ΥΠΑΡΧΟΥΝ 6 ΤΥΠΟΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ

Αν εσύ ή κάποιος δικός σου πάσχει από κατάθλιψη και δεν παίρνει το κατάλληλο φάρμακο, ίσως να μην έχει βρει το «είδος της κατάθλιψης» που έχει. Αμερικανοί ερευνητές διαχώρισαν 6 διαφορετικούς τύπους της νόσου, που θα μπορούσαν να αντιμετωπίζονται με διαφορετική αγωγή.

Δεν αποτελεί νέο: πολλοί από τους ασθενείς με κατάθλιψη δεν διαγιγνώσκονται σωστά και καταλήγουν να λαμβάνουν δοκιμαστικά μια θεραπεία για να δουν τι τους ταιριάζει. Αυτό μπορεί να είναι δαπανηρό, αλλά στην περίπτωση της κατάθλιψης μπορεί να γίνει έως και επιζήμιο, καθώς παραμένουν ουσιαστικά ακάλυπτοι για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Πρόσφατα, ερευνητές από το Stanford των ΗΠΑ έβαλαν στόχο να αλλάξουν αυτή τη δυσλειτουργία, εντοπίζοντας ξεχωριστούς βιοδείκτες για κάθε τύπο κατάθλιψης, ώστε να τους ταιριάξουν με μια στοχευμένη θεραπεία. Τα ευρήματά τους, που δημοσιεύτηκαν στο Nature Medicine, δείχνουν τα αποτελέσματα της λεπτομερούς απεικόνισης του εγκεφάλου εκατοντάδων ασθενών, ενώ εκτελούσαν συγκεκριμένες εργασίες σε ηρεμία.

«Η ψυχιατρική, σε αντίθεση με άλλους ιατρικούς τομείς, βασίζεται επί του παρόντος σε αυτοαναφερόμενα συμπτώματα και δεν χρησιμοποιεί βιολογικές εξετάσεις για τη διάγνωση και τη θεραπεία ασθενών», είπε η Leanne Williams, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγήτρια Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Stanford. «Εξαιτίας αυτού, υπάρχει ανάγκη για εξετάσεις που παρέχουν ακριβή διάγνωση, η οποία να βασίζεται στο βιολογικό υπόβαθρο των συμπτωμάτων, ώστε να μπορούν να οδηγήσουν σε εξατομικευμένες θεραπείες».

Αν και αυτά τα αποτελέσματα δεν έχουν καμία τρέχουσα κλινική εφαρμογή προς το παρόν, είναι ένα σημαντικό βήμα στην προσπάθεια εύρεσης μετρήσιμων βιολογικών δεικτών που μπορούν να βοηθήσουν στην ακριβή διάγνωση και την προσαρμογή της θεραπείας.

iStock

Οι τύποι της κατάθλιψης αποτυπώνονται στον εγκέφαλο

Ο προσδιορισμός του υποτύπου κατάθλιψης ενός ασθενούς –γνωστός και ως βιότυπος– είναι σημαντικός, επειδή αντιπροσωπεύει έναν διαφορετικό τρόπο με τον οποίο μια σημαντική εγκεφαλική σύνδεση μπορεί να δυσλειτουργήσει ή να διαταραχθεί, οδηγώντας στα ανεπιθύμητα συμπτώματα και στις συμπεριφορές που συνδέουμε με την κατάθλιψη.

Οι διαταραγμένες εγκεφαλικές συνδέσεις που εξετάστηκαν στη μελέτη είναι γνωστό ότι επηρεάζουν την προσοχή ενός ατόμου, τη μνήμη του, τη γνωστική ευελιξία, τον προγραμματισμό, τη λήψη αποφάσεων, τον μηρυκασμό, τα κίνητρα και τις ορμόνες που σχετίζονται με θετικά και αρνητικά συναισθήματα.

