ΕΙΔΑΜΕ ΤΗΝ ΤΙΛΝΤΑ ΣΟΥΙΝΤΟΝ (ΚΑΙ ΤΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ) ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Η έκθεση «Tilda Swinton – Ongoing» έφερε στην Αθήνα την Τίλντα Σουίντον μαζί με τα φαντάσματα, τους αγαπημένους συνεργάτες και τα αποφθέγματά της για μια ζωή που ορίζει η ίδια.
Η Τίλντα Σουίντον γέρνει τρυφερά πάνω από ένα παλτό ενενήντα ετών, σαν να προσπαθεί να αγκαλιάσει τον παππού ή τον πατέρα της, που το φορούσαν κάποτε. Βυθίζει το πρόσωπό της σε ένα μεταξωτό εμπριμέ φόρεμα της μητέρας της, σαν να μυρίζει ακόμη το άρωμά της – το θρυλικό Joy του Jean Patou. Ακουμπάει στον ώμο της ένα φούτερ που μοιραζόταν πριν από δεκαετίες με τον Ντέρεκ Τζάρμαν και το χαϊδεύει νοσταλγικά.
Παρακολουθούμε την περφόρμανς A Biographical Wardrobe [Μια βιογραφική γκαρνταρόμπα] στο Onassis Ready. Η Τίλντα Σουίντον βρίσκεται στη σκηνή με τον διάσημο επιμελητή μόδας Ολιβιέ Σαγιάρ, ενώ στο βάθος αρχίζει να ξεδιπλώνεται η έκθεση Tilda Swinton – Ongoing, στην οποία μπορούμε να περιηγηθούμε μετά.
Η Σουίντον και ο Σαγιάρ έχουν ξανασυνεργαστεί στο παρελθόν αρκετές φορές σε αυτό που η ίδια ονομάζει «ζωντανές εκθέσεις». Τον Δεκέμβριο του 2023 τους είχαμε δει στη Στέγη με μία από αυτές, το «Ενσαρκώνοντας τον Παζολίνι», όπου κοστούμια από ταινίες του Ιταλού σκηνοθέτη βρίσκονταν στο επίκεντρο.
Στη «βιογραφική γκαρνταρόμπα» της Τίλντα Σουίντον τα ρούχα παίζουν και πάλι καθοριστικό ρόλο, μόνο που ο τόνος είναι τελείως διαφορετικός.
Εκεί που στον «Παζολίνι» είχαμε θαυμάσει μια θεατρικότητα χωρίς λόγια, με πόζα και επιτήδευση, τώρα βλέπουμε να ξεδιπλώνεται μπροστά μας ένα νήμα που διατρέχει την οικογένειά της πολύ πριν η ίδια έρθει στον κόσμο.
Μέσα από λευκούς σάκους, ιματιοθήκες και κουτιά, η Τίλντα Σουίντον ανασύρει το ένα μετά το άλλο ρούχα που κουβαλούν επάνω τους ιστορίες. Καθώς τις αφηγείται, είναι σαν να μας συστήνει τα φαντάσματα της ζωής της, σαν να επιβεβαιώνει πως ναι, είναι πάντα μαζί της. Σε κάποια σημεία ο Σαγιάρ της ζητάει να αναπαραστήσει μια χαρακτηριστική στάση κάποιου και είναι σαν να δίνει σάρκα και οστά στην ανάμνηση που κουβαλάει μέσα της η ίδια.
Μας δείχνει μεταξύ άλλων το οικόσημο της οικογένειας, που έχει πάνω κεντημένες τις γαλλικές λέξεις j’ espere και je pense (ελπίζω και σκέφτομαι). Μας διαβάζει το γράμμα που έστειλε ο πατέρας της στους δικούς του στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, για να τους ανακοινώσει ότι του ακρωτηρίασαν το πόδι. Μας εξηγεί ότι το υπεραιωνόβιο βαφτιστικό φόρεμα που βγάζει από ένα κουτί έχει φορεθεί από όλα τα παιδιά της οικογένειας και έχει κεντημένα πάνω τα ονόματά τους, παραδόξως εκτός από το δικό της – Matilda.
Ακόμα κι όταν περνάει στα πιο «λαμπερά», επώνυμα ρούχα, που έχουν ντύσει σημαντικές στιγμές στην καριέρα της –όπως το φόρεμα που φορούσε παραλαμβάνοντας το Όσκαρ Β΄ Γυναικείου Ρόλου για την ερμηνεία της στην ταινία Μάικλ Κλέιτον, το 2008, ένα μαύρο Lanvin που ο αμερικανικός τύπος χαρακτήρισε «σακούλα σκουπιδιών»– δεν βλέπεις να σε θαμπώνει η λάμψη μιας σταρ. Βλέπεις να αναδύεται η άποψη μιας γυναίκας που ποτέ δεν την ένοιαζε να γίνει σταρ και που παίζει το παιχνίδι της δημοσιότητας με τους δικούς της όρους.
