ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΙΔΟΥ: «ΤΟ ΠΙΟ ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΝΤΗΣΕΙ ΒΑΡΕΤΟ ΜΑΘΗΜΑ»
Η πολυβραβευμένη μεταφράστρια και συγγραφέας παιδικών βιβλίων Μαρία Αγγελίδου, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, μας μιλάει για τις ιστορίες που αγαπάμε, τους νέους που εξακολουθούν να διαβάζουν –απλώς με άλλο τρόπο– και το πιο «ζωντανό» βιβλίο που όσες φορές κι αν γραφτεί, πάλι θα μοιάζει καινούργιο!
Νομίζω ότι σε αυτό θα συμφωνήσουμε οι περισσότεροι: μερικές φορές τις πιο όμορφες ιστορίες τις γράφει η ίδια η ζωή... αρκεί, βέβαια, να μπορείς να τις δεις. Μια τέτοια παράξενη σύμτπωση είναι η 23η Απριλίου του 1616, ημερομηνία που έφυγαν από τη ζωή τρεις σπουδαίοι συγγραφείς: ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες (ως επίσημη ημερομηνία δίνεται από μερικές πηγές και η 22α Απριλίου) και ο Περουβιανός Ίνκα Γκαρθιλάσο ντε λα Βέγκα.
Δεύτερη όμορφη ιστορία: Η 23η Απριλίου, ημέρα γιορτής του αγίου προστάτη της Καταλονίας, του Αγίου Γεωργίου, γιορτάζεται από τους Καταλανούς με σύνθημα «ένα τριαντάφυλλο για την αγάπη, ένα βιβλίο για πάντα». Παραδοσιακά, από τις αρχές του 20ού αιώνα, οι άντρες χαρίζουν ένα κόκκινο τριαντάφυλλο (συχνά με ένα στάχυ) στις γυναίκες και οι γυναίκες χαρίζουν ένα βιβλίο στους άντρες.
Από τις δύο αυτές «ιστορίες» εμπνεύστηκε η UNESCO και το 1995 καθιέρωσε την 23η Απριλίου ως Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (επίσημα γνωστή ως Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου και Πνευματικών Δικαιωμάτων), με σκοπό την προώθηση της ανάγνωσης και των εκδόσεων, αλλά και την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων.
Σήμερα, που τα βιβλία γιορτάζουν αλλά εμείς συνεχίζουμε να βρίσκουμε τις όμορφες ιστορίες και έξω από τις χάρτινες σελίδες τους, μιλήσαμε με μια κατεξοχήν εκπρόσωπό τους: τη Μαρία Αγγελίδου, μία από τις πιο παραγωγικές και αναγνωρισμένες μεταφράστριες στην Ελλάδα. Από τα χέρια της έχουν περάσει και έχουν μεταφραστεί περισσότερα από 1.000 βιβλία διαφόρων ειδών, με τα μισά και πλέον από αυτά να αφορούν την παιδική και νεανική λογοτεχνία. Έχει αναλάβει το απαιτητικό έργο της διασκευής και προσαρμογής για το παιδικό αναγνωστικό κοινό έργων κλασικών συγγραφέων παγκόσμιας εμβέλειας, όπως οι Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Μολιέρος, Δάντης, Μιγκέλ ντε Θερβάντες, Χέρμαν Μέλβιλ και Κάρλο Γκολντόνι.
Η Μαρία Αγγελίδου μάς έχει χαρίσει και μερικά από τα πιο εμπνευσμένα (και εμπνευστικά) παιδικά βιβλία. Τα έργα της διακρίνονται για τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν την ιστορία, τη μυθολογία και τις πανανθρώπινες αξίες, μετατρέποντάς τες σε ελκυστικές και κατανοητές αφηγήσεις για τους μικρούς αναγνώστες, ενώ η απήχησή τους ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα, καθώς πολλά ιστορικά της παραμύθια έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά και τα γερμανικά.
Και μάλλον δεν έχει νόημα να αναφέρουμε πόσες φορές έχει βραβευτεί τόσο για το μεταφραστικό όσο και για το συγγραφικό της έργο... Γιατί έχει περισσότερο νόημα να μας μιλήσει η ίδια, με τα δικά της λόγια, για το βιβλίο, την περιπέτεια της ανάγνωσης, τα νέα δεδομένα που φέρνει η τεχνολογική έκρηξη της εποχής και τη βαθιά αγάπη των ανθρώπων να αναζητούν όμορφες ιστορίες και να πιστεύουν σε αυτές όσα χρόνια κι αν περάσουν, με όποιον τρόπο κι αν παρουσιάζονται. Μετά την ανάγνωση της συνέντευξης, νομίζω ότι θα συμφωνήσουμε σε κάτι ακόμη: σήμερα γιορτάζει όχι μόνο το βιβλίο, αλλά αυτή η ακόρεστη αγάπη μας για τις ιστορίες.
