ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΙ ΕΝΑΣ ΕΦΗΒΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΓΡΑΨΕ ΚΑΛΑ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ

Ψυχολόγοι και ερευνητές εξηγούν τι χρειάζεται πραγματικά να ακούσει ένας έφηβος που απογοητεύτηκε από τα αποτελέσματα των Πανελλαδικών και πώς μπορούν οι γονείς να τον στηρίξουν.

Για χιλιάδες οικογένειες, η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των Πανελλαδικών είναι γεμάτη ένταση, προσδοκίες και αγωνία. Όταν οι βαθμοί δεν είναι αυτοί που περίμενε ένας μαθητής, η απογοήτευση μπορεί να μοιάζει συντριπτική. Για πολλούς εφήβους, δεν πρόκειται απλώς για ένα αποτέλεσμα εξετάσεων, αλλά για την κατάρρευση ενός ονείρου που χτιζόταν επί χρόνια με κόπο και θυσίες.

Οι γονείς, βλέποντας το παιδί τους να υποφέρει, συχνά αισθάνονται αμήχανοι. Τι πρέπει να πουν; Πώς μπορούν να βοηθήσουν; Και, κυρίως, πώς θα αποφύγουν να κάνουν τα πράγματα χειρότερα;

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι αντιδράσεις των γονέων παίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαχείριση της απογοήτευσης που νιώθει ένας μαθητής που δεν έγραψε καλά στις Πανελλαδικές και προτείνουν μερικούς τρόπους για να εκφράσουν αποτελεσματικά την αγάπη και τη συμπαράστασή τους.

Γιατί οι γονείς πρέπει πρώτα να διαχειριστούν τα δικά τους συναισθήματα

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της σύγχρονης ψυχολογίας είναι ότι τα συναισθήματα είναι μεταδοτικά. Έτσι, για να γνωρίζουν οι γονείς τι θα πρέπει να πουν στο παιδί που απογοητεύθηκε από τα αποτελέσματα των εξετάσεων, αρχικά χρειάζεται να αποδεχτούν και να βάλουν σε τάξη τα δικά τους συναισθήματα. Οι έφηβοι μπορούν να «διαβάσουν» το άγχος, τον πανικό ή την απογοήτευση των γονέων τους ακόμα κι όταν δεν τα εκφράζουν λεκτικά.

Αυτός είναι ο λόγος που οι ειδικοί συμβουλεύουν τους γονείς να κάνουν πρώτα μια παύση, καθώς έχουν να διαχειριστούν το δικό τους μερίδιο δυσφορίας για την κακή έκβαση της προσπάθειας του παιδιού. Μια βαθιά ανάσα, λίγα λεπτά αυτοσυγκράτησης και η συνειδητή επιλογή να μην αντιδράσουν παρορμητικά μπορούν να αλλάξουν την ατμόσφαιρα της επικοινωνίας.

Τατιάνα Μπόλαρη / Eurokinissi

Όπως επισημαίνεται στο Harvard Health Publishing, όταν ένας γονιός καταφέρνει να ρυθμίσει τα δικά του συναισθήματα, λειτουργεί ως πρότυπο συναισθηματικής διαχείρισης για το παιδί. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η έννοια της συν-ρύθμισης (co-regulation) περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοι μαθαίνουν να διαχειρίζονται δύσκολα συναισθήματα μέσα από την ήρεμη παρουσία ενός υποστηρικτικού ενήλικα.

Γιατί ένας έφηβος μπορεί να απογοητευτεί τόσο έντονα από τα αποτελέσματα των Πανελλαδικών;

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία ανάπτυξης. Τα συναισθήματα βιώνονται πιο έντονα, ενώ η ανάγκη για επιβεβαίωση και επιτυχία είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Εάν προσθέσουμε στην εξίσωση το ιδιαίτερα πιεστικό σύστημα των Πανελλαδικών, τον τρόπο με τον οποίο έχει μεγαλώσει ένα παιδί, καθώς και τη σημασία που εξακολουθούν να έχουν κοινωνικά οι συγκεκριμένες εξετάσεις (εσφαλμένα ίσως) για το άμεσο μέλλον ενός εφήβου, τότε ίσως αντιληφθούμε γιατί η απογοήτευση ενδέχεται να μεγιστοποιηθεί.

ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΙ ΑΜΕΣΩΣ ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΒΗΜΑ, ΑΛΛΑ ΝΑ ΝΙΩΣΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΟΤΙ Η ΑΓΑΠΗ, Η ΑΠΟΔΟΧΗ ΚΑΙ Η ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΑΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ.

Η κλινική ψυχολόγος Lisa Damour, ειδική στην ψυχική υγεία των εφήβων και συγγραφέας του βιβλίου The Emotional Lives of Teenagers, έχει τονίσει επανειλημμένα ότι οι ενήλικες συχνά υποτιμούν το μέγεθος της απογοήτευσης που βιώνουν οι νέοι. Όταν ένας έφηβος χάνει κάτι που θεωρούσε πολύ σημαντικό, η θλίψη, ο θυμός και η απογοήτευση είναι απολύτως φυσιολογικές αντιδράσεις.

Αυτό σημαίνει ότι ο στόχος των γονέων δεν πρέπει να είναι να εξαφανίσουν γρήγορα αυτά τα συναισθήματα, αλλά να τα αναγνωρίσουν και να τα σεβαστούν.

Η παγίδα της «άμεσης λύσης»

Ένα συχνό ατόπημα στο οποίο υποπίπτουν ακόμα και οι υποστηρικτικοί γονείς είναι η αγωνία της «άμεσης λύσης». Βλέποντας το παιδί τους να καταρρέει συναισθηματικά, πολλοί σπεύδουν να πουν φράσεις όπως «δεν πειράζει», «υπάρχουν και χειρότερα», «θα βρεις κάτι άλλο να κάνεις», «υπάρχουν τόσες σχολές και στο εξωτερικό» κ.ά. Παρότι οι φράσεις αυτές λέγονται με αγάπη και προσφέρουν λύσεις που ίσως φανούν χρήσιμες αργότερα, καλό είναι να μην ειπωθούν αμέσως μόλις ένας μαθητής δεν έχει πάρει τους βαθμούς που περίμενε στις Πανελλαδικές.

Τατιάνα Μπόλαρη / Eurokinissi

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο έφηβος μπορεί να νιώσει ότι τα συναισθήματά του υποβαθμίζονται ή ότι δεν γίνεται πραγματικά κατανοητός. Το πιο σημαντικό δεν είναι να σχεδιαστεί αμέσως το επόμενο βήμα, αλλά να νιώσει το παιδί ότι η αγάπη, η αποδοχή και η εμπιστοσύνη των γονιών του παραμένουν αμετάβλητες.

Οι συγκρίσεις που «πονάνε»

Την ημέρα των αποτελεσμάτων, που τα μέσα ενημέρωσης βοούν από τις «πρωτιές» των Πανελλαδικών, είναι φυσικό οι έφηβοι να συγκρίνουν τον εαυτό τους με φίλους, συμμαθητές ή αγνώστους που πέτυχαν τον στόχο τους. Το ίδιο, συχνά άθελά τους, κάνουν και οι γονείς. Φράσεις όπως « ο/η τάδε τα κατάφερε καλύτερα», «είδες η ξαδέλφη σου που πέτυχε;» ή ακόμα και «πώς τα πήγαν οι άλλοι στην τάξη;», δεν λείπουν δυστυχώς από το ρεπερτόριο πολλών ενηλίκων.

Η ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι συγκρίσεις αυτές μπορεί να έχουν σοβαρό ψυχολογικό κόστος. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology διαπιστώθηκε ότι, όταν οι γονείς συγκρίνουν συστηματικά τα παιδιά με συνομηλίκους τους, οι έφηβοι είναι πιο πιθανό να συγκρίνουν διαρκώς τον εαυτό τους με τα υψηλότερα επιτεύγματα των άλλων.

Το αποτέλεσμα είναι να αισθάνονται ντροπή, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και εντονότερα συναισθήματα απογοήτευσης, ειδικά ύστερα από μια αποτυχία ή μια ματαίωση. Αντίθετα, η υποστηρικτική στάση των γονέων και η καλλιέργεια της αισιοδοξίας εκ μέρους τους φαίνεται να λειτουργούν ως σημαντικοί προστατευτικοί παράγοντες.

Τατιάνα Μπόλαρη / Eurokinissi

Η αποτυχία στις Πανελλαδικές δεν καθορίζει το μέλλον

Μια αποτυχία στις Πανελλαδικές δεν καθορίζει το μέλλον ενός νέου. Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια παρηγορητική διαπίστωση, αλλά επιβεβαιώνεται τόσο από την εμπειρία όσο και από την επιστημονική έρευνα.

