ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ: ΟΙ ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΧΟΝΤΑΙ ΤΑΧΥΤΕΡΗ ΔΡΑΣΗ

Σπρέι, ζελεδάκια, στοματικά φιλμ και συμπυκνωμένα ροφήματα διεκδικούν τη θέση των κλασικών χαπιών. Ποια είναι τα πλεονεκτήματά τους και τι πρέπει να προσέχουμε πριν τα χρησιμοποιήσουμε;

Για πολύ κόσμο, η φροντίδα της υγείας είναι εδώ και δεκαετίες συνδεδεμένη με μια συγκεκριμένη ρουτίνα: ένα ποτήρι νερό και μια χούφτα χάπια κάθε πρωί. Ωστόσο, ο σύγχρονος τρόπος ζωής απαιτεί ταχύτητα, ευελιξία και αποτελεσματικότητα, στοιχεία που τα παραδοσιακά συμπληρώματα δυσκολεύονται πλέον να ακολουθήσουν.

Η λεγόμενη «κόπωση από τα χάπια» (pill fatigue), δηλαδή η επιβάρυνση που μπορεί να αισθάνεται κάποιος από την καθημερινή λήψη πολλών χαπιών, αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους αποκτούν ενδιαφέρον οι εναλλακτικές μορφές συμπληρωμάτων.

Η νέα αυτή τάση δεν εστιάζει μόνο στην ευκολία, αλλά και στη βιοδιαθεσιμότητα. Ορισμένες νέες μορφές συμπληρωμάτων, όπως τα υπογλώσσια σπρέι και τα στοματικά φιλμ, επιτρέπουν την απορρόφηση κάποιων συστατικών μέσω του στοματικού βλεννογόνου. Παράλληλα, προϊόντα όπως τα λειτουργικά shots και τα στικ ηλεκτρολυτών επιχειρούν να κάνουν τη λήψη συμπληρωμάτων πιο εύκολη και πρακτική στην καθημερινότητα, ιδιαίτερα για όσους δυσκολεύονται να καταπιούν χάπια ή κουράζονται από την καθημερινή λήψη πολλών σκευασμάτων.

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα προϊόντα παρακάμπτουν πλήρως το πεπτικό σύστημα ή δρουν ταχύτερα από τα συμβατικά χάπια, ούτε ότι η ταχύτερη απορρόφηση ενός συστατικού συνεπάγεται απαραίτητα μεγαλύτερο όφελος για την υγεία. Η αποτελεσματικότητα ενός συμπληρώματος εξαρτάται από τη δραστική ουσία, τη δοσολογία και τις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού, όχι μόνο από τη μορφή με την οποία χορηγείται.

Τι συμβουλεύει διαιτολόγος-διατροφολόγος

Όσο δελεαστική κι αν είναι η ευκολία αυτών των νέων συμπληρωμάτων, η καθοδήγηση από κατάλληλο επαγγελματία υγείας παραμένει απαραίτητη πριν από τη χρήση τους. Κάθε οργανισμός έχει μοναδικές ανάγκες και οι υπερβολικές δόσεις, ακόμα και σε μορφή σπρέι ή shots, μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες ή αλληλεπιδράσεις. Ένας επαγγελματίας υγείας μπορεί να αξιολογήσει τις ανάγκες σας, να προτείνει το κατάλληλο σκεύασμα, εφόσον χρειάζεται, και να σας βοηθήσει να αποφύγετε περιττές ή ακατάλληλες επιλογές.

Συμπληρώματα που κυκλοφορούν σε μορφή νόστιμων ζελεδακίων είναι πολύ εύκολο να αντιμετωπιστούν σαν καραμέλες, με κίνδυνο υπέρβασης της συνιστώμενης δόσης. iStock

Ο Μανώλης Γερακίτης, διαιτολόγος-διατροφολόγος, μας εξηγεί περισσότερα.

– Ποιοι συνιστάται να χρησιμοποιούν τις νέες μορφές συμπληρωμάτων; Ποιοι είναι καλύτερο να τα αποφεύγουν;

Η χρήση των νέων μορφών συμπληρωμάτων διατροφής δεν αποτελεί καθολική λύση, καθώς η καταλληλότητά τους εξαρτάται από τις ανάγκες και την κατάσταση υγείας κάθε ατόμου. Μπορούν να αποτελέσουν μια πρακτική εναλλακτική για ανθρώπους που δυσκολεύονται να καταπιούν χάπια ή επιθυμούν έναν πιο εύχρηστο τρόπο λήψης των συμπληρωμάτων που χρειάζονται.

