ΜΙΛΗΣΑΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΕΛΛΗΝΑ ΑΣΤΡΟΝΑΥΤΗ

Μιλήσαμε με τον Αδριανό Γολέμη, τον πρώτο Έλληνα αστροναύτη που σύντομα θα συμμετέχει στην πρώτη του αποστολή στο διάστημα.

Πριν από έναν χρόνο περίπου είχα πετύχει τυχαία σε ένα podcast τον Αδριανό Γολέμη, τον «γιατρό των αστροναυτών» να μιλάει για το διάστημα. Δυνάμωσα τον ήχο και αφέθηκα στις περιγραφές του. Προσπάθησα να έρθω άμεσα σε επαφή μαζί του, και επί πολλούς μήνες ήμασταν σε επικοινωνία για να καταφέρουμε να κάνουμε μια συνέντευξη. Προχθές είχα την τεράστια χαρά, μαζί με κάποιες ακόμα Ελληνίδες και Έλληνες δημοσιογράφους, να τον δω διαδικτυακά και να του θέσω κάποια από τα –ομολογουμένως πάρα πολλά– ερωτήματα που μου έχουν γεννηθεί.

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, ο Αδριανός Γολέμης ο οποίος εργάζεται ως γιατρός για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), θα συμμετέχει για πρώτη φορά σε αποστολή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ο οποίος βρίσκεται σε συνεχή τροχιά γύρω από τη Γη, σε ύψος περίπου 400-420 χιλιομέτρων πάνω από την επιφάνειά της) ως ειδικός αποστολής (mission specialist). Τι σημαίνει αυτό; «Ως mission specialist είσαι τα χέρια και οι μυς των ερευνητών που βρίσκονται στην Ελλάδα και στην Ευρώπη και εκτελείς όσο πιο αποτελεσματικά μπορείς τα πειράματα σε έλλειψη βαρύτητας», εξηγεί ο ίδιος.

Ο Αδριανός Γολέμης, ο πρώτος έλληνας αστροναύτης. ESA-A. Conigli

Το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος (ΕΛ.ΚΕ.Δ.) και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος είναι σε διαδικασία αξιολόγησης ερευνητικών προτάσεων από την Ελλάδα και τεχνολογικών επιδείξεων, οπότε σύντομα θα διαμορφωθεί το ερευνητικό πρόγραμμα της αποστολής.

Η αποστολή θα αποτελέσει μέρος της πρώτης ιδιωτικής αποστολής αστροναυτών προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, η οποία καθίσταται δυνατή μέσω της πρωτοβουλίας της NASA για ιδιωτικές αποστολές αστροναυτών και προγραμματίζεται για το 2027. Η μεταφορά θα πραγματοποιηθεί από τη SpaceX με διαστημόπλοιο Dragon, το οποίο θα εκτοξευθεί με πύραυλο Falcon 9. (Σου ακούγονται και σένα τρελά και εντυπωσιακά όλα αυτά ή συμβαίνει μόνο σε μένα;)

60 λεπτά με τον Αδριανό Γολέμη

Όλοι και όλες ανεξαιρέτως οι δημοσιογράφοι που βρεθήκαμε στη διαδικτυακή συνάντηση με τον Αδριανό Γολέμη, του μιλήσαμε χωρίς δεύτερη σκέψη στον ενικό – ο άνθρωπος που κατάφερε να φτάσει τόσο μακριά νιώθεις ότι βρίσκεται τόσο κοντά σου, ότι είναι τόσο οικείος.

Προσγειωμένος αλλά χωρίς να του λείπει διόλου ο ενθουσιασμός, γλυκός και ευγενής, ο Αδριανός απάντησε μέσα σε 60 λεπτά σε όσες ερωτήσεις προλάβαμε να του θέσουμε.

Παρακάτω οι δικές μου απορίες που προσπάθησα να συμπυκνώσω σε τρία ερωτήματα.

Χρόνια φροντίζεις ως γιατρός τους αστροναύτες ώστε να είναι έτοιμοι να πετάξουν και είσαι υπεύθυνος για την απακατάστασή τους μετά. Τι αλλάζει τώρα που γίνεσαι εσύ αστροναύτης;

Όντως είχα την ευκαιρία από το 2018 να κάνω την εκπαίδευση του γιατρού Αστροναυτών στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος και στη συνέχεια να υποστηρίξω αρκετούς αστροναύτες από την Ευρώπη. Και αυτό ήταν πρώτα από όλα διδακτικό, γιατί έτσι έχεις την εμπειρία – γνωρίζεις το πώς εκτυλίσσεται μία αποστολή, το τι υποστήριξη χρειάζεται η αποστολή.

