«Δεν είχα σκοπό να κάνω έκθεση, είχα απομακρυνθεί από αυτή τη σκέψη. Εγώ δούλευα στο στούντιό μου, χωρίς να έχω συνειδητοποιήσει πόσα πράγματα είχα κάνει όλα αυτά τα χρόνια», λέει η κα Σκαρλάτου.

Ο άνθρωπος που βοήθησε να βγουν τα έργα της στο κοινό, ήταν ο επιμελητής της έκθεσης Κοσμάς Νικολάου. «Όταν είδα για πρώτη φορά τους πίνακες της Βικτώριας Σκαρλάτου, δεν γνώριζα τίποτα για την προσωπικότητα και την καλλιτεχνική της πορεία. Θυμάμαι να φωτογραφίζω τα έργα της στους τοίχους του σπιτιού του γιου της, στο Άμστερνταμ. Είχα εντυπωσιαστεί από τη δύναμη ενός κόσμου που παρουσιαζόταν πάνω στον καμβά με αποφασιστικότητα και τόλμη». Η απορία του παραμένει η ίδια από την πρώτη στιγμή: πώς ένα έργο τόσο ανεπτυγμένο, ολοκληρωμένο και συνεπές δεν είχε παρουσιαστεί ποτέ δημόσια;

Ζητήσαμε από την κα Σκαρλάτου να λύσει και τις δικές μας απορίες, ενώ απολαμβάνουμε τους, γεμάτους χρώμα, πίνακές της.

Η Βικτώρια Σκαρλάτου. Γραφείο Αρχειακών Μελετών

Ζωγραφίζετε για περισσότερα από εξήντα χρόνια, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που το έργο σας παρουσιάζεται στο κοινό ως σύνολο. Τι ήταν αυτό που δεν επέτρεψε στο έργο σας να βγει νωρίτερα προς τα έξω;

Δεν υπήρχε κάποιος ιδιαίτερος λόγος. Απλώς έτσι ήρθαν τα πράγματα. Έχει να κάνει και με τον χαρακτήρα μου.

Ιστορίες Αγάπης, 2024, Ακρυλικό σε Καμβά

Όταν ζωγραφίζετε για δεκαετίες χωρίς να εκθέτετε, για ποιον δημιουργείτε;

Πρώτα απ’ όλα για εμένα. Η ζωγραφική ήταν πάντα η εκτόνωσή μου, κάτι που είχα τη διάθεση και την ανάγκη να κάνω. Με τα χρόνια έγινε η καθημερινή μου δουλειά, και αφιερώθηκα σε αυτήν. Τα έργα έγιναν και μέρος της ζωής των δικών μου ανθρώπων· σιγά σιγά γέμισαν τα σπίτια μου και τα σπίτια των φίλων μου.

Δημιουργία II, 2017, Ακρυλικό σε Καμβά

Υπάρχει κάτι παράξενο ή ακόμη και δύσκολο στο να σας ανακαλύπτουν τώρα, σε αυτή τη φάση της ζωής σας; Νιώθετε ότι η έκθεση έρχεται να κλείσει έναν κύκλο ή να ανοίξει έναν εντελώς καινούριο;

Δεν το σκέφτομαι ως έναν κύκλο που κλείνει ή ανοίγει, ούτε έχω συγκεκριμένες προσδοκίες. Νομίζω ότι η ζωή κυλάει όπως εκείνη θέλει και φέρνει τα πράγματα στον καιρό τους. Δεν ξέρω τι θα φέρει η επόμενη μέρα, αλλά είμαι ανοιχτή σε ό,τι έρθει. Ποιος ξέρει; Μπορεί να νιώσω ξανά δεκαοχτώ χρονών και να αρχίσω μια καινούρια καριέρα!

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΗΤΑΝ ΠΑΝΤΑ Η ΕΚΤΟΝΩΣΗ ΜΟΥ, ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΚΑΝΩ.

Στο έργο σας επανέρχονται μορφές, σύμβολα, σώματα, αντικείμενα και σχήματα. Υπάρχουν εικόνες που σας ακολουθούν από πολύ παλιά και επιστρέφουν στη ζωγραφική σας, ακόμη κι όταν δεν τα σχεδιάζετε συνειδητά;

Νομίζω πως ναι. Κάποιες μορφές επανέρχονται κάπως ασυνείδητα, χωρίς να το σχεδιάζω. Η γυναίκα, το ζευγάρι, οι ανθρώπινες σχέσεις είναι θέματα που επιστρέφουν στη ζωγραφική μου, με απασχολούσαν από μικρή και τελικά όσες απαντήσεις κι αν έχω βρει ή όσες ερωτήσεις κι αν έχουν μείνει αναπάντητες, ακόμα και σήμερα γι’ αυτά τα πράγματα πάω στο εργαστήριο και πιάνω δουλειά.

