ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΕ ΓΕΡΝΟΥΝ ΠΡΟΩΡΑ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙΣ

Ο ήλιος, το κάπνισμα και το άγχος είναι γνωστοί επιταχυντές της γήρανσης. Υπάρχουν όμως και λιγότερο προφανείς παράγοντες, από τη μοναξιά έως τις ακραίες δίαιτες, που μπορούν να μας γεράσουν (βιολογικά) πριν της ώρας μας. Δες πώς να πατήσεις φρένο.

Ο ήλιος μάς γερνά πρόωρα, το ίδιο και το κάπνισμα, ο κακός ύπνος και το άγχος. Το γνωρίζουμε καλά, ακόμα κι αν σπάνια καταφέρνουμε να προχωρήσουμε σε αλλαγές που θα βοηθήσουν. Ξέρουμε, επίσης, ότι το γήρας δεν αποτυπώνεται μόνο στην κουρασμένη όψη και στις ρυτίδες, στοιχεία που μαρτυρούν τη χρονολογική ηλικία. Αποτυπώνεται και στη λειτουργία των κυττάρων και στη φυσική κατάσταση του οργανισμού, αποκαλύπτοντας τη βιολογική μας ηλικία.

Εδώ είναι που μπαίνουν στην εξίσωση τα γονίδια, που σε κάποιους έτυχαν «καλά» και παραμένουν αεικίνητοι, αγέραστοι και σαν μην τους άγγιξε ο χρόνος. Φυσικά, δεν είναι πως κατάφεραν να φρενάρουν τη χρονολογική ηλικία με το ευνοϊκό γενετικό τους υπόβαθρο· το τελευταίο, όμως, τους επέτρεψε να γερνούν πιο αργά σε βιολογικό επίπεδο.

Αν, όπως λέει ο David Sinclair, γενετιστής και συνδιευθυντής του Κέντρου Βιολογίας της Γήρανσης του Harvard Medical School, τα γονίδια ευθύνονται κατά 50% για το πόσο αργά ή γρήγορα θα γεράσουμε, τότε έχουν σταθεί πολύ τυχεροί κατά το ήμισυ. Για το υπόλοιπο μισό της γήρανσης, όπως και για όλους μας, ανεξαρτήτων καλών/κακών γονιδίων, το πώς θα εξελιχθεί περνά από το δικό μας χέρι και τη σχέση μας με αναγνωρισμένους επιβαρυντικούς παράγοντες.

Οι γνωστοί «εχθροί» της νεότητας

Ανάμεσα στους πιο γνωστούς επιταχυντές της γήρανσης είναι η υπεριώδης (UV) ακτινοβολία του ήλιου, που προκαλεί βλάβες στο DNA και συντελεί στην πρόωρη γήρανση του δέρματος, την απώλεια ελαστικότητας και την εμφάνιση ρυτίδων και δυσχρωμιών.

Σημαντική ώθηση στη γήρανση του οργανισμού δίνει το χρόνιο στρες, που κρατά τον οργανισμό σε μια διαρκή κατάσταση συναγερμού, με τα αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης να συντηρούν τη φλεγμονή. Αντίστοιχα, ο ανεπαρκής και κακός ύπνος έχει συνδεθεί με φλεγμονώδεις διεργασίες, χώρια ότι στερεί από τον εγκέφαλο και το σώμα τον χρόνο που χρειάζονται για να αποκαταστήσουν βλάβες και να ανανεώσουν βασικές λειτουργίες.

Τέλος, στους ευρέως αναγνωρισμένους παράγοντες πρόωρης γήρανσης συγκαταλέγονται το κάπνισμα, η καθιστική ζωή και η παχυσαρκία, που επιπλέον συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Λιγότερο γνωστοί παράγοντες που μας γερνούν πρόωρα

Στη λίστα με τους παράγοντες που σε γερνούν πρόωρα θα βρεις και κάποιους που δύσκολα θα περνούσαν απ' το μυαλό σου – και που, δυστυχώς, δεν είναι πάντα στο χέρι σου να αλλάξεις.

Η συχνή κατανάλωση αλκοόλ, η έκθεση σε ατμοσφαιρικούς και βιομηχανικούς ρύπους και η εργασία σε βάρδιες, η οποία διαταράσσει το εσωτερικό βιολογικό ρολόι, έχουν συνδεθεί με δυσμενείς επιδράσεις στην υγεία και με ταχύτερη κυτταρική φθορά. Επιπλέον, η υπερβολική έκθεση σε έντονο φως ή πολύ δυνατή μουσική συνδέεται με αυξημένα επίπεδα ορμονών του στρες και επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος.

Επικίνδυνες για τη γήρανση μπορεί να αποδειχθούν και οι διατροφικές συνήθειες. Σύμφωνα με ειδικούς του Harvard:

• Το yo-yo dieting, το φαινόμενο των επαναλαμβανόμενων κύκλων απώλειας και επαναπρόσληψης βάρους, μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς τη βιολογική γήρανση. Παρότι οι ακριβείς μηχανισμοί δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί, ως πιθανός μηχανισμός εκτιμώνται οι απότομες μεταβολές στο εσωτερικό περιβάλλον των κυττάρων.
• Το εντερικό μικροβίωμα μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα και τα επίπεδα φλεγμονής στον οργανισμό. Μια διατροφή πλούσια σε φυτικές τροφές και περιορισμένη σε υπερ-επεξεργασμένα προϊόντα συμβάλλει στη διατήρηση μιας πιο ισορροπημένης μικροχλωρίδας, η οποία φαίνεται πως συνδέεται με πιο υγιή γήρανση.

Προσοχή στη μοναξιά και τα άγχη της ζωής

Η μοναξιά, η κοινωνική απομόνωση και η κατάθλιψη μπορεί να σε γεράσουν ταχύτερα και από το κάπνισμα. Έρευνες δείχνουν ότι η έλλειψη ουσιαστικών κοινωνικών σχέσεων δρα επιβαρυντικά για την υγεία, σε αντίθεση με την κοινωνικοποίηση και τη συναναστροφή με αγαπημένα πρόσωπα, που εξασφαλίζουν σημαντικά οφέλη.

Για το τέλος, ένας παράγοντας που δύσκολα θα σκεφτόσουν –εκτός αν είχες διαβάσει το άρθρο μας στο OW– και δεν είναι άλλος από τον φόβο των γηρατειών. Μια έρευνα σε 726 γυναίκες έδειξε ότι οι αρνητικές σκέψεις και η αγωνία για τα χρόνια που περνούν επιταχύνουν τη γήρανση σε κυτταρικό επίπεδο και, συνεπώς, αυξάνουν τον κίνδυνο νοσημάτων που σχετίζονται με κυτταρική βλάβη.

Πώς να καθυστερήσεις τη βιολογική γήρανση

Αν και δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο ή να αλλάξουμε ολοκληρωτικά τη γενετική μας κληρονομιά, μπορούμε να επιβραδύνουμε τη βιολογική μας γήρανση με:

• τακτική άσκηση,
• ποιοτικό ύπνο,
• ισορροπημένη διατροφή,
• ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς,
• περισσότερη συμμετοχή σε καλλιτεχνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες,
• μια πιο θετική στάση απέναντι στη ζωή.