ΤΙ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΚΡΥΒΕΙ Η ΕΠΙΛΟΧΕΙΟΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ 15 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ; ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΑΝΤΑ

Ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Κρήτης δημοσίευσε ευρήματά της από τη μελέτη «Ρέα» γύρω από τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η επιλόχειος κατάθλιψη στην ψυχική υγεία των γυναικών.

Κακές μητέρες, απλή μελαγχολία, παροδικό φαινόμενο ή κατάσταση που μπορεί να προληφθεί; Ο δρόμος από την παρανόηση στην καλύτερη κατανόηση της επιλοχείου κατάθλιψης υπήρξε μακρύς και, παρότι απέχουμε από την πλήρη εικόνα της, η πρόοδος την τελευταία δεκαετία ήταν σημαντική. Νέα επιστημονικά δεδομένα ρίχνουν όλο και περισσότερο φως στην ψυχική διαταραχή, για την οποία γνωρίζουμε ότι έχει πολυπαραγοντικό υπόστρωμα, αφορά σε πολύ μικρότερο ποσοστό νέους μπαμπάδες, παραμένει αντικείμενο στιγματισμού και, όπως επιβεβαίωσε πρόσφατη ελληνική μελέτη, η σκιά της εκτείνεται πολύ μακρύτερα απ’ όσο πιστεύαμε.

Κατάθλιψη και αυξανόμενο άγχος 15 χρόνια μετά

Οι γυναίκες που βίωσαν έντονα καταθλιπτικά συμπτώματα τις εβδομάδες που ακολούθησαν του τοκετού έχουν σημαντικά αυξημένες πιθανότητες για κατάθλιψη και άγχος πάνω από 10 χρόνια μετά. Μάλιστα, ο κίνδυνος είναι ανεξάρτητος από παράγοντες όπως η ηλικία της μητέρας, το μορφωτικό επίπεδο, η οικογενειακή κατάσταση, το κάπνισμα, το οικογενειακό εισόδημα, η απασχόληση, τα αρνητικά γεγονότα ζωής και το αν οι γυναίκες εξακολουθούσαν να συζούν με τον πατέρα του παιδιού τους.

Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, με επικεφαλής την ψυχολόγο Κατερίνα Κούτρα, που παρακολούθησε περισσότερες από 500 γυναίκες για 15 χρόνια, στο πλαίσιο της μελέτης «Ρέα», μιας προοπτικής έρευνας που, από το 2007, καταγράφει και εξετάζει ψυχοσυναισθηματικούς, κοινωνικούς, διατροφικούς, περιβαλλοντικούς και γενετικούς παράγοντες σε μητέρες και παιδιά του νομού Ηρακλείου.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Σύμφωνα με την επιστημονική τους δημοσίευση στο Healthcare, το δείγμα αποτέλεσαν γυναίκες που είχαν υπερβεί το όριο των κλινικά σημαντικών συμπτωμάτων κατάθλιψης στις 8 και 10 εβδομάδες από τη γέννα. Στις επαναξιολογήσεις που ακολούθησαν στα 11 και 15 χρόνια από τον τοκετό διαπιστώθηκε πως, παρότι οι πιθανότητες για κατάθλιψη παρέμεναν σταθερές στα δύο χρονικά σημεία, για το άγχος αυξάνονταν στην πορεία του χρόνου.

Σωρευτική βλάβη από στρεσογόνους παράγοντες

Δεν είναι η πρώτη μελέτη που φέρνει στο φως τις μακροχρόνιες συνέπειες της επιλοχείου κατάθλιψης. Αντίστοιχα ευρήματα έχουν παρουσιαστεί από έρευνες σε Βρετανία και Σουηδία για τις επιπτώσεις στα 11 και 25 χρόνια από τον τοκετό, καθώς και από το Ισραήλ, όπου αναδρομική μελέτη έδειξε ότι πάνω από 4 στις 10 γυναίκες (42,5%) με ιστορικό επιλοχείου κατάθλιψης θα εμφανίσουν νέο καταθλιπτικό επεισόδιο εντός πενταετίας, έναντι 3,7% των γυναικών χωρίς ιστορικό.