Είναι επίσης χρήσιμα σε άτομα με διαπιστωμένες ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, εφόσον το συγκεκριμένο σκεύασμα καλύπτει τις ανάγκες τους και έχει επιλεγεί με την κατάλληλη επιστημονική καθοδήγηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις δυσαπορρόφησης, η επιλογή της μορφής χορήγησης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς δεν είναι όλες οι εναλλακτικές μορφές εξίσου αποτελεσματικές.

Παράλληλα, σκευάσματα ηλεκτρολυτών μπορούν να φανούν χρήσιμα σε αθλητές ή άτομα που ασκούνται έντονα και χάνουν σημαντικές ποσότητες υγρών και αλάτων μέσω της εφίδρωσης, ιδιαίτερα κατά την παρατεταμένη άσκηση ή σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας.

Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΩΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΣΟΒΑΡΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΕΙ ΚΑΙ Η ΛΗΨΗ ΕΝΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε εγκύους και θηλάζουσες, παιδιά και εφήβους, καθώς και σε άτομα με χρόνια νοσήματα, όπως νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επιλογή συμπληρώματος πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση, καθώς ορισμένα συστατικά ή υψηλές δόσεις μπορεί να είναι ακατάλληλα ή να επιβαρύνουν την υγεία. Το ίδιο ισχύει για όσους λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, καθώς ορισμένα συμπληρώματα ενδέχεται να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα.

Σε κάθε περίπτωση, η βάση παραμένει η ισορροπημένη διατροφή. Πριν ξεκινήσετε τη λήψη συμπληρωμάτων, είναι καλό να συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία υγείας, ο οποίος θα αξιολογήσει τις ανάγκες σας και θα κρίνει αν απαιτούνται εξετάσεις.

– Υπάρχει κίνδυνος υπερβιταμίνωσης ή τοξικότητας λόγω της εύκολης και ευχάριστης χρήσης τους;

Αυτός είναι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους που επισημαίνω στους πελάτες μου. Επειδή αυτά τα συμπληρώματα κυκλοφορούν σε μορφή νόστιμων ζελεδακίων, εύγευστων shots ή σπρέι με γεύσεις φρούτων, είναι πολύ εύκολο να αντιμετωπιστούν σαν καραμέλες ή αναψυκτικά. Όμως, παραμένουν συμπυκνωμένα συμπληρώματα.

Για έναν αθλητή που χάνει σημαντικές ποσότητες υγρών και ηλεκτρολυτών κατά την προπόνηση, ένα κατάλληλο σκεύασμα μπορεί να συμβάλει στην αναπλήρωσή τους. iStock

Η υπερκατανάλωση, ειδικά λιποδιαλυτών βιταμινών (A, D, E, K) ή μετάλλων όπως ο σίδηρος, μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση στον οργανισμό και τοξικότητα. Για παράδειγμα, η υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης D μπορεί να προκαλέσει υπερασβεστιαιμία, ενώ η υπερκατανάλωση συμπληρωμάτων σε μορφή ζελεδακίων ενδέχεται να οδηγήσει σε υπέρβαση των ασφαλών δόσεων ορισμένων βιταμινών ή μετάλλων.

Η μορφή χορήγησής τους δεν μειώνει τη δραστικότητα του συστατικού. Η τήρηση της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης είναι απαρέγκλιτη και η χρήση τους πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια σοβαρότητα που απαιτεί και η λήψη ενός φαρμακευτικού σκευάσματος.

– Ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες που πρέπει να προσέξουμε (π.χ. στομαχικές διαταραχές, αλλεργίες);

Αν και γενικά είναι ασφαλή, οι παρενέργειες εξαρτώνται από τη μορφή και τα έκδοχα. Τα λειτουργικά shots και τα στικ ηλεκτρολυτών μπορεί να περιέχουν γλυκαντικά, όπως πολυόλες, ή συντηρητικά. Σε ευαίσθητα άτομα ή σε όσους πάσχουν από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αυτά τα συστατικά μπορεί να προκαλέσουν φούσκωμα, αέρια ή διάρροια.

Επίσης, τα υπογλώσσια σπρέι με έντονες γεύσεις ή αλκοόλη (ως συντηρητικό) μπορεί να προκαλέσουν τοπικό ερεθισμό στο στόμα. Επιπλέον, τα shots για το ανοσοποιητικό ή την ενέργεια περιέχουν συχνά συμπυκνωμένα βότανα (π.χ. τζίντζερ, γκουαρανά, τζίνσενγκ). Αυτά μπορεί να προκαλέσουν ταχυκαρδία, νευρικότητα ή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ειδικά αν ληφθούν με άδειο στομάχι.

Είναι σημαντικό να διαβάζουμε τις ετικέτες για τυχόν κρυμμένα αλλεργιογόνα ή πρόσθετα που δεν ανέχεται ο οργανισμός μας.