Απέπνεε μια απίστευτη ανθρωπιά και ζεστασιά η Τίλντα Σουίντον σε αυτή την περφόρμανς, η οποία ταίριαξε απόλυτα με τη φετινή θεματική του προγράμματος της Στέγης: Οικογένειες.
«Πιστεύω ότι καθένας από εσάς θα μπορούσε να κάνει μια περφόρμανς σαν αυτή», είπε στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε τρεις ημέρες αφότου την είδα. «Ίσως όχι με τόσα παλιά κομμάτια όσα στη δική μου, γιατί η οικογένειά μου κρατάει τα πάντα. Μπορεί η δική σας βιογραφική γκαρνταρόμπα να είναι κάποιο πουκάμισο του πατέρα σας που φοράτε τώρα εσείς. Μπορεί να είναι ένα ζευγάρι κάλτσες, ένα νυχτικό, μια βαλίτσα που ακόμα χρησιμοποιείτε. Στη χρηστικότητά τους έγκειται η ουσία. Δεν είναι μουσειακά κομμάτια. Το να φοράς τα ρούχα, να χρησιμοποιείς τα μαντήλια ή να βάζεις τα παπούτσια τους είναι ένα είδος πνευματικής σύνδεσης. Και πραγματικά το συνιστώ».
Η Τίλντα Σουίντον δεν ήθελε μια αναδρομική έκθεση
Αν και η περφόρμανς ολοκλήρωσε τον κύκλο της μετά από 6 παρουσιάσεις, τα ρούχα που πήραν θέση στις κρεμάστρες στο υπόγειο του Onassis Ready θα παραμείνουν εκεί όσο διαρκεί η έκθεση Tilda Swinton – Ongoing (έως τις 28 Ιουνίου 2026).
Μην περιμένεις να δεις μια ρετροσπεκτίβα της μέχρι τώρα καριέρας της Τίλντα Σουίντον, αλλά οκτώ ενότητες με νέα και παλαιότερα έργα στενών καλλιτεχνικών συνεργατών και φίλων της, όπως οι σκηνοθέτες Λούκα Γκουαντανίνο, Τζιμ Τζάρμους, Απισατπόνγκ Βεερασεθάκουλ, Πέδρο Αλμοδόβαρ και Τζοάνα Χογκ, και ο φωτογράφος Τιμ Ουόκερ.
Όπως δηλώνει ο τίτλος, η έκθεση είναι «σε εξέλιξη». «Όταν το Eye Filmmuseum στο Άμστερνταμ με προσκάλεσε να κάνω μια έκθεση, πριν από 5–6 χρόνια, δεν δίστασα καθόλου να αρνηθώ», εξήγησε η Τίλντα Σουίντον. «Το μόνο που μπορούσα να σκεφτώ εκείνη τη στιγμή ήταν κάποιου είδους ρετροσπεκτίβα, με αποσπάσματα από παλιές ταινίες, παλιά κοστούμια, παλιές αφίσες, παλιές φωτογραφίες. Δούλευα ήδη 35 χρόνια και –μολονότι ένιωθα μια κάποια κούραση– ήξερα ότι υπήρχαν πολλά μονοπάτια ακόμη που ήθελα να εξερευνήσω».
Η ιδέα να δημιουργήσει νέα έργα για την έκθεση σε συνεργασία με «δικούς» της ανθρώπους ήρθε στην πορεία. «Τα τελευταία χρόνια έχω ταξιδέψει σε διάφορα μέρη του κόσμου ως πρέσβειρα της Chanel για τις τέχνες και τον πολιτισμό κι έχω μιλήσει με νέους καλλιτέχνες», είπε η ίδια. «Κάθε φορά που πηγαίνω σε μια διαφορετική περιοχή, στην Ταϊπέι, το Σίδνεϊ, το Χονγκ Κονγκ, τη Σανγκάη, την Μπανγκόκ, ρωτάω τους ανθρώπους εκεί τι πιστεύουν ότι χρειάζονται περισσότερο να ακούσουν οι νέοι καλλιτέχνες. Τι αναζητούν; Περίμενα ότι θα έπαιρνα σε κάθε μέρος μια διαφορετική απάντηση. Περίμενα να μου πουν ότι τους απασχολούν ιδιαίτερα οι στρατηγικές χρηματοδότησης ή ότι πολλοί δεν ξέρουν πώς να κάνουν κάστινγκ για τις ταινίες τους…
»Όμως αυτό που με εντυπωσίασε πριν από μερικά χρόνια ήταν ότι η απάντηση που ερχόταν ξανά και ξανά, παντού στον κόσμο, ήταν πως εκείνο που απασχολούσε πραγματικά τους νέους καλλιτέχνες ήταν η ψυχική υγεία και το κοινωνικό άγχος. Και αυτό ήταν που κινούσε ουσιαστικά τη ζωή τους ως καλλιτεχνών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο προσπαθούσαν να φανταστούν το μέλλον τους ως δημιουργοί.
