ΜΗΠΩΣ Η JANE AUSTEN «ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ» ΤΟΥΣ ΠΟΡΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΤΟ WELLNESS;

Η Jane Austen πιθανώς να είχε πρώτη φανταστεί τον «άντρα του wellness», που έχει εμμονή με την υγεία, τη νεότητα και τη μακροζωία.

Θα έβαζα στοίχημα ότι η ανδρική εμμονή με την υγεία, τη μακροζωία και τη «βελτιστοποίηση» του εαυτού είναι φαινόμενο του 21ου αιώνα και το Big Bang του wellness. Podcasts για την τεστοστερόνη, πρωτόκολλα ύπνου, βιοδείκτες, σκόνες πρωτεΐνης και ακριβές κρέμες αντιγήρανσης μοιάζουν αναπόσπαστα κομμάτια της σύγχρονης ανδρικής ταυτότητας. Αυτό που δεν θα στοιχημάτιζα –και μάλλον δεν θα σκεφτόμουν– είναι ότι η Jane Austen, στην εποχή της οποίας θέριζε η φυματίωση, θα επινοούσε μάλλον πρώτη τη φιγούρα του πορωμένου με το wellness.

Την τολμηρή και ενδιαφέρουσα αυτή προσέγγιση της Αγγλίδας μυθιστοριογράφου επιχειρεί σε άρθρο του ο συγγραφέας Chris Cohen, που χαρακτηρίζει την Austen οξυδερκή παρατηρήτρια της ανδρικής ματαιοδοξίας. Δεν σατίριζε μόνο τους ρηχούς γόηδες ή τους κοινωνικά αδέξιους επαρχιώτες, παρατηρεί ο Cohen, αλλά και τους άντρες που έπαιρναν υπερβολικά σοβαρά τον εαυτό τους· τη σωματική τους κατάσταση, την ηθική τους ανωτερότητα ή το κοινωνικό τους status. Ανάμεσά τους, και ένας ανθρωπότυπος που μάλλον θα σου φανεί εντυπωσιακά οικείος: ο άντρας που ασχολείται σε ακραίο βαθμό με την υγεία, την ευεξία και τη μακροβιότητά του, όπως κάνει σήμερα ο νευροεπιστήμονας Andrew Huberman ή ο bio-hacker επιχειρηματίας Bryan Johnson.

Ο άντρας που ανησυχεί υπερβολικά για το wellness

Στο μυθιστόρημα Έμμα, ο κύριος Woodhouse είναι η πιο τρυφερή εκδοχή του τύπου που περιγράψαμε παραπάνω. Φοβάται τα πάντα, από το κρύο και τον αέρα έως τα ταξίδια και το φαγητό, οπότε συμβουλεύει όλους τους γύρω του να αποφεύγουν οτιδήποτε θεωρεί ανθυγιεινό. Τρώει διαρκώς χυλό, πάντα αραιό αλλά όχι σε υπερβολικό βαθμό –«το στομάχι του δεν άντεχε τίποτα βαρύ», γράφει ο Cohen– και πιστεύει με όλη του τη δύναμη πως ο χυλός θα ήταν ευεργετικός για τους πάντες. Δεν είναι κακός· είναι απλώς πεπεισμένος πως ό,τι τον φοβίζει πρέπει να φοβίζει και τους άλλους. «Δεν μπορούσε ποτέ να πιστέψει ότι οι άλλοι άνθρωποι ένιωθαν διαφορετικά από εκείνον».

O Bill Nighy ως Mr. Woodhouse – από την κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος «Έμμα». Alamy/Visualhellas.gr

Αν ο Woodhouse ζούσε σήμερα, πιθανότατα θα ακολουθούσε αυστηρό πρόγραμμα διατροφής, θα είχε wearable συσκευή στο χέρι και οπωσδήποτε άποψη για τη διαλειμματική νηστεία. Παρότι θα μιλούσε για «πρωτόκολλα» και «ρουτίνες» υγείας και όχι για χυλό, η λογική θα ήταν ίδια.

Ο εμμονικός με τη νεότητα

Πιο σκοτεινή είναι η φιγούρα του αριστοκράτη Sir Walter Elliot στο μυθιστόρημα Πειθώ. Ματαιόδοξος, ταξικά σνομπ και εμμονικός με τη νεότητά του, ο Sir Walter δεν ανησυχεί απλώς για την υγεία του, αλλά και για το πώς η φθορά του σώματος αποκαλύπτει την κοινωνική ισότητα. Οι ναύτες, λέει, γερνούν πρόωρα· ο ήλιος «καταστρέφει τη νεότητα και τη ζωτικότητα ενός άντρα», τα πρόσωπά τους γίνονται σκούρα, ρυτιδιασμένα, και «ανεπίτρεπτα κοινά». Περιγράφει έναν ναύαρχο που δείχνει 60 ενώ είναι 40 – ένα πρώιμο σχόλιο για τη βιολογική ηλικία, λέει ο Cohen.

Ο Sir Walter βρίσκει τη λύση για την καταπολέμηση του γήρατος στην Gowland's Lotion, μια κρέμα που προτείνει να εφαρμόζεται τακτικά για την εξαφάνιση των φακίδων. Το αστείο είναι πως ήδη στην εποχή της Austen ήταν γνωστό ότι το προϊόν περιείχε υδράργυρο και ήταν επικίνδυνο. «Αν και η Gowland's Lotion πιθανότατα έκανε περισσότερο κακό παρά καλό στην υγεία ενός κυρίου, η σύγχρονη επιστήμη δικαίωσε τον Sir Walter για το ότι η υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία γερνά πρόωρα το δέρμα και μπορεί να μειώσει το προσδόκιμο ζωής».

Γκραβούρα από την εποχή της Jane Austen. Alamy/Visualhellas.gr

Το πρόβλημα με την υπερβολή

Η ανησυχία για τον ήλιο ή την επίδραση της διατροφής στην υγεία δεν ήταν παράλογες. Για τον Cohen, «το βασικό πρόβλημα με τις πρακτικές “βελτιστοποίησης της υγείας και ευξίας” δεν είναι πάντα ότι είναι λανθασμένες, αλλά ότι αποκαλύπτουν μια αυτο-απορρόφηση (ομφαλοσκόπηση)». Οι ήρωες της Austen ανήκουν στους worried well, ανθρώπους υγιείς με χρόνο και χρήμα να αφοσιώνονται σε μικρές αλλαγές που μπορούν να βελτιώσουν έστω και λιγάκι την υγεία τους, ενώ η καθημερινή ενασχόληση με τον εαυτό τους δεν λύνει τα πιο σημαντικά ηθικά και συναισθηματικά ζητήματα που επηρεάζουν την ευεξία των ανθρώπων.

Όπως παρατηρεί ο Cohen, η εμμονή με τη μακροζωία δεν κάνει κάποιον καλύτερο άνθρωπο· οι μεγαλύτεροι άντρες στα μυθιστορήματά της δίνουν συμβουλές που σπάνια απαντούν στα ουσιαστικά προβλήματα της νεότητας. Στο τέλος, οι νέοι πρέπει να βρουν μόνοι τους τον δρόμο τους προς την αγάπη, την ευθύνη και την αυτογνωσία.