– Μπορούν τα στικ ηλεκτρολυτών και τα shots να αλληλοεπιδράσουν με άλλα φάρμακα;

Απόλυτα, και αυτός είναι ο κύριος λόγος που απαιτείται ιατρική ή διατροφολογική επίβλεψη. Για παράδειγμα, ορισμένα στικ ηλεκτρολυτών περιέχουν σημαντικές ποσότητες καλίου και νατρίου. Αν ένας ασθενής λαμβάνει φάρμακα για την πίεση (όπως ACE αναστολείς ή καλιοσυντηρητικά διουρητικά), η επιπλέον λήψη καλίου μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνη υπερκαλιαιμία, επηρεάζοντας τον καρδιακό ρυθμό.

Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟΝ ΕΟΦ ΔΕΝ ΙΣΟΔΥΝΑΜΕΙ ΜΕ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΕΓΚΡΙΣΗ Ή ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΟΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ.

Ορισμένα φυτικά συστατικά που περιέχονται σε αυτά τα προϊόντα μπορούν επίσης να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα. Για παράδειγμα, το Ginkgo biloba μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας όταν συνδυάζεται με αντιπηκτικά, ενώ η ασβαγκάντα ενδέχεται να αλληλεπιδράσει με ορισμένα φάρμακα για τον σακχαρώδη διαβήτη, την αρτηριακή πίεση ή τον θυρεοειδή.

Πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε γρήγορο συμπλήρωμα, πρέπει να ενημερώνετε τον ειδικό για το πλήρες ιατρικό ιστορικό σας.

– Πώς μπορούμε να ελέγξουμε αν ένα συμπλήρωμα κυκλοφορεί νόμιμα στην Ελλάδα και τι πρέπει να προσέχουμε;

Στην ελληνική αγορά, η ασφάλεια των συμπληρωμάτων διατροφής ελέγχεται από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ). Τα συμπληρώματα διατροφής που διατίθενται νόμιμα στην ελληνική αγορά πρέπει να φέρουν στη συσκευασία τους τον Αριθμό Γνωστοποίησης ΕΟΦ (π.χ. Γνωστοποιημένο στον ΕΟΦ Αρ. Χ/Ημερομηνία).

Προσοχή όμως: η γνωστοποίηση στον ΕΟΦ δεν ισοδυναμεί με προηγούμενη έγκριση ή πιστοποίηση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας ενός συμπληρώματος. Πρόκειται για διαδικασία γνωστοποίησης της κυκλοφορίας του προϊόντος, ενώ οι αρμόδιες αρχές μπορούν να πραγματοποιούν ελέγχους και να παρεμβαίνουν όταν διαπιστώνουν παραβάσεις.

Στις νέες μορφές συμπληρωμάτων περιλαμβάνονται τα σπρέι στοματικού ψεκασμού με συμπυκνωμένες βιταμίνες. iStock

Αν αγοράζετε από το διαδίκτυο, αποφεύγετε άγνωστες ιστοσελίδες εκτός Ε.Ε., καθώς υπάρχει κίνδυνος νοθείας ή υπερβολικών δόσεων πέρα από τα ευρωπαϊκά όρια ασφαλείας. Η αγορά από φυσικά ή επώνυμα online ελληνικά φαρμακεία αποτελεί την καλύτερη δικλείδα ασφαλείας για την ποιότητα του προϊόντος.

– Ποια είναι τα πραγματικά οφέλη αυτών των συμπληρωμάτων για έναν αθλητή ή έναν άνθρωπο με έντονη καθημερινότητα;

Τα οφέλη εστιάζουν σε τρεις άξονες: ταχύτητα, φορητότητα και συμμόρφωση. Για έναν αθλητή που χάνει σημαντικές ποσότητες υγρών και ηλεκτρολυτών κατά την προπόνηση, ένα κατάλληλο σκεύασμα μπορεί να συμβάλει στην αναπλήρωσή τους, ιδιαίτερα σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας ή παρατεταμένης σωματικής δραστηριότητας.

Για έναν επαγγελματία με εξαντλητικό ωράριο, ένα υπογλώσσιο σπρέι B12 ή D3 στην τσάντα σημαίνει ότι μπορεί να πάρει τη βιταμίνη του στο γραφείο, στο αυτοκίνητο ή στο ταξίδι, χωρίς να ψάχνει νερό. Αυτή η ευκολία αυξάνει κατακόρυφα τη συμμόρφωση στο πλάνο, δηλαδή ο ασθενής δεν ξεχνάει τις βιταμίνες του.