Εμείς σαν γιατροί των αστροναυτών έχουμε βρεθεί στην καραντίνα πριν από κάποια αποστολή μαζί με τους αστροναύτες στον χώρο της εκτόξευσης, της προσθαλάσσωσης και της αποκατάστασης. Όπως μου είπε ο επικεφαλής της αποστολής που θα συμμετέχω, ο Γάλλος αστροναύτης του οποίου έχω διατελέσει γιατρός: «Τώρα θα δεις και την άλλη πλευρά».

Ουσιαστικά υπάρχει η πλευρά εδάφους και η πλευρά διαστήματος – και οι δύο είναι το ίδιο σημαντικές, η μία δεν μπορεί να κάνει τίποτα χωρίς την άλλη. Επομένως θα έλεγα ότι θα είναι μάλλον συμπληρωματική σαν εμπειρία αυτή που πρόκειται να ζήσω. Ο στόχος και η εκτέλεση παραμένουν ίδια, αυτό που αλλάζει είναι η οπτική.

Μέσα στο 2027 ο Αδριανός Γολέμης προβλέπεται να κάνει το πρώτο του ταξίδι στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. ESA-D Dos Santos

Τι συμβαίνει στο σώμα των αστροναυτών όταν βρίσκονται στο διάστημα; Πώς θα μπορούσε να μας ωφελήσει όλη αυτή η γνώση που έχουμε από το διάστημα στο θέμα της υγείας και της μακροζωίας πίσω στη Γη;

Το να βρεθούμε στο διάστημα είναι, θα λέγαμε, ένα μικρό μοντέλο γήρανσης. Γιατί το λέμε αυτό; Όταν βρισκόμαστε σε έλλειψη βαρύτητας υπάρχει μία οξεία φάση συμπτωμάτων. Tις πρώτες ώρες αλλάζει η κατανομή του αίματος, του ενδοαγγειακού όγκου στο σώμα. Παρατηρείται αποπροσανατολισμός, ναυτία, έμετος πολλές φορές.

Είναι εντυπωσιακό ότι το σώμα μας προσαρμόζεται σε αυτές τις νέες συνθήκες, αλλά μετά ξεκινάει μια πιο χρόνια φάση. Έχουμε για παράδειγμα σταδιακή απώλεια οστικής πυκνότητας, αλλάζει ουσιαστικά η αρχιτεκτονική των οστών. Έχουμε επίσης απώλεια της μυϊκής μάζας, η οποία μάλιστα δεν είναι η ίδια σε όλο το σώμα – οι αστροναύτες  χρησιμοποιούν λιγότερο τα κάτω άκρα, αφού σε τροχιά γύρω από τη γη δεν χρειάζεται να περπατάς.

Αυτό, λοιπόν, όντως αποτελεί ένα μοντέλο, μία εξομοίωση, του τι συμβαίνει στο σώμα προϊούσης της ηλικίας. Βρίσκοντας λύσεις σε κάποια από αυτά τα προβλήματα, μπορούμε σίγουρα να βελτιώσουμε τη ζωή μας στη Γη. Οι αστροναύτες στις μακροχρόνιες αποστολές για παράδειγμα, χρειάζεται να κάνουν περίπου μιάμιση ώρα άσκηση την ημέρα. Επίσης, έχουν δοκιμαστεί κάποια σκευάσματα για την απώλεια της οστικής πυκνότητας, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι.

