ΑΝΝΑ ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ: «ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΔΕΝ ΠΑΝΕ ΠΑΝΤΑ ΟΠΩΣ ΤΑ ΘΕΛΕΙΣ – ΚΑΙ ΔΕΝ ΠΕΙΡΑΖΕΙ»

Ψυχική ανθεκτικότητα, απόλαυση και χαρά, αυθεντικότητα, δύσκολα συναισθήματα. Η Δρ. Άννα Κανδαράκη, κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια μιλάει, όπως πάντα, με ειλικρίνεια και ενσυναίσθηση για τα θέματα που φαίνεται να μας απασχολούν περισσότερο σήμερα.

Την κλινική ψυχολόγο-ψυχοθεραπεύτρια, Άννα Κανδαράκη, την παρακολουθώ εδώ και καιρό. Πολύ όμορφη και πάντα περιποιημένη, με βοηθά να δω απενοχοποιημένα την έννοια της αυτοφροντίδας – και, πιστέψτε με, αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο. Ο τρόπος που μιλάει δεν μου βγάζει τίποτα «ξύλινο» ή διδακτικό. Την παρουσία της τη βρίσκω ανακουφιστική. Ήθελα πολύ, λοιπόν, να τη γνωρίσω από κοντά. Και η κατάλληλη ευκαιρία δόθηκε.

Στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι που οργανώσαμε φέτος στο OW, δεν θα μπορούσαμε να μην συμπεριλάβουμε ως καλεσμένη την Άννα Κανδαράκη. Εκεί, γνώρισα μια γυναίκα ζεστή, ετοιμόλογη, που μπαίνει στην ουσία των πραγμάτων, έχει χιούμορ και δεν μασάει τα λόγια της. Μια πολύ όμορφη παρουσία –εσωτερικά και εξωτερικά– που πιστεύει βαθιά στην καλοσύνη των ανθρώπων.

Λίγες μέρες αργότερα, την είδα στο Instagram να ξεκινάει ένα τελείως διαφορετικό βίντεό της, ξεφυσώντας. Για πρώτη φορά, μιλούσε για την ίδια και το πρόβλημα υγείας που κλήθηκε να αντιμετωπίσει για δεύτερη φορά: έναν καρκίνο στο αίμα. Είχε πετάξει την περούκα και ένιωθε απελευθερωμένη με τα κοντά (και εξίσου υπέροχα με τα μακριά) μαλλιά της.

Αρχικά σοκαρίστηκα. Αφού επεξεργάστηκα τη νέα πληροφορία, συνειδητοποίησα πόσο σημαντικό ήταν αυτό το μοίρασμα. Όλοι και όλες ταυτιστήκαμε, αφού, δυστυχώς, πλέον σε κάθε σχεδόν σπίτι υπάρχει μια ιστορία καρκίνου. Της το έγραψα. Δυο μέρες μετά «ανέβασε» στον λογαριασμό της στο Instagram τις ευχές και τα δώρα που πλήθος κόσμου της είχε στείλει για τη γιορτή της. Ένιωσα την αγάπη που παίρνει και θυμήθηκα αυτό που μας είπε την ημέρα του χριστουγεννιάτικου γυρίσματος: «Δεν υπάρχει πιο σίγουρη επένδυση από τις ανθρώπινες σχέσεις».

Άννα Κανδαράκη: «Η χαρά θέλει εκπαίδευση»

– Είναι πιο εύκολο για έναν ψυχολόγο να έχει υγιείς σχέσεις με τους άλλους ή να διαχειριστεί δύσκολες καταστάσεις που βιώνει, επειδή έχει στη διάθεσή του τα απαραίτητα «εργαλεία» ή δεν συμβαίνει αυτό;

Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι και τόσο απλά τα πράγματα. Σίγουρα ένας ειδικός ψυχικής υγείας έχει κάποιες επιπλέον γνώσεις πάνω στο ζήτημα των σχέσεων, και κάθε μέρα μπαίνει σε δυσκολίες και τραύματα άλλων.