Οι βιολογικοί και ψυχολογικοί μηχανισμοί που συνδέουν τη μεταγεννητική ψυχική δυσφορία με μακροπρόθεσμα αποτελέσματα για την ψυχική υγεία τεκμηριώνονται ολοένα και περισσότερο. Η επιλόχειος κατάθλιψη συνδέεται με δυσρύθμιση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων, του βασικού συστήματος απόκρισης στο στρες του οργανισμού, καθώς και με μεταβολές στην κορτιζόλη και τη λειτουργία των νευροδιαβιβαστών που μπορεί να επιμένουν πολύ πέρα από το αρχικό επεισόδιο. Σε ψυχολογικό επίπεδο, τα πρώιμα καταθλιπτικά συμπτώματα μπορεί να παγιώνουν μοτίβα μηρυκασμού και αρνητικής συναισθηματικής μεροληψίας που αυτοενισχύονται με τον χρόνο.

ΣΤΡΕΣΟΓΟΝΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ, ΟΠΩΣ ΟΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ, ΟΙ ΕΝΤΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ, ΔΡΟΥΝ ΣΩΡΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΑΓΧΟΥΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΑ.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους συγγραφείς, αυτό που διαφοροποιεί την ελληνική μελέτη είναι η προσέγγιση και ανάδειξη του χαρακτηριολογικού άγχους, δηλαδή της προδιάθεσης του ατόμου να αποκρίνεται με μια σταθερή και διαρκή μορφή άγχους στις εξωτερικές καταστάσεις, ως διακριτού, μακροπρόθεσμου αποτελέσματος που ενισχύεται με το πέρασμα του χρόνου. Το τελευταίο, σχολιάζουν, αναδεικνύεται ευαίσθητο σε στρεσογόνους παράγοντες όπως οι απαιτήσεις της φροντίδας, οι εντάσεις στις σχέσεις και η οικονομική αβεβαιότητα, η αρνητική επίδραση των οποίων συσσωρεύεται αντί να υποχωρεί.

Διπλές μάχες με την κατάθλιψη

Από τη μελέτη δεν έλειψαν αδυναμίες, όπως ότι οι γυναίκες του δείγματος ήταν επί το πλείστον Ελληνίδες, έγγαμες, εργαζόμενες και με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και καλό κοινωνικο-οικονομικό προφίλ, όλες από μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, συνεπώς τα ευρήματα δεν μπορούν να γενικευθούν εύκολα. Ακόμα, δεν πραγματοποιήθηκαν αξιολογήσεις της ψυχικής υγείας των γυναικών στα χρόνια που μεσολάβησαν μέχρι το 11ο έτος, συνεπώς δεν είναι ξεκάθαρο αν υπήρχαν συμπτώματα που επέμειναν ή υποχώρησαν και επανεμφανίστηκαν, ούτε αν η επιλόχειος κατάθλιψη είναι έκφανση μιας προδιάθεσης που θα εκδηλωνόταν εξ αφορμής άλλου ερεθίσματος.

Παρ' όλα αυτά, αν κάτι δύσκολα αμφισβητείται, είναι ότι η μακροπρόθεσμη σκιά της επιλοχείου κατάθλιψης αγγίζει συχνά και την υπόλοιπη οικογένεια. Μια μεγάλη ανάλυση του 2018 διαπίστωσε ότι τα παιδιά γυναικών με επίμονη και σοβαρή επιλόχεια κατάθλιψη διέτρεχαν τετραπλάσιο κίνδυνο για σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς μεταξύ 3 και 4 ετών και επταπλάσιο κίνδυνο να εμφανίσουν κατάθλιψη έως την ηλικία των 18. Σε κάποια σπίτια, αν δούμε συνδυαστικά τα ευρήματα, θα έρθει αναπόδραστα η στιγμή που η μάχη κατά της κατάθλιψης θα γίνεται σε πολλά μέτωπα.