ΕΝΑ ΕΜΒΟΛΙΟ ΠΟΥ ΙΣΩΣ ΕΧΕΙΣ ΚΑΝΕΙ ΣΕ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΟΙΑ

Όπως σχεδόν τυχαία διαπίστωσαν ερευνητές, εμβόλια που ενισχύουν το ανοσοποιητικό των μεγαλύτερης ηλικίας ατόμων μπορεί να λειτουργούν προστατευτικά και κατά της άνοιας.

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές περίπου 55 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο ζουν με άνοια. Ο αριθμός αυτός προβλέπεται να φτάσει τα 140 εκατομμύρια μέχρι το 2050 λόγω της αύξησης του προσδόκιμου ζωής, ενώ οι διαθέσιμες θεραπείες προσφέρουν μικρά αποτελέσματα από τη στιγμή που η γνωστική βλάβη έχει εγκατασταθεί.

Ωστόσο, όλο και περισσότερα στοιχεία το τελευταίο διάστημα υποδεικνύουν ότι ορισμένοι εμβολιασμοί ρουτίνας, που άτομα μεγαλύτερης ηλικίας κάνουν ήδη, ενδέχεται να μειώσουν δραστικά τον κίνδυνο εμφάνισης νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.

Το «φυσικό πείραμα» της Ουαλίας

Την 1η Σεπτεμβρίου 2013 η κυβέρνηση της Ουαλίας ξεκίνησε ένα εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού κατά του έρπητα ζωστήρα, το οποίο απευθυνόταν αποκλειστικά σε άτομα που είχαν συμπληρώσει το 70ό έτος της ηλικίας τους. Όσοι έκλειναν τα 70 λίγο πριν από την ημερομηνία έναρξης του προγράμματος αποκλείστηκαν, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα τυχαιοποιημένο «φυσικό πείραμα», ιδανικό για έρευνα σχετικά με την υγεία του πληθυσμού.

iStock

Όταν ο επιδημιολόγος του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, καθηγητής Pascal Geldsetzer, και η ομάδα του ανέλυσαν τα δεδομένα μερικά χρόνια αργότερα, διαπίστωσαν κάτι εντυπωσιακό: τα άτομα στα οποία χορηγήθηκε το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα είχαν 20% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια. Μεταγενέστερες μελέτες στην Αγγλία, τη Σκωτία, τον Καναδά και την Αυστραλία επιβεβαίωσαν αυτά τα ευρήματα. Πρόσφατες δοκιμές υποδεικνύουν, μάλιστα, ότι το εμβόλιο αυτό μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική έκπτωση σε ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωστεί με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Υπάρχουν κι άλλα εμβόλια που μπορεί να προστατεύουν από άνοια

Επεκτείνοντας οι επιστήμονες τις έρευνές τους διαπίστωσαν ότι το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα δεν είναι το μόνο που παρουσιάζει προστατευτική δράση έναντι της άνοιας:

1. Το εμβόλιο κατά της γρίπης φαίνεται, επίσης, να συνδέεται, αφού οι ηλικιωμένοι που το κάνουν ετησίως παρουσιάζουν έως και 31% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, με τα εμβόλια υψηλότερης δόσης να προσφέρουν ενισχυμένη προστασία.
2. Το εμβόλιο BCG, το οποίο χρησιμοποιούνταν αρχικά για τη φυματίωση και τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης, έχει συνδεθεί με σημαντική μείωση των περιστατικών νόσου Αλτσχάιμερ (2,4% μεταξύ εμβολιασμένων ασθενών με καρκίνο της ουροδόχου κύστης έναντι 8,9% σε μη εμβολιασμένους ασθενείς, σε διάστημα οκτώ ετών).
3. Άλλα εμβόλια: Τα εμβόλια κατά του τετάνου, του κοκκύτη και του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV) παρουσιάζουν παρόμοιες προστατευτικές συσχετίσεις.