– Μαρία Αγγελίδου, τι κάνει ένα βιβλίο «καλό» ή «κακό»;
Μπορώ να σας μιλήσω για το βιβλίο που εγώ θεωρώ καλό, για το βιβλίο που για μένα είναι καλό. Ένα βιβλίο δεν μπορεί να είναι για όλους καλό (ή και κακό, εδώ που τα λέμε). Φοβάμαι μάλιστα πως αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα ήταν επικίνδυνο. Για μένα, λοιπόν, καλό βιβλίο είναι αυτό που μ’ αρέσει. Αυτό που με αφήνει να μπω μέσα του και βρίσκει τρόπο να μπει μέσα στη ζωή μου, στη μέρα μου. Αυτό που με κάνει να γελάσω, να κλάψω, ν’ απορήσω, να θαυμάσω. Αυτό που με τραβάει ν’ ανοίξω κουβέντα μαζί του. Να το σκεφτώ, να το ξανασκεφτώ. Και μ’ αυτά τα κριτήρια –μ’ αυτά και μόνο– θα ευχόμουν να διαλέγουν όλοι τα βιβλία που διαβάζουν, τα βιβλία που θεωρούν καλά ή, αντίθετα, κακά.
«ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΔΙΠΛΑ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ, ΣΤΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟ, ΝΑ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ – ΤΟΣΟ ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ».
– Πολλοί ανησυχούν ότι οι νεότερες γενιές δεν διαβάζουν. Συμμερίζεστε αυτή την ανησυχία ή πιστεύετε ότι απλώς αλλάζει ο τρόπος που καταναλώνουμε τις ιστορίες;
Δεν ξέρω αν τις «καταναλώνουμε» τις ιστορίες. Ξέρω ότι όλοι οι άνθρωποι, από καταβολής κόσμου, αγαπάμε τις ιστορίες, τις ανασαίνουμε, τις ζούμε, τις παρακολουθούμε, τις «διαβάζουμε» όπου και όπως μπορούμε, όπου και όπως τις βρίσκουμε. Και είμαστε «πιστοί» στις ιστορίες μας. Όλοι ανεξαιρέτως. Οι σημερινοί άνθρωποι μάλιστα πιο πιστοί παρά ποτέ. Διαβάζουμε πολύ. Δεν διαβάζουμε μόνο χάρτινα βιβλία, διαβάζουμε πολύ οθόνες, «διαβάζουμε» ιστορίες και εικόνες πιο πολύ ψηφιακές παρά «χειροπιαστές».
Αλλά διαβάζουμε τον κόσμο όπως δεν τον έχει διαβάσει καμιά γενιά ως τώρα. Επειδή ακριβώς έχουμε την τεχνολογία για να το κάνουμε. Δεν νομίζω πως δικαιούμαστε να μιλάμε για «αποπροσανατολισμό» των νέων όσον αφορά το διάβασμα. Για «νέο προσανατολισμό», ναι. Όπως νέος προσανατολισμός έγινε και με τη διάδοση της τυπογραφίας, όταν πρωτοεμφανίστηκε στον κόσμο το τυπωμένο βιβλίο. Αλλά ένας νέος προσανατολισμός δεν είναι υποχρεωτικά και εξ ορισμού κακός. Είναι ό,τι τον κάνουμε. Πιστεύω ακράδαντα πως είναι και διεύρυνση οριζόντων. Αλλά πρέπει να ομολογήσω εδώ πως πιστεύω ακράδαντα και στους νέους. Κι ίσως ένα μέρος του θετικού πνεύματος της απάντησής μου να οφείλεται σ’ αυτή μου τη χαρούμενη κι ευτυχισμένη πίστη.
– Ο αναγνώστης μοιάζει να έχει περισσότερο έναν παθητικό ρόλο, διαβάζοντας ένα βιβλίο. Πόσο «εαυτό» βάζει κανείς στην ανάγνωση;
Όλον του τον εαυτό! Ίσως ο αναγνώστης βάζει στο βιβλίο περισσότερο εαυτό απ’ ό,τι κι ο συγγραφέας ακόμα. Κανονικά θα ’πρεπε στο εξώφυλλο του βιβλίου, δίπλα στο όνομα του συγγραφέα, να γράφεται και το όνομα του αναγνώστη – τόσο σπουδαίος είναι για μένα ο ρόλος του. Διαβάζω, μεταφράζω και γράφω βιβλία όλη μου τη ζωή. Και τα τρία αυτά είναι κόσμοι υπέροχοι, θαυμάσιοι, σπουδαίοι. Μ' αυτή τη σειρά! Αν έπρεπε να βάλω τις δουλειές μου στη σειρά, πρώτο πρώτο θα έβαζα το διάβασμα. Δεύτερη τη μετάφραση. Και τρίτο το γράψιμο. Μου αρέσουν και οι τρεις – είναι οι καλύτερες δουλειές του κόσμου! Αλλά μ’ αυτή τη σειρά.