– Τελικά, γιατί να τα επιλέξουμε;

Το βασικό πλεονέκτημα των νέων μορφών συμπληρωμάτων είναι η ευκολία χρήσης και η δυνατότητα επιλογής ενός σκευάσματος που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες και τις προτιμήσεις κάθε ατόμου. Ορισμένα προϊόντα μπορεί να προσφέρουν επιπλέον πλεονεκτήματα ως προς την απορρόφηση, ανάλογα με το δραστικό συστατικό και τη σύνθεσή τους. Ωστόσο, δεν αποτελούν αυτομάτως καλύτερη επιλογή από τα συμβατικά χάπια ούτε υποκαθιστούν μια ισορροπημένη διατροφή. Η χρήση τους έχει νόημα όταν καλύπτει μια συγκεκριμένη ανάγκη και, όπου χρειάζεται, γίνεται με επιστημονική καθοδήγηση.

Ποιες νέες μορφές συμπληρωμάτων κυκλοφορούν στην αγορά

Λειτουργικά shots

Πρόκειται για μικρά, συμπυκνωμένα υγρά ροφήματα (συνήθως από 60 έως 100 ml) που περιέχουν υψηλές δόσεις ενεργών συστατικών, βοτάνων και βιταμινών. Επειδή τα συστατικά είναι ήδη σε υγρή μορφή, το σώμα δεν χρειάζεται να διασπάσει κάποιο χάπι. Η υγρή μορφή τους διευκολύνει την κατανάλωση, χωρίς όμως να εξασφαλίζει ταχύτερη απορρόφηση ή δράση. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τα συστατικά και τη δοσολογία τους.

Στικ ηλεκτρολυτών σε σκόνη

Είναι μονοδόσεις σε μακρόστενα φακελάκια (sticks) με σκόνη ηλεκτρολυτών (νάτριο, κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο), συχνά ενισχυμένες με βιταμίνες ή αμινοξέα. Διαλύονται αμέσως σε ένα μπουκάλι νερό. Πέρα από την αναπλήρωση των μετάλλων που χάνονται με τον ιδρώτα, ορισμένα σκευάσματα περιέχουν συνδυασμό νατρίου και γλυκόζης, που αξιοποιεί έναν φυσιολογικό μηχανισμό του εντέρου για την απορρόφηση νατρίου και νερού.

Διασπειρόμενες ταινίες / Στοματικά φιλμ

Λεπτές, βρώσιμες ταινίες (σαν αυτές για τη φρεσκάδα της αναπνοής) που τοποθετούνται πάνω ή κάτω από τη γλώσσα. Διαλύονται γρήγορα στο στόμα και, ανάλογα με τη σύνθεση του σκευάσματος, ορισμένα συστατικά μπορεί να απορροφηθούν μέσω του στοματικού βλεννογόνου, ενώ άλλα καταπίνονται και απορροφώνται μέσω του πεπτικού συστήματος.

Υπογλώσσια σπρέι

Πρόκειται για σπρέι στοματικού ψεκασμού με συμπυκνωμένες βιταμίνες. Ανάλογα με τη σύνθεση του προϊόντος, μέρος των συστατικών μπορεί να απορροφηθεί μέσω του βλεννογόνου του στόματος. Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα ταχύτερη ή μεγαλύτερη απορρόφηση σε σύγκριση με τα συμβατικά χάπια.

Λιποσωμιακά συμπληρώματα σε υγρή μορφή ή τζελ

Στα λιποσωμιακά συμπληρώματα, τα δραστικά συστατικά ενσωματώνονται σε μικροσκοπικές δομές που αποτελούνται από λιπίδια. Η τεχνολογία αυτή μπορεί, ανάλογα με το σκεύασμα, να συμβάλει στην προστασία των συστατικών και να επηρεάσει την απορρόφησή τους. Ωστόσο, τα οφέλη δεν έχουν τεκμηριωθεί στον ίδιο βαθμό για όλες τις ουσίες.

Λειτουργικά ροφήματα, καφέδες και σκόνες ταχείας διάλυσης

Πέρα από τα κλασικά αναβράζοντα δισκία, πλέον υπάρχουν σκόνες που διαλύονται αμέσως στο στόμα χωρίς νερό, καθώς και λειτουργικοί καφέδες/κακάο που ενσωματώνονται στις καθημερινές συνήθειες (π.χ. πρωινός καφές) ή λαμβάνονται «on-the-go».

Ζελεδάκια (gummies) νέας γενιάς

Αν και τα ζελεδάκια δεν αποτελούν καινούργια μορφή συμπληρωμάτων, κυκλοφορούν πλέον σε πολλές διαφορετικές συνθέσεις, με ή χωρίς ζάχαρη, ενώ ορισμένα περιέχουν συστατικά όπως προβιοτικά, μηλόξιδο ή φυτικά εκχυλίσματα.