Επιπλέον, από τα 744 συνταγογραφούμενα φάρμακα που εξετάστηκαν από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου ως προς την επίδρασή τους στον κίνδυνο άνοιας, μόνο 4 μείωσαν τον κίνδυνο – και τα 4 ήταν εμβόλια.

Με ποιον τρόπο τα κοινά εμβόλια μπορεί να δρουν κατά της άνοιας;

Σύμφωνα με την παραδοσιακή θεωρία της νόσου Αλτσχάιμερ οι κύριοι παράγοντες νευροεκφυλισμού είναι οι πλάκες βήτα-αμυλοειδούς και τα συμπλέγματα της πρωτεΐνης Tau (πρόκειται για εναποθέσεις πρωτεϊνών που σχηματίζονται έξω από τους εγκεφαλικούς νευρώνες προκαλώντας αλλοιώσεις στον εγκέφαλο). Ωστόσο, οι επιστήμονες υποψιάζονται όλο και περισσότερο πως οι εναποθέσεις αυτές είναι δευτερεύοντα συμπτώματα και όχι οι βαθύτερες αιτίες.

Αντίθετα, διαπιστώνουν ότι εμβόλια όπως τα παραπάνω, φαίνεται να προστατεύουν τον εγκέφαλο μέσω τριών κύριων μηχανισμών:

Τα εμβόλια επαναπρογραμματίζουν τα ρυθμιστικά ανοσοκύτταρα, ενισχύοντας τη γενική ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να αντιμετωπίζει μη στοχευμένες μελλοντικές απειλές.

iStock

Τα δυσρυθμισμένα μικρογλοιακά κύτταρα του εγκεφάλου –κάτι που συμβαίνει φυσιολογικά λόγω γήρανσης ή λόγω νευροεκφυλιστικών ασθενειών, όπως το Αλτσχάιμερ– απελευθερώνουν φλεγμονώδη σήματα που βλάπτουν τους νευρώνες. Τα εμβόλια, όμως, μετριάζουν τη συστηματική φλεγμονή, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να διατηρεί τον σωστό «καθαρισμό» των κυτταρικών υπολειμμάτων και των τοξινών που προκαλούν λοιμώξεις.

Τέλος, τα εμβόλια στόχο έχουν να προλαμβάνουν ιούς. Οι νευροτρόποι ιοί όπως ο απλός έρπης και ο έρπητας ζωστήρας παραμένουν λανθάνοντες στο σώμα. Η παρεμπόδιση της επανενεργοποίησής τους, χάρη στα εμβόλια, αποτρέπει τη φλεγμονή και τη συσσώρευση πρωτεϊνών στον εγκεφαλικό ιστό.

Τι σημαίνει αυτό για την αντιμετώπιση της άνοιας στο μέλλον;

Όπως είναι αναμενόμενο, γνωρίζοντας όλα τα παραπάνω, οι εταιρείες βιοτεχνολογίας και οι ερευνητές αναπτύσσουν πλέον ενεργά εμβόλια επόμενης γενιάς που στοχεύουν ειδικά στη νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ, βέβαια, τα υπάρχοντα εμβόλια συνεχίζουν να προσφέρουν άμεσα οφέλη για το σύνολο του πληθυσμού. Αυτή τη στιγμή, λοιπόν, βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές που στοχεύουν στις τοξικές πρωτεΐνες Τau και στα συσσωματώματα βήτα-αμυλοειδούς.

Εφόσον αποδειχθούν επιτυχείς, οι ενεργές ανοσοθεραπείες που θα χορηγούνται μόλις μία ή δύο φορές τον χρόνο, θα μπορούν να ανακόψουν την εγκεφαλική εκφύλιση προτού καν εμφανιστούν τα συμπτώματα. Την ίδια ώρα, αυτός θα είναι και ένας εξαιρετικά αποδοτικός οικονομικά τρόπος να αντιμετωπιστεί μια νόσος που κοστίζει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ετησίως στην παγκόσμια οικονομία.