Η ψυχολόγος Angela Duckworth, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, έγινε γνωστή μέσα από την έρευνά της γύρω από το «grit», τον συνδυασμό πάθους και επιμονής για την επίτευξη μακροπρόθεσμων στόχων. Η πρωτοποριακή μελέτη της Duckworth και των συνεργατών της, που δημοσιεύθηκε το 2007 στο Journal of Personality and Social Psychology, έδειξε ότι η επιμονή απέναντι στις δυσκολίες μπορεί να προβλέψει την επιτυχία εξίσου ή και περισσότερο από το ταλέντο, σε πολλούς τομείς της ζωής.

Μερικές φράσεις που πραγματικά χρειάζεται να ακούσει όποιος δεν έγραψε καλά στις Πανελλαδικές

Πέρα από το ένστικτο των γονέων –που ενδεχομένως γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες και τον χαρακτήρα του παιδιού τους– οι ειδικοί δίνουν μερικές ιδέες για το τι θα μπορούσαν να πουν στα παιδιά (αλλά και στον εαυτό τους) εάν τα μαντάτα των Πανελλαδικών δεν είναι και τα καλύτερα.

«Ξέρω ότι αυτό δεν ήταν το αποτέλεσμα που ήθελες. Είμαι εδώ μαζί σου»

Για έναν έφηβο που νιώθει ότι απέτυχε, αυτή η φράση λειτουργεί σαν υπενθύμιση ότι η σχέση με τον γονιό δεν εξαρτάται από την επίδοσή του.

«Θέλεις να μιλήσεις ή θέλεις απλώς να είμαι δίπλα σου;»

Πολλές φορές οι γονείς βιάζονται να δώσουν λύσεις. Όμως η πραγματική υποστήριξη ξεκινά όταν το παιδί αισθάνεται ότι έχει χώρο να εκφραστεί.

«Ένας βαθμός δεν περιγράφει την αξία σου»

Η φράση αυτή συνδέεται άρρηκτα με την ιδέα του growth mindset της ψυχολόγου Carol Dweck,σύμφωνα με την οποία οι άνθρωποι δεν πρέπει να θεωρούν ότι μία επίδοση καθορίζει οριστικά τις ικανότητές τους και μπορούν να εξελίσσονται μέσα από την προσπάθεια και τη μάθηση.

ΚΑΘΕ ΠΑΙΔΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΞΙΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΕ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ.

«Δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε σήμερα τι θα κάνεις»

Την ημέρα των «κακών» αποτελεσμάτων, το άγχος και η απογοήτευση φτάνουν συνήθως μέχρι το ταβάνι. Σε πρόσφατο άρθρο του NHS (National Health Service), του Δημόσιου Συστήματος Υγείας στο Ηνωμένο Βασίλειο, ειδικοί επισημαίνουν ότι μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων εκείνο που χρειάζονται περισσότερο οι μαθητές είναι ψυχραιμία και όχι πίεση για άμεσες αποφάσεις.

«Είμαι περήφανος/η για την προσπάθειά σου, όχι μόνο για το αποτέλεσμα»

Η έμφαση στην προσπάθεια και όχι αποκλειστικά στο αποτέλεσμα συμβάλλει στην καλλιέργεια της επιμονής και της ψυχικής ανθεκτικότητας, στοιχεία που η Duckworth έχει συνδέσει με τη μακροπρόθεσμη επιτυχία.

«Δεν έχει νόημα να σκέφτεσαι πώς πήγαν οι άλλοι»

Οι ειδικοί επιμένουν να συνειδητοποιήσουμε όλοι ότι κάθε παιδί χρειάζεται να αξιολογείται με βάση τη δική του πορεία και όχι σε σύγκριση με τους άλλους.

Στις προτεινόμενες φράσεις και τις παραινέσεις των ειδικών, σε κάθε εύκολη ή δύσκολη περίσταση, καλό θα είναι να προσθέσουμε και μια αγκαλιά. Γιατί μετά από πολλά χρόνια, μπορεί ένα παιδί να μη θυμάται με ακρίβεια τι βαθμούς πήρε στις εξετάσεις, θα θυμάται όμως για πάντα τη συμπαράσταση των γονιών του.