ΓΙΑΤΙ ΚΑΠΟΙΟΙ ΜΕΘΟΥΝ ΤΡΩΓΟΝΤΑΣ ΜΑΚΑΡΟΝΙΑ

Κάποια άνθρωποι μεθούν χωρίς να έχουν πιει γουλιά αλκοόλ. Αν και ακούγεται αστεία δικαιολογία, πρόκειται για ένα από τα πιο παράξενα και σπάνια σύνδρομα που έχουν καταγραφεί στην ιατρική.

Φαντάσου μια μέρα να έβγαινες στον δρόμο και ν’ άρχιζες να τρικλίζεις απ’ το πουθενά, να μιλούσες ακατάληπτα και να παραφερόσουν σαν να ήσουν σκνίπα στο μεθύσι, παρότι δεν είχες βάλει στάλα αλκοόλ στο στόμα σου. Σκέψου και τ’ άλλο, το πιο ακραίο, να σε σταματούσε η τροχαία για αλκοτέστ και να έτρωγες καμπάνα για οδήγηση υπό την επίδραση οινοπνεύματος, χωρίς πάλι να έχεις πιει –Μα τον Τουτάτη, ούτε τη μυρωδιά του δεν ξέρω, κύριε αστυνόμε!– ή να σε έβγαζαν από τη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση ήπατος «μέχρι να λυθεί το πρόβλημα του αλκοολισμού».

Τα παραπάνω σενάρια θα τα έλεγες ευφάνταστα, αν δεν βασίζονταν σε αληθινά γεγονότα, καταγεγραμμένα και δημοσιευμένα σε επιστημονικά περιοδικά. Πρόκειται για ανθρώπους που κατηγορήθηκαν άδικα για κατάχρηση αλκοόλ, αφού για όλα ευθύνονταν ζυμομύκητες (Candida, Saccharomyces κ.ά.) στο έντερο ή στην ουροδόχο κύστη, που αποφάσισαν να στήσουν μίνι ζυθοποιίες, οδηγώντας κατ' αντιστοιχία σε Σύνδρομο Εντερικής Ζύμωσης ή Σύνδρομο Αλκοολικής Ζύμωσης Ουροδόχου Κύστης.

To εξαιρετικά σπάνιο σύνδρομο καταγράφηκε πρώτη φορά τη δεκαετία του 1970, στην Ιαπωνία, και έκτοτε δεν σταμάτησε να απασχολεί τους επιστήμονες. Σε πολλά από τα περιστατικά που αναφέρονται στη βιβλιογραφία, οι τιμές αιθανόλης (αλκοόλ) στο αίμα ξεπερνούν τα όρια ασφαλούς οδήγησης (στην Ελλάδα, 0,50 g/L στο αίμα και 0,25 mg/L στον εκπνεόμενο αέρα) και φτάνουν σε επίπεδο βαριάς μέθης, σοβαρής δηλητηρίασης και απώλειας συνείδησης ή και θανάτου (>3 g/L).

Στο σύνδρομο εντερικής ζύμωσης, κάποια μικρόβια υπερλειτουργούν. Το αλκοόλ που παράγουν απορροφάται από το έντερο στην κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να προκαλέσει μέθη με όλα τα σχετικά συμπτώματα. iStock

Γιατί κάποιοι μεθούν χωρίς να πίνουν

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, όλοι οι άνθρωποι παράγουν αμελητέες ποσότητες αιθανόλης κατά την πέψη, με τη ζύμωση των υδατανθράκων από το μικροβίωμα. Στα άτομα με τα προαναφερθέντα σύνδρομα, εντούτοις, τα υπεύθυνα για τη ζύμωση μικρόβια υπερλειτουργούν. Το αλκοόλ που παράγουν απορροφάται από το έντερο στην κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να προκαλέσει μέθη, με συμπτώματα όπως ζάλη, αστάθεια, δυσκολία στην ομιλία, σύγχυση, υπνηλία και αλλαγές στη συμπεριφορά.

Λόγω σπανιότητας του συνδρόμου, οι περισσότεροι ασθενείς μένουν αδιάγνωστοι. Πολύ περισσότερο, καλούνται να αποδείξουν ότι δεν είναι ελέφαντες όταν τους κατηγορούν για χρήση αλκοόλ και να διαχειριστούν προσωπικές σχέσεις, επαγγελματικά ή και περιπέτειες, όπως στις περιπτώσεις αλκοτέστ και τροχαίων.

