ΜΗΠΩΣ ΠΑΙΡΝΕΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΑΠ’ ΟΣΑ ΧΡΕΙΑΖΕΣΑΙ; ΤΟ ΣΥΧΝΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ

Μπορεί μια παρενέργεια να οδηγήσει σε περισσότερα φάρμακα απ' όσα χρειάζεσαι; Μάθε τι είναι η θεραπευτική αλυσιδωτή συνταγογράφηση και πώς μπορεί να προληφθεί.

Πηγαίνουμε σε έναν γιατρό να μας εξετάσει για μια ενόχληση, μας γράφει ένα φάρμακο, το παίρνουμε και δυο-τρεις μέρες μετά έχουμε ένα νέο σύμπτωμα. Ενώ η αρχική ενόχληση υποχωρεί, μπορεί, για παράδειγμα, να εμφανιστεί πρήξιμο στα πόδια.

Μελέτες δείχνουν πως συχνά το νέο πρόβλημα εξετάζεται χωρίς να συσχετίζεται με την αρχική πάθηση ή την αρχική θεραπεία. Έτσι, ο επαγγελματίας υγείας συνταγογραφεί φάρμακο μόνο για την παρενέργεια, η οποία αντιμετωπίζεται ως νέα πάθηση.

Ενδεχομένως αυτό το δεύτερο φάρμακο να προκαλέσει νέα παρενέργεια, για την οποία επίσης εξεταζόμαστε ξεχωριστά και κάπως έτσι καταλήγουμε και με τρίτο φάρμακο.

Ωστόσο, η λήψη πολλαπλών φαρμάκων ταυτόχρονα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο φαρμακευτικών αλληλεπιδράσεων και επιπλοκών, ειδικά σε ηλικιωμένους ενήλικες.

Πώς ξεκινά η «αλυσίδα» των περιττών συνταγογραφήσεων

Η Δρ Stephanie Rogers, γηρίατρος με ειδίκευση στην εσωτερική παθολογία ανήρτησε βίντεο στο οποίο αποκάλυψε «κάτι που κάνουμε εμείς οι γιατροί που με τρελαίνει εντελώς, και θέλω απλώς να ευαισθητοποιήσω σχετικά με αυτό, ώστε να μπορείτε να το αναφέρετε στον γιατρό σας στην επόμενη επίσκεψή σας».

iStock

Θέλησε λοιπόν να μιλήσει για τη θεραπευτική αλυσιδωτή συνταγογράφηση (prescribing cascade), ένα φαινόμενο κατά το οποίο μια παρενέργεια εκλαμβάνεται λανθασμένα ως νέα πάθηση και οδηγεί στη χορήγηση νέου φαρμάκου.

«Κάθε φορά που βλέπω έναν νέο ασθενή ή κάποιος μου λέει για ένα σύμπτωμα που έχει ο γονιός του, το πρώτο πράγμα που ζητάω είναι να δω τη λίστα με τα φάρμακα που παίρνει. Όλα τα φάρμακα έχουν παρενέργειες. Και δυστυχώς, αυτό που συμβαίνει είναι ότι αν ενημερώσετε τον γιατρό σας για ένα νέο σύμπτωμα, θα αρχίσει να ψάχνει ίσως για μια ασθένεια, ένα σύνδρομο ή κάτι που το προκαλεί. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι συνταγογραφεί ένα δεύτερο φάρμακο για να αντιμετωπίσει την παρενέργεια του πρώτου».

iStock

Η ίδια αναφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα θεραπευτικής αλυσιδωτής συνταγογράφησης: «Έως και το 8% των ανθρώπων που παίρνουν γκαμπαπεντίνη για τη θεραπεία νευροπαθητικού πόνου (π.χ. διαβητική νευροπάθεια, ινομυαλγία, έλεγχος επιληπτικών κρίσεων) εμφανίζουν ως παρενέργεια πρήξιμο στα πόδια. Μελέτη διαπίστωσε ότι το 87% των ατόμων που λάμβαναν αυτό το φάρμακο και εμφάνισαν πρήξιμο στα πόδια έλαβαν και διουρητικό, δηλαδή φάρμακο που βοηθά στη μείωση του οιδήματος.

»Στην πραγματικότητα, αν ο γιατρός είχε συνειδητοποιήσει ότι δεν πρόκειται για μια νέα ασθένεια αλλά για παρενέργεια του πρώτου φαρμάκου, θα μπορούσε να διακοπεί η γκαμπαπεντίνη και το πρήξιμο να υποσωρήσει μέσα σε λίγες μέρες.

»Ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά τα κοινά φάρμακα για την αρτηριακή πίεση, όπως η αμλοδιπίνη, η οποία προκαλεί επίσης οίδημα στα κάτω άκρα. Στη συνέχεια, οι ασθενείς λαμβάνουν διουρητικά για να το αντιμετωπίσουν».

Τα διουρητικά όμως μπορούν να προκαλέσουν άλλες παρενέργειες, όπως πτώση των επιπέδων καλίου, οδηγώντας ενδεχομένως στη χορήγηση και άλλου φαρμάκου.

Ένα τρίτο κλασικό παράδειγμα παρενέργειας που εξετάζεται μεμονωμένα είναι η ακράτεια ούρων που προκαλούν κάποια φάρμακα για την άνοια. Αντί να επανεκτιμηθεί η αρχική φαρμακευτική αγωγή, μπορεί να συνταγογραφηθεί επιπλέον φάρμακο για τον έλεγχο της ουροδόχου κύστης.

iStock

Πώς μπορούμε να αποφύγουμε τον φαύλο κύκλο συνταγογράφησης;

Η Δρ Rogers θέλησε να είναι και χρηστική προς το κοινό που παρακολουθεί τα βίντεό της και γι’ αυτό έδωσε έναν τρόπο, ώστε να αποφύγουμε τη θεραπευτική αλυσιδωτή συνταγογράφηση.

«Την επόμενη φορά που θα πάτε στον γιατρό και θα έχετε ένα νέο σύμπτωμα, ζητήστε του να επανεξετάσει τα φάρμακα που παίρνετε, ώστε να βεβαιωθείτε πως δεν πρόκειται για παρενέργεια ουσίας που ήδη λαμβάνετε. Αυτό θα τους ωθήσει να ρίξουν μια ματιά στα φάρμακα και να τα θέσουν στο προσκήνιο της σκέψης τους».

Η ιατρική κοινότητα έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα και εφαρμόζει πλέον πρακτικές ορθολογικής διακοπής φαρμάκων (deprescribing), δηλαδή την προγραμματισμένη και εποπτευόμενη μείωση ή διακοπή φαρμάκων που δεν είναι πλέον απαραίτητα ή ενδέχεται να προκαλούν περισσότερη βλάβη παρά όφελος.

Πολλές ιατρικές σχολές και νοσοκομειακά συστήματα εκπαιδεύουν τους επαγγελματίες υγείας ώστε να αξιολογούν κάθε νέο σύμπτωμα πρώτα ως πιθανή παρενέργεια φαρμάκου και μόνο στη συνέχεια ως πιθανή νέα νόσο.