ΠΟΣΟ ΙΣΧΥΡΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΥΡΚΟΥΜΑ;

Εδώ και χρόνια πιστεύουμε ότι η κουρκουμίνη, η κύρια δραστική ουσία του κουρκουμά, διαθέτει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες που προστατεύουν από πολλές παθήσεις. Πόσο ισχυρά είναι όμως τα στοιχεία που υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη δράση;

Μπορεί στην ασιατική κουζίνα και στην παραδοσιακή ιατρική ο κουρκουμάς να χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες, στη Δύση όμως τον γνωρίσαμε σχετικά πρόσφατα. Σύντομα, το χαρακτηριστικό κίτρινο μπαχαρικό κατάφερε να περάσει από την κατσαρόλα στο ντουλάπι με τα συμπληρώματα διατροφής και να αποκτήσει τη φήμη ενός φυσικού «φάρμακου» που υπόσχεται να καταπολεμήσει τη φλεγμονή και να προστατεύσει από μια σειρά ασθενειών.

Καθοριστικό ρόλο στην εκτόξευση της δημοτικότητάς του έπαιξε η δουλειά του βιοχημικού Bharat Aggarwal από το Κέντρο Καρκίνου MD Anderson του Πανεπιστημίου του Τέξας.

Όπως εξηγεί σε άρθρο της στο New Scientist η χημικός Alice Klein, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο Aggarwal δημοσίευσε πάνω από 100 μελέτες που υποστήριζαν ότι η κουρκουμίνη, η βασική δραστική ουσία του κουρκουμά, μειώνει τη φλεγμονή και καταστρέφει «σχεδόν όλους τους τύπους» καρκινικών κυττάρων.

Τα ευρήματα αυτά συνέβαλαν στο να γίνουν εξαιρετικά δημοφιλή τα ροφήματα με κουρκουμά και τα συμπληρώματα κουρκουμίνης, ενώ παράλληλα ενέπνευσαν δεκάδες ερευνητικές προσπάθειες.

Η αξιοπιστία των ευρημάτων

Το 2012, το Υπουργείο Υγείας των ΗΠΑ ενημέρωσε το εν λόγω πανεπιστήμιο για καταγγελίες που αφορούσαν πιθανώς παραποιημένα αποτελέσματα σε δεκάδες δημοσιεύσεις του Aggarwal. Ακολούθησε εσωτερική έρευνα και ο ερευνητής αποχώρησε από το ίδρυμα.

iStock

Έκτοτε, περίπου 30 εργασίες του έχουν αποσυρθεί από επιστημονικά περιοδικά λόγω ανησυχιών. Παρ' όλα αυτά, το έργο του εξακολουθεί να επηρεάζει τη συζήτηση γύρω από την κουρκουμίνη και τον κουρκουμά.

Το πρόβλημα της βιοδιαθεσιμότητας

Ακόμη κι αν αφήσουμε στην άκρη την υπόθεση Aggarwal, η ίδια η κουρκουμίνη φαίνεται να έχει ένα σημαντικό μειονέκτημα. Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2017, «είναι μια ασταθής, δραστική και μη βιοδιαθέσιμη ένωση, επομένως, ένας εξαιρετικά απίθανος υποψήφιος για θεραπευτική χρήση».

Με απλά λόγια, όταν την καταναλώνουμε, πολύ μικρή ποσότητα καταφέρνει να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος. Το μεγαλύτερο μέρος παραμένει στο έντερο και αποβάλλεται από τον οργανισμό.

Τα παραπάνω επιβεβαιώνει και ολλανδική μελέτη του 2025. Ακόμη και σε άτομα που λάμβαναν υψηλές δόσεις ειδικά σχεδιασμένων συμπληρωμάτων για καλύτερη απορρόφηση, τα επίπεδα κουρκουμίνης στο αίμα παρέμεναν εξαιρετικά χαμηλά. Ίσως γι' αυτό, δεν έχει καταφέρει να επιδείξει πειστικά οφέλη σε αυστηρά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες.

iStock

Η υπερβολή βλάπτει

Σε γενικές γραμμές, ο κουρκουμάς θεωρείται ασφαλής όταν χρησιμοποιείται στο φαγητό, επειδή η ποσότητα που καταναλώνουμε είναι μικρή. Αξίζει, όμως, να θυμόμαστε ότι μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό του ξηρού του βάρους αντιστοιχεί στην κουρκουμίνη.

Στα συμπληρώματα, οι συγκεντρώσεις είναι πολλαπλάσιες, ενώ οι λεγόμενες «ενισχυμένες» ή υψηλής απορρόφησης μορφές δεν συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο μέσα στον οργανισμό.

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Διαβήτη και Πεπτικών και Νεφρικών Παθήσεων των ΗΠΑ, ο κουρκουμάς συγκαταλέγεται πλέον στις πιο συχνές αιτίες ηπατικής βλάβης που συνδέονται με φυτικά σκευάσματα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι περισσότερες αναφορές αφορούν σκευάσματα υψηλής βιοδιαθεσιμότητας κουρκουμίνης.

Τα συμπτώματα, που μπορεί να περιλαμβάνουν κιτρίνισμα του δέρματος, σκουρόχρωμα ούρα και ναυτία, συνήθως υποχωρούν μετά τη διακοπή της λήψης, ωστόσο έχουν καταγραφεί και σοβαρές περιπτώσεις με ηπατική ανεπάρκεια και θανατηφόρα έκβαση.

iStock

Το ζήτημα της νοθείας

Υπάρχει και μια λιγότερο γνωστή διάσταση. Στις ΗΠΑ, την περίοδο 2011-2016, ανακλήθηκαν πάνω από δώδεκα μάρκες αλεσμένου κουρκουμά, όταν διαπιστώθηκε ότι περιείχαν χρωμικό μόλυβδο για την ενίσχυση του κίτρινου χρώματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, παιδιά που κατανάλωναν συστηματικά τρόφιμα που περιείχαν τα συγκεκριμένα προϊόντα εμφάνισαν επικίνδυνα αυξημένα επίπεδα μολύβδου στο αίμα.

Αντίστοιχα, στη Σκανδιναβία έχουν καταγραφεί περιστατικά όπου συμπλήρωμα κουρκουμά που συνδέθηκε με ηπατικές βλάβες και θανάτους βρέθηκε νοθευμένο με νιμεσουλίδη (πρόκειται για αναλγητικό φάρμακο).

Πού καταλήγουμε μετά από όλα αυτά; Προφανώς, δεν χρειάζεται να βγάλουμε τον κουρκουμά από την κουζίνα μας. Το θέμα είναι να καταλάβουμε πως ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός και πως η απόσταση ανάμεσα σε ένα μπαχαρικό και ένα αποτελεσματικό συμπλήρωμα είναι μεγαλύτερη από όσο νομίζουμε.