«ΔΕΝ ΝΟΜΙΖΩ ΠΩΣ ΔΙΚΑΙΟΥΜΑΣΤΕ ΝΑ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ''ΑΠΟΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ'' ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ, ΑΛΛΑ ΓΙΑ ''ΝΕΟ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ''».
– Είναι το παιδικό βιβλίο «ευκολότερο» για έναν συγγραφέα από το ενήλικο;
Είναι ολοφάνερο, νομίζω, ότι εκδίδονται υπερβολικά πολλά ανάξια λόγου ή και κακά παιδικά βιβλία. Η μεγάλη ποσότητα ασφαλώς οφείλεται εν μέρει στην εμπορικότητα του παιδικού βιβλίου – σήμερα που όλες οι υπόλοιπες κατηγορίες βιβλίου δεν πάνε ιδιαίτερα καλά. Η κακή ποιότητα οφείλεται ασφαλώς στη βαθιά ριζωμένη πίστη μας ότι το παιδικό είναι «ευκολότερο» από το ενήλικο βιβλίο. Πρόκειται για κακή και ανόητη παρεξήγηση: το καλό παιδικό βιβλίο πρέπει να είναι καλό βιβλίο – τελεία. Και πιστέψτε με: δεν είναι ευκολότερο ή δυσκολότερο να γράψει κανείς βιβλίο για παιδιά. Πιο ευαίσθητο, πιο συνειδητό, πιο προσεκτικό, ναι. Πιο εύκολο, όχι.
– Μαρία Αγγελίδου, υπάρχει κάποιο βιβλίο στο οποίο επιστρέφετε ξανά και ξανά σε διαφορετικές φάσεις της ζωής σας, διαβάζοντάς το αλλιώς κάθε φορά;
Πολλά, και πολύ αγαπημένα. Τα παραμύθια, όμως, έχουν μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου. Και στο μυαλό μου. Είναι από τα λίγα στα οποία επιστρέφω ξανά και ξανά – και κάθε ανάγνωση είναι διαφορετική. Και δεν εννοώ μόνο τις πρώτες συλλογές κι εκδόσεις, του Περώ και των Γκριμμ, αλλά και τις πολλές (μερικές φορές συγκλονιστικές κι αναπάντεχες) διασκευές τους, ή τις εκδοχές τους τις κινηματογραφικές, τις θεατρικές, τις χορευτικές, όλες…
«ΟΛΟΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΑΠΟ ΚΑΤΑΒΟΛΗΣ ΚΟΣΜΟΥ, ΑΓΑΠΑΜΕ ΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ, ΤΙΣ ΑΝΑΣΑΙΝΟΥΜΕ, ΤΙΣ ΖΟΥΜΕ, ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ... ΟΠΟΥ ΚΙ ΟΠΩΣ ΤΙΣ ΒΡΙΣΚΟΥΜΕ. ΕΙΜΑΣΤΕ ''ΠΙΣΤΟΙ'' ΣΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΜΑΣ».
– Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο να πληροφορούμαστε για ένα γεγονός και στο να το βιώνουμε μέσα από τις σελίδες ενός μυθιστορήματος;
Τι ωραία ερώτηση! Νομίζω ότι είναι η ίδια τεράστια διαφορά που χωρίζει το Χάος από τον Κόσμο. Τα γεγονότα, οι πληροφορίες γι’ αυτά, οι αναφορές, οι καταγραφές, οι αριθμοί και οι στατιστικές είναι το Χάος. Αλλά η αφήγηση των γεγονότων, οι ιστορίες που ένας αφηγητής ξεχωρίζει κι αναδεικνύει μέσα από τον ωκεανό των συμβάντων, των προσώπων, των στιγμών – αυτά είναι Κόσμοι!
Πάνω σ’ αυτή τη βαθιά βεβαιότητα στηρίζεται και η παράτολμη απόφαση της συγγραφής. Ακόμα κι εγώ, που δεν είμαι στ’ αλήθεια συγγραφέας, εκεί βασίζομαι: γράφω ιστορικά παραμύθια, επειδή αγαπώ πολύ την Ιστορία. Μ’ αρέσει ο τρόπος που φωτίζει τον κόσμο μας, μ’ αρέσουν οι διαδρομές στις οποίες παρασέρνει τη σκέψη μας. Μ’ ενθουσιάζει το πώς ξεδιαλέγει τις κλωστές της αλήθειας και της φαντασίας για να υφάνει την αφήγησή της. Και το βρίσκω πολύ κρίμα ότι έχει καταντήσει μάθημα (και μάλιστα βαρετό) αυτή, που είναι το συναρπαστικότερο και το πιο «ζωντανό» βιβλίο του κόσμου.
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