»Έτσι, συνειδητοποίησα ότι είχα το καθήκον, ή μάλλον την ευκαιρία να μεταφέρω την εμπειρία από τη δική μου εποχή, που δουλεύαμε διαφορετικά. Όταν ξεκίνησα με τον Ντέρεκ Τζάρμαν, λειτουργούσαμε σαν μια κολεκτίβα σε μια ατμόσφαιρα συνδημιουργίας όπου η διαδικασία ήταν πιο σημαντική από το αποτέλεσμα».
Αυτός ο διαφορετικός τρόπος δουλειάς αποτυπώνεται στις ενότητες της έκθεσης, με μερικούς από τους δημιουργούς που κλήθηκαν να παρουσιάσουν νέα έργα να έχουν με την Τίλντα Σουίντον μια σχέση που μετράει 40 χρόνια.
Με εξαίρεση την «Ανθρώπινη φωνή», του Πέδρο Αλμοδόβαρ, ο οποίος δεν είχε τον χρόνο λόγω υποχρεώσεων να δημιουργήσει κάτι νέο για την έκθεση αλλά η Τίλντα Σουίντον ήθελε οπωσδήποτε να είναι κομμάτι της, όλα τα υπόλοιπα έργα είναι «work in progress» και μπορεί στο μέλλον να προστεθούν νέα.
Μια ζωή αλλιώς
Δεν θα αναφερθώ αναλυτικά σε κάθε σημείο της έκθεσης, που αξίζει να την ανακαλύψει καθένας με τον δικό του ρυθμό. Θέλω όμως να σταθώ σε δύο σημεία που μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση, δυο ματιές στον ακόμα πιο στενό προσωπικό κύκλο της Τίλντα Σουίντον.
Το ένα είναι τα Notes for Radical Living (Σημειώσεις για μια ριζοσπαστική ζωή), μια σειρά από προσωπικά της αποφθέγματα για τη ζωή, αποτυπωμένα με τον δικό της γραφικό χαρακτήρα πάνω σε έναν μαύρο τοίχο. Ένα παγκάκι με δύο ζευγάρια ακουστικά μπροστά σού δίνει τη δυνατότητα να ακούσεις την ίδια να τα λέει, σαν μάντρα που μπορεί να σε στηρίξουν, να σε εμπνεύσουν και να σου δώσουν ώθηση, κόντρα στους φρενήρεις ρυθμούς που έχουμε συνηθίσει να ζούμε.
Το άλλο είναι η τελευταία εικόνα που θα δεις πριν βγεις από την έκθεση: το A Bright Horizon (2025), που από μακριά μπορεί να νομίσεις πως είναι φωτογραφία, είναι όμως ένα ζωγραφικό έργο. Για την ακρίβεια, το μεγαλύτερο έργο από την εν εξελίξει σειρά εκατοντάδων πορτρέτων ματιών του Σάντρο Κοπ, ο οποίος από το 2005 ζει με την Τίλντα Σουίντον στα Χάιλαντς της Σκοτίας. Ο συγκεκριμένος πίνακας βασίστηκε σε έξι φωτογραφίσεις που έγιναν την τελευταία δεκαετία και στην ίριδα του ματιού αντανακλάται το ακατοίκητο σκοτσέζικο νησί Τζιούρα, ένα τοπίο που ο Κοπ και η Σουίντον έχουν αντικρίσει πολλές φορές κατά τη διάρκεια δεκάδων κοινών διακοπών τους τα τελευταία είκοσι χρόνια.
Στο πλαίσιο της έκθεσης «Tilda Swinton – Ongoing», κάθε Παρασκευή στήνεται στην ταράτσα του Onassis Ready (Στρατή Τσίρκα 2, Άγ. Ιωάννης Ρέντης) ένα θερινό σινεμά με προβολές μικρού και μεγάλου μήκους, που αναδεικνύουν το εύρος του έργου της Τίλντα Σουίντον. Δες το πρόγραμμα
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