Μια ομάδα επιστημόνων από το Mass General Brigham και το University of California San Diego αποφάσισε να διερευνήσει σε μεγαλύτερο βάθος τι συμβαίνει στους ανθρώπους που μεθούν χωρίς να πίνουν. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature Microbiology, συμπεριέλαβε 65 άτομα συνολικά, 22 ασθενείς με διαγνωσμένο σύνδρομο εντερικής ζύμωσης, 21 άτομα που ζούσαν στο ίδιο σπίτι με τους ασθενείς και 22 υγιείς εθελοντές. Με τον τρόπο αυτό, θα απομονώνονταν εξωγενείς παράγοντες που πιθανώς επηρεάζουν το πρόβλημα.

Πρόσφατη μελέτη επιβεβαίωσε την αυξημένη παραγωγή αλκοόλ στο έντερο σε περιόδους έξαρσης του συνδρόμου εντερικής ζύμωσης. iStock

Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα κοπράνων, εξετάζοντας τόσο τη σύσταση όσο και τη μεταβολική δραστηριότητα του μικροβιώματος. Τα αποτελέσματά τους:

• Επιβεβαίωσαν την αυξημένη παραγωγή αλκοόλ στο έντερο σε περιόδους έξαρσης του συνδρόμου.
• Έδειξαν ότι, πέρα από μύκητες, στο σύνδρομο εμπλέκονται και βακτήρια, με κύρια το Escherichia coli και την κλαμπσιέλα (Klebsiella pneumoniae), αλλά μόνο υπό συνθήκες δυσβίωσης· πρόκειται για βακτήρια που αποικούν φυσικά το ανθρώπινο έντερο και γίνονται επιβλαβή όταν διαταράσσεται η μικροβιακή ισορροπία.
• Αποκάλυψαν ότι ένζυμα που συμμετέχουν στη διαδικασία της ζύμωσης υπερλειτουργούν στα άτομα με το σύνδρομο, εξηγώντας γιατί πολλά επεισόδια συντελούνται μετά από γεύματα πλούσια σε υδατάνθρακες.

Ποιοι κινδυνεύουν από το σύνδρομο εντερικής ζύμωσης

Στις περισσότερες δημοσιευμένες περιπτώσεις, το σύνδρομο εμφανίστηκε σε ενήλικες, συνήθως μετά από επεμβάσεις στο πεπτικό ή παρατεταμένη χορήγηση αντιβιοτικών. Ωστόσο, έχουν περιγραφεί περιστατικά ακόμη και σε μικρά παιδιά και εφήβους, ορισμένα με δραματική εξέλιξη:

• Μια 13χρονη με σύνδρομο βραχέος εντέρου, μια σοβαρή κατάσταση δυσαπορρόφησης, συνέχισε να εμφανίζει συμπτώματα μέθης ακόμη και όταν εισήχθη σε κέντρο αποκατάστασης, όπου δεν είχε πρόσβαση σε αλκοόλ. Τελικά, οι εξετάσεις αποκάλυψαν υπερανάπτυξη των μυκήτων Candida glabrata και Saccharomyces cerevisiae και τα συμπτώματα υποχώρησαν μετά από αντιμυκητιασική θεραπεία.
• Πιο τραγική ήταν η περίπτωση ενός 5χρονου αγοριού από την Αφρική, που μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με έντονο φούσκωμα και μειωμένο επίπεδο συνείδησης. Το παιδί κατέληξε από διάτρηση στομάχου, ενώ οι εξετάσεις αποκάλυψαν μεγάλη ποσότητα αιθανόλης στο γαστρεντερικό περιεχόμενο όχι από ζυμομύκητες αλλά από Gram-αρνητικά βακτήρια.

