ΕΙΔΑΜΕ ΤΗΝ «ΟΔΥΣΣΕΙΑ» ΤΟΥ ΝΟΛΑΝ ΚΑΙ ΜΕΙΝΑΜΕ ΜΕ ΑΝΑΜΕΙΚΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ
Φαντασμαγορική, χορταστική και σεναριακά αντιφατική, η μεταφορά του ομηρικού έπους στην οθόνη από τον Κρίστοφερ Νόλαν αποτελεί σίγουρα το χολιγουντιανό γεγονός της χρονιάς. Ένα προσωπικό κινηματογραφικό στοίχημα για τον Βρετανό δημιουργό, που όμως δεν καταφέρνει να κάνει την υπέρβαση και να παραδώσει ένα σύγχρονο αριστούργημα. Η συχνά ανεπιτυχής προσπάθεια του Νόλαν να μεταφέρει τα ομηρικά νοήματα στο σήμερα και η υποχρέωση ενός blockbuster να εντυπωσιάσει τον θεατή μετατρέπουν την «Οδύσσεια» σε μια χαμένη ευκαιρία για τη δημιουργία ενός απόλυτου κινηματογραφικού έπους.
Το βασικό ερώτημα πάνω στην κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν δεν ήταν αν θα κατάφερνε να αποδώσει το ομηρικό έπος. Ήταν αν θα άφηνε το προσωπικό του όραμα (το οποίο στο παρελθόν έχει αρκετές φορές αγγίξει την υπερβολή, όπως με το «Inception» και το «Interstellar») να επισκιάσει ένα έργο ανυπολόγιστης ιστορικής και λογοτεχνικής αξίας.
Αν, δηλαδή, η «Οδύσσεια» θα αποτελούσε για τον Βρετανό σκηνοθέτη μόνο την αφορμή για να επιδείξει την αδιαμφισβήτητη κινηματογραφική βιρτουοζιτέ του ή αν θα έβαζε –ή, έστω, θα προσπαθούσε να βάλει– το αρχαιοελληνικό κείμενο πάνω από τις προσωπικές του σκηνοθετικές επιδιώξεις.
Η πρώτη επιτυχία της χολιγουντιανής μεταφοράς της «Οδύσσειας» είναι ότι ο Κρίστοφερ Νόλαν αναγνωρίζει το βάρος του ομηρικού έπους. Ακόμη κι όταν η σεναριακή ανάγνωσή του απομακρύνεται από το πρωτότυπο ή γεννά πολλές ενστάσεις ως προς την ακρίβειά της, δεν παύει να υπηρετεί το έργο αντί να το χρησιμοποιεί ως όχημα για να δούμε στην οθόνη μια «χορταστική χολιγουντιανή περιπέτεια».
Είναι προφανές ότι ο Βρετανός δημιουργός διάβασε, μελέτησε, ανέλυσε και εν τέλει έγραψε ένα σενάριο που προσπάθησε να συνδυάσει τα μεγάλα νοήματα με τις εντυπωσιακές κινούμενες εικόνες. Γιατί, η κινηματογραφική «Οδύσσεια» δεν παύει να είναι –και αυτό δεν πρέπει ποτέ να το ξεχνάμε– ένα πανάκριβο τρίωρο υπερθέαμα που έχει ως σκοπό να προσελκύσει τους θεατές και να κόψει εισιτήρια. Κάτι που προφανώς δεν είχε περάσει από το μυαλό του Ομήρου όταν έγραφε το έπος του…
Το έγκριτο αγγλικό κινηματογραφικό περιοδικό Sight and Sound έχει χαρακτηρίσει τον Κρίστοφερ Νόλαν ως «μετρ της απόδρασης από την πραγματικότητα». Και δεν θα μπορούσα πραγματικά να βρω καλύτερο ορισμό από αυτόν.
Ο Βρετανός δημιουργός, ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του 21ου αιώνα, εντόπισε από μικρή ηλικία έναν από τους πυλώνες της 7ης τέχνης και επένδυσε σε αυτόν. Δηλαδή, ότι τα 24 καρέ το δευτερόλεπτο μπορούν να σε ταξιδέψουν σε μέρη που δεν είχες φανταστεί ποτέ ότι θα πας, να σε κάνουν να νιώσεις αισθήματα μοναδικά που δεν ήξερες ότι κρύβονται μέσα σου, να γνωρίσεις τόπους που υπάρχουν απλά στο κεφάλι ενός ανθρώπου.
Εκεί ακριβώς είναι που ο Κρίστοφερ Νόλαν συνάντησε το μεγαλείο της ομηρικής εποποιίας. Γιατί ο Όμηρος έκανε ακριβώς το ίδιο πράγμα 2.800 χρόνια νωρίτερα! Με τη μεγάλη του αφήγηση ταξίδεψε τους αναγνώστες σε κόσμους μυθικούς, γεμάτους με τέρατα, θεούς, ζωντανούς-νεκρούς, μάγισσες και σαγηνεύτρες.