Θα έλεγα, όμως, ότι τα οφέλη επεκτείνονται και σε άλλους τομείς. Το 2018 διαπιστώσαμε για πρώτη φορά σε αστροναύτες που ήταν υγιείς (είχαν περάσει από πολλά ιατρικά τεστ) ότι κάποιοι από αυτούς έκαναν θρομβώσεις. Αυτό ήταν ένα εντυπωσιακό εύρημα και νομίζω ότι είναι αντιπροσωπευτικό του ότι στο διάστημα λαμβάνουμε γνώση που θα ήταν αδύνατο να τη δούμε στη Γη. Υπάρχουν, λοιπόν, κάποιοι άνθρωποι που όταν τους βάλουμε στο διάστημα (το αντίστοιχο τη Γη είναι όταν είναι π.χ. κάποιος κλινήρης στο νοσοκομείο) έχουν μεγαλύτερη ευπάθεια στις θρομβώσεις – ακόμα κι αν πρόκειται για υγιείς νέους ανθρώπους, όπως οι αστροναύτες. Αποκωδικοποιώντας, λοιπόν, τους μηχανισμούς που συμβαίνει αυτό (τους οποίους δεν τους γνωρίζουμε ως τώρα), βοηθάμε και την ιατρική στη Γη.

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ ΤΟ ΣΩΜΑ ΣΕ ΕΛΛΕΙΨΗ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΜΙΑ ΕΞΟΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΚΑΘΩΣ ΠΕΡΝΟΥΝ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ. ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΣ ΛΥΣΕΙΣ ΣΕ ΚΑΠΟΙΑ ΑΠΟ ΑΥΤΑ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΣΙΓΟΥΡΑ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΣΟΥΜΕ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ ΣΤΗ ΓΗ.

Αν γυρνούσες πίσω στην παιδική σου ηλικία ενώ κοιτούσες τα αστέρια ξαπλωμένος στο χώμα, τι θα έλεγες ότι ήταν αυτό που σε οδήγησε τελικά να καταφέρεις να κάνεις το όνειρό σου πραγματικότητα;

Αν μπορώ να γίνω λίγο παραστατικός, θα έλεγα ότι κάθε όνειρο είναι σαν να έχει μια κλωστή. Ακόμα και ένα σχετικά απίθανο όνειρο όπως αυτό, αφού ξέρουμε ότι λίγοι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία, για την ώρα τουλάχιστον, να βρεθούν εκτός του πλανήτη μας. Είναι σημαντικό όσο υπάρχει μία κλωστή που σε οδηγεί στο όνειρο, να την ακολουθείς.

Νομίζω ότι ήταν κάτι που το είχα μέσα μου. Με θυμάμαι μικρό παιδάκι, γύρω στα 5-6. Ήταν Αύγουστος, ήμουν στον Πλαταμώνα που περνούσα τα καλοκαίρια μου και ήταν η εποχή των Περσείδων (σ.σ. η γνωστή καλοκαιρινή βροχή από πεφταστέρια). Είπα στους γονείς μου να με ξυπνήσουν στις 3 το βράδυ για να τις δω, επέμεινα πολύ για να το πετύχω.

Το μετά ήταν ένας συνδυασμός παραγόντων. Προφανώς υπηρέτησα την ιατρική, την οποία αγαπώ και είμαι ευγνώμων που βρίσκομαι σε αυτόν τον κλάδο. Ύστερα λίγο λίγο τολμάς, κάνεις ένα βηματάκι και πετυχαίνει, κάνεις ένα δεύτερο μπορεί να μην πετύχει με την πρώτη, θα πετύχει με τη δεύτερη. Μετά ήταν η Ανταρκτική (σ.σ. έχει εργαστεί για 12 μήνες απομονωμένος στην Ανταρκτική στο πλαίσιο αποστολής/έρευνας, εμπειρία που τον προετοίμασε για τις συνθήκες απομόνωσης στο διάστημα). Νομίζω ότι λίγο λίγο έφτασα προς τα δω.

ESA-A. Conigli

Τι άλλο συζητήσαμε με τον Αδριανό Γολέμη

Στο πλαίσιο της διαδικτυακής συνάντησης με τους δημοσιογράφους, μιλώντας για την Ιατρική του Διαστήματος, ο Αδριανός τονίζει τη σημασία της πρόληψης: «Δίνεται τεράστια σημασία στην πρόληψη. Προσπαθούμε να λύσουμε θέματα υγείας που υπάρχουν, αλλά και να προβλέψουμε όσα πιστεύουμε ότι μπορεί να ανακύψουν». «Η Ιατρική κάνει βήματα προς την πρόληψη, το ιδανικό για μένα θα ήταν για κάθε άνθρωπο να μπορεί να υπάρχει μία ανάλογη μέριμνα», συμπληρώνει. Χαριτολογώντας λέει ότι η Ιατρική του Διαστήματος έρχεται σε αντιπαράθεση με την ιατρική του νοσοκομείου. «Στο νοσοκομείο έχουμε πολλούς ασθενείς και θέλουμε να γίνουν αρκετά καλά για να γυρίσουν σπίτι τους, ενώ στους αστροναύτες έχουμε έναν 1, 2 ή 3 το πολύ ασθενείς και προσπαθούμε να προλάβουμε προβλήματα υγείας». Αναφέρεται στην άσκηση, τη σωστή διατροφή, τον όχι υπερβολικό φόρτο εργασίας, που αποτελούν πράγματα τα οποία κάθε άνθρωπος αν τα εφαρμόζει, θα κερδίσει από αυτά – «η Διαστημική Ιατρική είναι μια ωραία σύνδεση», καταλήγει.