Το γαλάζιο ζευγάρι, 2008, Ακρυλικό σε Καμβά

Τα έργα σας μοιάζουν να κινούνται από τον οικείο, καθημερινό κόσμο προς την αφαίρεση και τη γεωμετρία. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Δεν τα έκανα από την αρχή αυτά τα γεωμετρικά. Ήρθαν αργότερα, σιγά σιγά. Όλα αυτά γίνονται κάπως ασυνείδητα, με τον χρόνο, με την ηλικία και με τις εμπειρίες που έχει ο καθένας. Αλλάζει και ο ψυχισμός μας μεγαλώνοντας, αφαιρεί πράγματα. Έτσι, φεύγεις από το ένα και πηγαίνεις στο άλλο, αφήνεις τα περιττά και κρατάς ό,τι είναι η ουσία για σένα.

Πύλη, 2023, Ακρυλικό σε Καμβά

Ο τίτλος της έκθεσης είναι «Ανάμεσα στον ουρανό και στη γη». Τι σημαίνει για εσάς αυτή η ενδιάμεση περιοχή;

Για μένα δεν υπάρχει διαχωρισμός. Είναι το όλον. Είμαστε εδώ, στη γη, αλλά κοιτάμε και προς κάτι άλλο, κάτι που αναζητούμε. Είναι κι αυτό μια πνευματική πορεία, να προσπαθούμε να δούμε πέρα από όσα έχουμε μπροστά μας.

Το πνεύμα των Χριστουγέννων, 2018, Ακρυλικό σε Καμβά

Στη δουλειά σας συναντώνται το σώμα, η οικογένεια, οι ανθρώπινες σχέσεις και η πόλη, αλλά και στοιχεία πνευματικής ή μεταφυσικής αναζήτησης. Τι μπορεί να εκφράσει η ζωγραφική που δεν βρίσκει τρόπο να ειπωθεί με τις λέξεις;

Αυτά έχουν να κάνουν με το τι πιστεύει κανείς, με το πνεύμα του και τον ψυχισμό του. Αποτυπώνονται στο έργο, χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά να τα πεις με λόγια. Εμένα με απασχολεί πολύ αυτή η πνευματική αναζήτηση, ταυτίζομαι με αυτό και είναι η πράξεις μου ενταγμένες σε αυτό, έτσι βγαίνει και στη ζωγραφική μου. Δεν το σχεδιάζω πάντα, νιώθω ότι κάτι έρχεται και το ζωγραφίζω.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ, ΤΟ ΖΕΥΓΑΡΙ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΜΟΥ.

Όταν ξανακοιτάζετε ένα έργο που δημιουργήσατε πριν από σαράντα ή πενήντα χρόνια, βλέπετε ακόμη τον άνθρωπο που ήσασταν τότε ή ανακαλύπτετε πράγματα που δεν είχατε αντιληφθεί όταν το ζωγραφίζατε;

Ο άνθρωπος είναι ένας και ο χαρακτήρας του είναι ένας. Ανάλογα με όσα περνάει στη ζωή του, διαμορφώνονται οι φόβοι του, οι αγωνίες του, οι χαρές του. Όλα αυτά εξελίσσονται με την ηλικία και με τις εμπειρίες του καθενός. Έτσι, όταν βλέπω ένα παλιό μου έργο, αναγνωρίζω τον εαυτό μου τότε, τις συμπεριφορές μου και τα βιώματα εκείνης της εποχής.

Φόρμες, 2024, Ακρυλικό σε Καμβά

Έχει αλλάξει ο τρόπος που βλέπετε τον κόσμο όσο μεγαλώνετε; Και, αν ναι, άλλαξε μαζί του και η ανάγκη σας να ζωγραφίζετε;

Ναι, μεγαλώνοντας απέρριψα πολλά πράγματα που παλιότερα ένιωθα αναγκασμένη να κάνω ή να δέχομαι, όλα αυτά τα «comme il faut». Τώρα πια δεν με απασχολεί τόσο αν θα με αποδεχτούν οι άλλοι. Λέω αυτό που σκέφτομαι και βάζω πιο εύκολα τα όριά μου. Και προφανώς αυτή η ελευθερία βγαίνει και στη ζωγραφική. Απελευθερώνεσαι στον τρόπο που ζωγραφίζεις, που γράφεις, όπως και στον τρόπο που εκφράζεσαι και μιλάς με τους άλλους.

Εύα, 1971, Ακρυλικό σε Καμβά

Υπάρχει κάτι που σήμερα τολμάτε να κάνετε στη ζωγραφική σας, το οποίο παλαιότερα δεν θα τολμούσατε;

Όχι, δεν νομίζω. Δεν θυμάμαι να σκέφτηκα ποτέ κάτι και να μην τόλμησα να το βάλω στη ζωγραφική μου. Δεν το σκεφτόμουν έτσι. Εγώ άλλαξα με τα χρόνια και μαζί μου άλλαξε και η ζωγραφική μου. Δεν ήταν ότι παλιά δεν τολμούσα. Η αλλαγή ήρθε από άλλα πράγματα που είδα και έζησα στη ζωή μου.