Το πιο σημαντικό από όλα, όμως, είναι ότι μέσα από το κείμενό του μίλησε για ζητήματα που απασχολούν κάθε άνθρωπο, όπως η πίστη –κυρίως αυτή–, η απληστία, η μεταθανάτια ζωή, ο πόνος, η συντροφικότητα, ο έρωτας, ο θυμός και η θλίψη. Και η μεγαλύτερη αρετή του ομηρικού έπους είναι ότι σχεδόν τρεις χιλιετίες μετά συνεχίζει να συγκινεί, να συναρπάζει και να δίνει τη δυνατότητα διαφορετικών προσωπικών αναγνώσεων. Όπως αυτή του Κρίστοφερ Νόλαν.
ΤΟ ΝΑ ΦΟΡΤΩΣΕΙΣ ΤΟΝ ΗΡΩΑ ΜΕ ΑΦΟΡΗΤΕΣ ΕΝΟΧΕΣ ΚΑΙ ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΕΨΕΙΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΜΙΑ ΑΤΕΛΕΙΩΤΗ ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΗΡΩΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΙ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗ.
Ο Βρετανός σκηνοθέτης και σεναριογράφος θέλησε να μεταφέρει τα μεγάλα διλήμματα, τις βαθύτερες αναζητήσεις και τα διαχρονικά ερωτήματα του έπους στο εδώ και το τώρα.
Από τη μία πλευρά, είχε κάποιες εύστοχες σεναριακές αναγνώσεις. Όπως ότι το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι το ταξίδι της επιστροφής, αλλά αυτό που θα συναντήσεις όταν φτάσεις πίσω στην πατρίδα – όπως συμβουλεύει ορθά ο Αγαμέμνονας τον Οδυσσέα. Επίσης, η συνέπεια των λόγων και των έργων, των πιστεύω και πράξεων, και οι οδυνηρές συνέπειες της βλασφημίας – όπως ο καθένας την ορίζει– παρουσιάζονται με σχετική συνέπεια και έχουν ένα ενδιαφέρον.
Από την άλλη, το να φορτώσεις τον ήρωα με αφόρητες ενοχές (για τους χαμένους συνοδοιπόρους του, για την επιστροφή του, για την απόλαυση κ.ά.) και να μετατρέψεις το ταξίδι σε μια ατελείωτη υπαρξιακή αναζήτηση του ίδιου του ήρωα, μπορεί να βοηθά την προσπάθεια για μια σύγχρονη συναισθηματική σεναριακή προσέγγιση ενός blockbuster, αλλά απομακρύνει την ταινία από την ομηρική της καταγωγή.
ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΡΤΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ, ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΣΙΓΟΥΡΑ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ.
Πέρα από τα όποια αφηγηματικά ερωτηματικά, το σίγουρο είναι ότι η κινηματογραφική «Οδύσσεια» είναι μια ακόμη επίδειξη της σκηνοθετικής δεξιοτεχνίας του Κρίστοφερ Νόλαν. Εντυπωσιακά κάδρα μοναδικής ακρίβειας που έχουν δημιουργηθεί με την ελάχιστη δυνατή τεχνολογική παρέμβαση (Τροία, Ιθάκη), εξαιρετική μεταφορά μυθικών τεράτων (Σκύλλα, Κύκλωπας Πολύφημος) και φυσικά κορυφαίες περιπετειώδεις σεκάνς κυρίως στη θάλασσα.
Φυσικά, υπάρχουν και αστοχίες. Το ταξίδι του Τηλέμαχου στη Σπάρτη είναι περιέργως εκτός νολανικής κινηματογραφικής λογικής (μοιάζει με τηλεοπτική σφήνα), στο κομμάτι με την Καλυψώ ο Βρετανός σκηνοθέτης υποκύπτει στη ροπή που έχει προς μια αφηγηματική επιτήδευση όπου τα «πλάνα μιλούν μόνα τους», ενώ η τελική μάχη ικανοποιεί την επιθυμία του σύγχρονου θεατή για ένα «χορταστικό σε δράση φινάλε».
Πέρα από την εικαστική αρτιότητα της ταινίας, οι ερμηνείες σίγουρα αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της χολιγουντιανής περιπέτειας.
Το όραμα του Κρίστοφερ Νόλαν να χρίσει τον Ματ Ντέιμον ως κινηματογραφικό Οδυσσέα –κάτι που πολλοί αμφισβήτησαν– δικαιώθηκε πανηγυρικά. Ο Αμερικανός ηθοποιός πραγματοποιεί μάλλον την κορυφαία ερμηνεία της καριέρας του, σε μια πραγματικά απροσδόκητη εμφάνιση που ίσως να του προσφέρει και ένα πρώτο ερμηνευτικό Όσκαρ.
Το ίδιο ισχύει για την Αν Χάθαγουεϊ, η οποία με τη διαπεραστική ματιά της εκφράζει την πίστη στην πραγματική αγάπη και την ελπίδα.
Απροσδόκητα καλή είναι και η ερμηνεία του παραγνωρισμένου Τζον Λεγκιζάμο ως Εύμαιου, ενώ ο Ρόμπερτ Πάτισον και η Σαρλίζ Θερόν κινούνται σε ρηχά υποκριτικά νερά, έχοντας όμως τη δικαιολογία ότι αδικούνται κατάφορα από τη μονοδιάστατη ανάπτυξη των ρόλων τους.
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