Όμως, κάνεις δεν έμαθε να ταξιδεύει διαβάζοντας χάρτες ή να κάνει έρωτα βλέποντας ερωτικές ταινίες. Αν δεν «δουλέψουμε» με τον εαυτό μας, όπως χρειάζεται να κάνει και οποιοσδήποτε άλλος άνθρωπος, δεν θα μπορέσουμε να συσχετιστούμε. Και όταν λέω να «δουλέψουμε», μιλάω για ψυχοθεραπεία με κάποιον άλλο θεραπευτή, στον οποίο θα χρειαστεί να εκτεθούμε και τον οποίο θα χρειαστεί να εμπιστευτούμε.

– Πώς χτίζει κανείς ψυχική ανθεκτικότητα;

Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι ο τρόπος, ανάλογα τα βιώματα και την ιδιοσυγκρασία, που ο κάθε ένας αντιμετωπίζει τις δυσκολίες. Να το πω ακόμα πιο απλά, είναι ο τρόπος που ανεβαίνουμε τις ανηφόρες. Άλλος τα καταφέρνει καλύτερα, άλλος λιγότερο καλά. Συνηθίζω να λέω ότι η ψυχική ανθεκτικότητα είναι σαν ένας μυς – θέλει εξάσκηση το να μην αποφεύγουμε όσα μας δυσκολεύουν, το να συνεχίζουμε να αντιστεκόμαστε στο βόλεμα και στο εύκολο.

– Πώς ορίζετε την «απόλαυση»; Είναι συναίσθημα, στάση ζωής ή δεξιότητα που καλλιεργείται; Και γιατί είναι τόσο δύσκολο να τη βιώσουμε σήμερα;

Προτιμώ να σας μιλήσω για τις έννοιες της ευχαρίστησης και της χαράς που έχουν μέσα τους πιο πολύ τη διάρκεια και τη συνειδητή επιλογή, και όχι μόνο για την απόλαυση, που αναφέρεται περισσότερο στη στιγμιαία και ενστικτώδη αντίδραση.

Δυστυχώς, η χαρά δεν είναι εύκολη, δεν τη μαθαίνουμε, την έχουμε ταυτίσει με την ενοχή, με την ανταμοιβή, με το ότι χρειάζεται να κάνουμε το «πρέπει» πρώτα και μετά το «θέλω». Να είναι όλα σωστά και τακτοποιημένα για να μας επιτρέψουμε λίγη χαρά, και μετά πάμε πάλι από την αρχή.

Τη χαρά και την ξεγνοιασιά τη μαθαίνουμε από την παιδική ηλικία. Αν δεν την έχουμε μάθει για να την έχουμε στα κιτάπια της ψυχής μας αργότερα, ως ενήλικες πια, θα είναι δύσκολο να την «κατασκευάσουμε» από την αρχή. Ευτυχώς, είναι δύσκολο μεν, όχι ανέφικτο δε.

Η ΨΥΧΙΚΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΣΑΝ ΕΝΑΣ ΜΥΣ – ΘΕΛΕΙ ΕΞΑΣΚΗΣΗ ΤΟ ΝΑ ΜΗΝ ΑΠΟΦΕΥΓΟΥΜΕ ΟΣΑ ΜΑΣ ΔΥΣΚΟΛΕΥΟΥΝ, ΤΟ ΝΑ ΜΗΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ ΝΑ ΑΝΤΙΣΤΕΚΟΜΑΣΤΕ ΣΤΟ ΒΟΛΕΜΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΚΟΛΟ.

– Συχνά, στην προσπάθειά μας να έρθουμε κοντά στη χαρά, τη μεταχειριζόμαστε σαν ένα ακόμα project. Είναι τόσο δύσκολο να αφεθούμε απλώς σ' αυτήν;

Ναι, είναι δύσκολο. Η χαρά θέλει εκπαίδευση. Θέλει να μάθουμε να της δίνουμε σημασία και προτεραιότητα, όχι να έρχεται πάντα τελευταία.