Στις περισσότερες δημοσιευμένες περιπτώσεις, το σύνδρομο εμφανίστηκε σε ενήλικες, συνήθως μετά από επεμβάσεις στο πεπτικό ή παρατεταμένη χορήγηση αντιβιοτικών. iStock

Επεμβάσεις που αλλάζουν την ανατομία του εντέρου

Σε αρκετές περιπτώσεις, το σύνδρομο εμφανίστηκε σε ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε επεμβάσεις του πεπτικού συστήματος κατά το παρελθόν, κυρίως γαστρεκτομή, γαστρική παράκαμψη, εκτομή τμήματος του λεπτού εντέρου, αλλά και καταστάσεις όπως το συγγενές και επίκτητο σύνδρομο βραχέος εντέρου. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι επεμβάσεις μεταβάλλουν την ανατομία και την κινητικότητα του γαστρεντερικού σωλήνα, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για την υπερανάπτυξη μικροοργανισμών που ζυμώνουν τους υδατάνθρακες και παράγουν αιθανόλη.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός 47χρονου που εμφάνισε το σύνδρομο 14 χρόνια μετά από γαστρική παράκαμψη, ενώ ένας 71χρονος με νόσο Crohn άρχισε να εμφανίζει επεισόδια μέθης δεκαετίες μετά από εκτομή λεπτού εντέρου. Σε ανασκόπηση 39 περιστατικών από την Ιαπωνία, οι περισσότεροι ασθενείς είχαν επίσης ιστορικό χειρουργικών επεμβάσεων στην κοιλιά, όπως γαστρεκτομή, λαπαροτομία ή χολοκυστεκτομή.

«Κρυφοί αλκοολικοί» από τη λήψη αντιβιοτικών

Το 2013, δημοσιεύτηκε paper με ένα από τα πρώτα πλήρως τεκμηριωμένα περιστατικά συνδρόμου εντερικής ζύμωσης στις ΗΠΑ, έναν 61χρονο με επανειλημμένα επεισόδια μέθης μετά από χειρουργική επέμβαση και θεραπεία με αντιβιοτικά, χωρίς να πίνει αλκοόλ. Οι γιατροί, δύσπιστοι στην αρχή, το απέδωσαν σε κρυφό αλκοολισμό, ενώ μετέπειτα καλλιέργειες έδειξαν υπερανάπτυξη του μύκητα Saccharomyces cerevisiae, αποτέλεσμα της λήψης αντιβιοτικών.

Παρομοίως, ένας 46χρονος που έλαβε αντιβίωση μετά από τραυματισμό στον αντίχειρα, εμφάνισε επεισόδια σύγχυσης, απώλεια μνήμης και επιθετική συμπεριφορά, με αποκορύφωμα τη σύλληψή του για οδήγηση υπό την επήρεια μέθης. Μια άλλη 50χρονη, που επισκέφθηκε επτά φορές τα επείγοντα μέσα σε δύο χρόνια και πέρασε ψυχιατρική αξιολόγηση για πιθανή απόκρυψη εθισμού στο αλκοόλ, έμαθε στο τέλος πως έφταιγε η μικροβιακή ανισορροπία από τις συχνές αντιβιοτικές αγωγές λόγω πολλαπλών ουρολοιμώξεων.

Για τους ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στις συμβατικές θεραπείες, τα τελευταία χρόνια διερευνάται και η μεταμόσχευση μικροβιώματος κοπράνων. iStock

Πώς θεραπεύεται το σύνδρομο

Η θεραπεία του συνδρόμου εντερικής ζύμωσης είναι εξατομικευμένη και στοχεύει κατά βάση στην αποκατάσταση της ισορροπίας του μικροβιώματος:

• Ανάλογα με τον μικροοργανισμό που ευθύνεται για την παραγωγή αιθανόλης, μπορεί να χορηγηθούν αντιμυκητιασικά ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντιβιοτικά,
• Βασικό κομμάτι αποτελεί η διατροφή. Οι φτωχές σε υδατάνθρακες δίαιτες στερούν από τους μικροοργανισμούς τα αναγκαία καύσιμα για τη ζύμωση. Ενίοτε, το θεραπευτικό πλάνο περιλαμβάνει προβιοτικά, με στόχο την αποκατάσταση της φυσιολογικής μικροχλωρίδας του εντέρου.
• Για τους ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στις συμβατικές θεραπείες, τα τελευταία χρόνια διερευνάται και η μεταμόσχευση μικροβιώματος κοπράνων (fecal microbiota transplantation - FMT). Η μέθοδος, που χρησιμοποιείται ήδη σε κάποιες παθήσεις του εντέρου, έχει δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, πετυχαίνοντας κάποιες φορές πλήρη ύφεση των συμπτωμάτων.

Αν και εξαιρετικά σπάνιο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η αυξανόμενη κατανόηση του ρόλου του μικροβιώματος δίνει στους γιατρούς περισσότερα εργαλεία για να το αναγνωρίζουν και να το αντιμετωπίζουν.