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΑΠΕΡΡΙΨΑ ΠΟΛΛΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΝΙΩΘΑ ΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΗ ΝΑ ΚΑΝΩ Ή ΝΑ ΔΕΧΟΜΑΙ, ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΤΑ «COMME IL FAUT». ΤΩΡΑ ΠΙΑ ΔΕΝ ΜΕ ΑΠΑΣΧΟΛΕΙ ΤΟΣΟ ΑΝ ΘΑ ΜΕ ΑΠΟΔΕΧΤΟΥΝ ΟΙ ΑΛΛΟΙ. ΛΕΩ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΒΑΖΩ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΑ ΤΑ ΟΡΙΑ ΜΟΥ.

Μετά από τόσες δεκαετίες δημιουργίας, τι εξακολουθεί να σας εκπλήσσει όταν ξεκινάτε έναν καινούργιο πίνακα; Υπάρχει ακόμη το στοιχείο της ανακάλυψης ή γνωρίζετε πλέον πού θέλετε να οδηγηθείτε;

Δεν ξέρω από την αρχή πού θα οδηγηθώ. Ξέρω ποιες είναι οι τάσεις μου και τις ακολουθώ. Ξεκινάω με ένα σχέδιο, ένα προσχέδιο, και σιγά σιγά αυτό μπορεί να με οδηγήσει σε άλλους δρόμους. Βλέπω ένα σχήμα και μετά βλέπω ότι με οδηγεί σε ένα άλλο σχήμα, κι αυτό το καινούριο σχήμα με οδηγεί σε ένα χρώμα. Και ναι, τελικά υπάρχει το στοιχείο της έκπληξης, ακόμη και σήμερα.

H Βικτώρια Σκαρλάτου μαζί με τον επιμελητή της έκθεσης Κοσμά Νικολάου. Γραφείο Αρχειακών Μελετών

Ο Κοσμάς Νικολάου δεν επιμελείται απλώς μια έκθεση, αλλά συμμετείχε σε μια διαδικασία καταγραφής και μελέτης περίπου 180 έργων, σχεδίων, σημειώσεων και προφορικών ιστοριών. Όταν αρχίσατε να καταγράφετε και να ταξινομείτε μαζί του τα έργα σας, είδατε τη δουλειά σας διαφορετικά;

Δεν είχα σκοπό να κάνω έκθεση, είχα απομακρυνθεί από αυτή τη σκέψη. Εγώ δούλευα στο στούντιό μου, χωρίς να έχω συνειδητοποιήσει πόσα πράγματα είχα κάνει όλα αυτά τα χρόνια. Όταν αρχίσαμε με τον Κοσμά να τα καταγράφουμε και να τα βάζουμε σε μια σειρά, είδα κι εγώ τον όγκο της δουλειάς μου και το πώς είχαν αναπτυχθεί οι ιδέες και τα θέματα που ζωγράφιζα. Μέσα από τη συνάντηση και τη συνεργασία μας, άρχισε σιγά σιγά να παίρνει μορφή και η έκθεση, και εκεί οργανώσαμε τα θέματα και είδα παλιότερα πράγματα που ζωγράφιζα, για πολύ καιρό, πώς είχαν οδηγήσει το ένα στο άλλο. Είμαι πολύ χαρούμενη που έγιναν έτσι τα πράγματα και τον ευχαριστώ πολύ.

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΑΝΤΑ ΜΕ ΕΝΕΠΝΕΑΝ, ΠΑΝΤΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΟΥΣΑ. ΜΟΥ ΑΡΕΣΕ Η ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥΣ. ΚΑΙ ΤΙΣ ΖΩΓΡΑΦΙΖΩ ΑΠΟ ΤΟΤΕ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ.

Από τα περίπου 180 έργα που καταγράφηκαν, επιλέχθηκαν 61 για την έκθεση. Υπάρχει κάποιο έργο που θα θέλατε οπωσδήποτε να δει ο επισκέπτης, επειδή συμπυκνώνει κάτι ουσιαστικό για εσάς, ακόμη κι αν δεν είναι το πιο αντιπροσωπευτικό με την πρώτη ματιά;

Θα έλεγα τη «Γυναίκα», το πρώτο μου έργο. Έχει μια ιδιαίτερη σημασία για μένα, ακριβώς επειδή είναι το πρώτο. Γενικά οι γυναίκες πάντα με ενέπνεαν, πάντα τις παρατηρούσα. Μου άρεσε η πολυπλοκότητά τους και η δύναμή τους. Και τις ζωγραφίζω από τότε μέχρι και σήμερα.

Το φετίχ του κόκκινου, 2009 Ακρυλικό σε Καμβά

Info: Μπορείτε να δείτε την έκθεση «Ανάμεσα στον ουρανό και στη γη» στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων μέχρι τις 22/11/2026. Τρίτη-Σάββατο: 11:00-19:00, Κυριακή: 10:00-16:00, Δευτέρα: κλειστά. Είσοδος ελεύθερη.