Η κουβέντα πηγαίνει στην προετοιμασία ενός αστροναύτη και στο πόσο σημαντική είναι η ψυχολογική στήριξη. Ο Αδριανός βρίσκει ευκαιρία να μιλήσει για την ανάγκη να σπάσει το στίγμα που υπάρχει για την ψυχική υγεία: «Στην προετοιμασία των αστροναυτών έχουμε ψυχολόγους και αυτό είναι ωραίο να το πούμε, γιατί συχνά σκεφτόμαστε ότι οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι είναι άνθρωποι στους οποίους απευθυνόμαστε όταν έχουμε ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα. Μπορεί κανείς όμως να μιλήσει σε έναν ψυχολόγο και όταν έχει απλώς μια ανησυχία. Είναι σημαντικό να μην υπάρχει αυτό το στίγμα».

Ποιον θα εμπιστευόταν ο Αδριανός περισσότερο σε μια κρίσιμη στιγμή – έναν άνθρωπο με χρόνια εκπαίδευσης ή ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που μπορεί να επεξεργάζεται δεδομένα ταχύτερα και πιο ολοκληρωμένα ίσως; «Στην κρίσιμη φάση, τα εκπαιδευμένα αντανακλαστικά που έχουμε ως γιατροί ή ως πυροσβέστες, κλπ. είναι αυτά μας λύνουν τα χέρια. Μετά, μπορούμε να σκεφτούμε λύσεις τεχνητής νοημοσύνης, επειδή όταν έχουμε τον χρόνο, μπορούμε να ελέγξουμε την πληροφορία», απαντάει.

Ποιο είναι για τον ίδιο το πιο δύσκολο ψυχολογικά κομμάτι – η εκτόξευση, η ζωή σε τροχιά ή η επιστροφή στη Γη; «Παρότι στο διάστημα αναπτύσσονται δυνάμεις G, η κάψουλα έχει πολύ υψηλή θερμοκρασία οπότε ταλαιπωρείται το σώμα, και πρέπει να ξανασυνηθίσεις τη βαρύτητα μετά το διάστημα, θεωρώ ότι η επιστροφή στον πλανήτη σου, στους ανθρώπους σου, θα είναι πιο εύκολη. Η εκτόξευση ίσως θα έχει λίγο παραπάνω ενθουσιασμό και μια απορία για το πώς θα νιώσω και το πώς θα ανταποκριθεί το σώμα μου στην έλλειψη βαρύτητας. Για μένα το πιο εντυπωσιακό είναι το κομμάτι στη μέση, το πόσο το σώμα συνηθίζει σε αυτές τις εξωτικές συνθήκες».

Φοβάται; «Η γνώση, ξέρετε, είναι αντίδοτο στον φόβο», δίνει άμεσα την απάντηση.

Τι θα έλεγε ο Αδριανός σε ένα παιδί που θα ήθελε να γίνει αστροναύτης; «Πρώτα απ’ όλα να μη γίνει αστροναύτης, αλλά να γίνει ο εαυτός του». Μένω σε αυτό το τελευταίο και σκέφτομαι πόσο σημαντικό είναι να είμαστε ο εαυτός μας – για να μπορούμε να επιλέξουμε επάγγελμα, να συνάψουμε σχέσεις, να γίνουμε ευτυχισμένοι, να κάνουμε τα όνειρά μας πραγματικότητα. Εύχομαι καλή επιτυχία στον Αδριανό στο δικό του όνειρο, και κλείνω την οθόνη του υπολογιστή με ένα χαμόγελο στα χείλη.