– Μπορεί η έλλειψη χαράς να γίνει ψυχικό σύμπτωμα; Και αν ναι, πώς το αναγνωρίζουμε;

Το να μην μπορείς να χαρείς, το να μην έχεις τη διάθεση και την επιθυμία για τίποτα είναι ένα από τα συμπτώματα που, όταν συνυπάρχει με άλλα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, μπορεί να οδηγήσει στη διάγνωση της κατάθλιψης. Αν δούμε ότι έχει επηρεαστεί ο ύπνος μας, η όρεξή μας και για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, αν νιώθουμε ότι τίποτα δε μας δίνει χαρά, τότε θα πρέπει να ενεργοποιηθούμε.

Έχει σημασία να «ποτίζουμε» την επιθυμία μας, να έχουμε καλή σύνδεση με το συναίσθημά μας, ακόμα και με το αρνητικό. Εάν πάλι νιώσουμε ότι δεν τα καταφέρνουμε μόνοι μας, δεν υπάρχει τίποτα πιο γενναίο από το να ζητήσουμε βοήθεια.

ΤΗ ΧΑΡΑ ΤΗΝ ΕΧΟΥΜΕ ΤΑΥΤΙΣΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΟΧΗ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΑΜΟΙΒΗ, ΜΕ ΤΟ ΟΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΑΝ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΟ «ΠΡΕΠΕΙ» ΠΡΩΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ «ΘΕΛΩ».

– Συχνά συγχέουμε την απόλαυση με την κατανάλωση. Είναι οι γιορτές μια καλή ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε την παραπάνω πεποίθηση;

Δε θα το έλεγα. Οι γιορτές είναι μια παρένθεση, έχουμε μάθει να ζούμε με παρενθέσεις. Είτε περιμένοντας το Σαββατοκύριακο, είτε περιμένοντας το καλοκαίρι. Πόσα Κυριακάτικα βράδια έχουμε χάσει προσδοκώντας Παρασκευές και πόσους Σεπτέμβρηδες αναπολώντας τον Αύγουστο; Τη χαρά έχουμε να μάθουμε να τη «δουλεύουμε», να την υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας κάθε μέρα. Να μην αφηνόμαστε σε κάτι πρόσκαιρο και τόσο αναλώσιμο όπως είναι ένα υλικό αγαθό, που είναι βέβαιο ότι ακριβώς μόλις το αποκτήσουμε, θα χάσει την επίδρασή του και δεν θα μας είναι αρκετό.

– Τα Χριστούγεννα συχνά «μεγεθύνουν» τα συναισθήματα. Πώς πιστεύετε ότι επηρεάζουν όσους περνούν μια απαιτητική προσωπική περίοδο;

Η ψυχική μας διάθεση δεν είναι ανεπηρέαστη από ό,τι και όσα βιώνουμε και συμβαίνουν γύρω μας. Προφανώς θα επηρεαστούμε, καθώς οι γιορτές είναι καταγεγραμμένες να τις μοιραζόμαστε με ανθρώπους που αγαπάμε. Εάν, λοιπόν, είναι μια χρονιά που νιώθουμε μόνοι μας, που βιώνουμε μια απώλεια, σίγουρα το αίσθημα της μοναξιάς θα διογκωθεί.

Θα μου επιτρέψετε να πω αυτό που λέω συχνά στις συνεδρίες μου: Τα πράγματα δεν πάνε πάντα έτσι όπως τα θέλουμε και δεν πειράζει. Ακόμα και το δύσκολο, ή πιο σωστά, ακριβώς επειδή κάτι είναι δύσκολο, μας πάει παρακάτω. Η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας που λέγαμε πιο πριν, θα έρθει με το να επιτρέψουμε στον εαυτό μας τη δυσκολία.

– Κυρία Κανδαράκη, αν τα Χριστούγεννα ήταν μια ψυχοθεραπευτική συνεδρία, ποιο θα ήταν το «θέμα» που θα δούλευαν οι περισσότεροι άνθρωποι;

Οι σχέσεις μας, η προσωπική μας ευθύνη στη χαρά και στην εξέλιξη, η επιλογή μας στους ανθρώπους που θα δώσουμε το πολυτιμότερο που έχουμε: τον χρόνο μας.

ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΔΕΝ ΠΑΝΕ ΠΑΝΤΑ ΕΤΣΙ ΟΠΩΣ ΤΑ ΘΕΛΟΥΜΕ – ΚΑΙ ΔΕΝ ΠΕΙΡΑΖΕΙ. ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΥΣΚΟΛΟ, Ή ΠΙΟ ΣΩΣΤΑ, ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΠΕΙΔΗ ΚΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΟ, ΜΑΣ ΠΑΕΙ ΠΑΡΑΚΑΤΩ.

– Στη σύγχρονη κοινωνία προσπαθούμε να ανταποκριθούμε όσο καλύτερα γίνεται σε, συνήθως πολύ απαιτητικούς και συχνά αλληλοσυγκρουόμενους, ρόλους και ταυτόχρονα έχουμε απαίτηση και από τον/τη σύντροφό μας να είναι «ιδανικός/ή» σε πολλούς διαφορετικούς ρόλους – γονιός, σύντροφος, εραστής, φίλος. Πώς μπορούμε να βγούμε από αυτό το αδιέξοδο;

Για αρχή έχει σημασία να μην είμαστε συνεχώς αυστηροί, πρώτα με εμάς και μετά με τους άλλους. Να μάθουμε λίγο να μας μιλάμε με τρυφερότητα, να γυρίσουμε πίσω να μας «δούμε», να «διαβάσουμε» την ιστορία μας για να μας καταλάβουμε. Έχουμε μάθει να είμαστε υπεραπαιτητικοί, να θέλουμε να τα προλαβαίνουμε όλα, και να τα κάνουμε όλα σωστά. Ας ξεκινήσουμε με αυτή τη μαγική φράση: «Δεν πειράζει». Κάποια πράγματα δεν θα γίνουν ακριβώς όπως πρέπει, και κάποια δε θα γίνουν και καθόλου – και δεν πειράζει!

– Μπορεί ένας άνθρωπος να είναι πραγματικά αυθεντικός ή όλοι «φοράμε» κάποιον ρόλο;

Βεβαίως μπορεί να είναι. Πιστεύω βαθιά στην καλοσύνη και την αυθεντικότητα του ανθρώπου. Αλλά θέλει γενναιότητα να δεις πρώτα με ειλικρίνεια εσένα, να καταλάβεις ποιος είσαι και τι θες, για να μπορέσεις να κοιτάξεις με κατανόηση και χωρίς κριτική τον διπλανό σου.

ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΑ ΑΝΤΕΧΟΥΜΕ ΝΑ ΠΕΡΠΑΤΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ.

– Κυρία Κανδαράκη, μπορεί κανείς να προετοιμαστεί για τις δυσκολίες που του φέρνει η ζωή ή πάντα η ζωή μάς εκπλήσσει;

Ίσως είναι ένα από τα βασικά που δουλεύουμε στην ψυχοθεραπεία, το να αντέχουμε να περπατάμε στην αβεβαιότητα. Δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε όλα. Κάποια θα μας ξεφύγουν, γι’ αυτό και έχει σημασία πρώτα απ’ όλα να συνεχίσεις να προχωράς, ακόμα και αν τα πράγματα δεν πάνε ακριβώς όπως θες. Αν συνεχίζεις και προχωράς, ακόμα και δυσκολίες απρόβλεπτες να έρθουν, που θα έρθουν, εσύ θα μαθαίνεις να τις αντιμετωπίζεις. Σημασία έχει να μην παραιτείσαι.

– Ποιες είναι οι στιγμές ευτυχίας για σας;

Η εξέλιξη ενός θεραπευόμενου που αρχίζει να βλέπει το φως πρώτα μέσα του. Οι άνθρωποί μου. Το καθημερινό μοίρασμα. Ευτυχία για μένα σημαίνει μοίρασμα με ωραίους ψυχικά ανθρώπους.