Οι ερευνητές μέτρησαν αυτές τις λειτουργίες σαρώνοντας μέσω λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI) τους εγκεφάλους 801 συμμετεχόντων που είχαν ήδη διαγνωστεί με κατάθλιψη ή αγχώδη διαταραχή. Mελέτησαν την εγκεφαλική τους δραστηριότητα ενώ ήταν σε ηρεμία και ενώ συμμετείχαν σε διαφορετικές εργασίες που είχαν σχεδιαστεί για να διεγείρουν τη γνωστική λειτουργία ή τις συναισθηματικές αντιδράσεις σε διάφορες καταστάσεις που δεν έχουν μελετηθεί με τον ίδιο τρόπο μέχρι τώρα.

iStock

Ποιοι είναι οι 6 τύποι κατάθλιψης που επηρεάζονται από συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου

Καταγράφοντας τη λειτουργία του εγκεφάλου τόσο σε κατάσταση ηρεμίας όσο και κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων εργασιών, οι ερευνητές έδειξαν ότι η κατάθλιψη υποδιαιρείται σε 6 συγκεκριμένα μοτίβα δυσλειτουργιών, που επηρεάζουν αντίστοιχα 6 κύρια εγκεφαλικά κυκλώματα.

Υπερανάλυση και μηρυκασμός σκέψεων

Το κύκλωμα προεπιλεγμένης λειτουργίας διαταράσσεται όταν ένα άτομο εμπλέκεται σε εσωτερικές νοητικές διαδικασίες, όπως η περιπλάνηση του μυαλού και η ενδοσκόπηση.

Ο ΥΠΟΤΥΠΟΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ, ΕΠΕΙΔΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΕΙ ΕΝΑΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΤΡΟΠΟ ΜΕ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΜΙΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ.

Άγχος και ανησυχία που εκφράζονται και σωματικά

Το κύκλωμα εξέχουσας θέσης μας βοηθά να επικεντρωθούμε σε σημαντικά συναισθηματικά ερεθίσματα τόσο μέσα όσο και έξω από εμάς. Όταν αυτό το κύκλωμα διαταράσσεται, μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σωματικά συμπτώματα άγχους.

Απώλεια απόλαυσης και κινήτρων

Το κύκλωμα θετικού συναισθήματος, γνωστό και ως κύκλωμα ανταμοιβής, είναι ζωτικής σημασίας για την εμπειρία της ευχαρίστησης, της κοινωνικής απόλαυσης, των κινήτρων και της αίσθησης σκοπού. Οι διαταραχές σε αυτό το κύκλωμα συνδέονται με συναισθηματικό μούδιασμα και ανά περιπτώσεις είτε με αυξημένη είτε με μηδαμινή προσπάθεια για απόλαυση.

Θλίψη και αρνητικά συναισθήματα

Το κύκλωμα των αρνητικών συναισθημάτων είναι κρίσιμο για την επεξεργασία και την απόκριση σε αρνητικά συναισθηματικά ερεθίσματα, όπως απειλές και θλίψη. Όταν διαταράσσεται, οι αντιδράσεις στα αρνητικά συναισθήματα μπορεί να γίνουν πιο έντονες και παρατεταμένες.

Συγκέντρωση

Το κύκλωμα προσοχής, γνωστό και ως κεντρικό εκτελεστικό δίκτυο, εμπλέκεται στη διατήρηση της προσοχής και της συγκέντρωσης. Όταν διαταράσσεται, επηρεάζονται οι διαδικασίες προσοχής και μειώνεται η ικανότητα εστίασης.

Μνήμη και προγραμματισμός

Το κύκλωμα γνωστικού ελέγχου στηρίζει εκτελεστικές λειτουργίες όπως η μνήμη και ο προγραμματισμός, μαζί με τον έλεγχο των σκέψεων και των ενεργειών. Όταν διαταράσσεται, μπορεί να δυσκολέψει τη λήψη αποφάσεων και τον προγραμματισμό.

Η ΕΡΕΥΝΑ ΘΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΥΣ ΝΑ ΕΡΘΟΥΝ ΠΙΟ ΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ.

Έχει νόημα η κατηγοριοποίηση των τύπων κατάθλιψης;

Εύλογα θα πει κανείς ότι ένας άνθρωπος με κατάθλιψη μπορεί να έχει συμπτώματα και από τις 6 παραπάνω κατηγορίες ή από λιγότερες. Αυτό που απαντούν οι ερευνητές είναι ότι με μια απεικονιστική εξέταση μπορεί να εντοπιστεί ποιο σημείο του εγκεφάλου δυσλειτουργεί περισσότερο και έτσι να βρεθεί η καταλληλότερη θεραπεία.

Η μελέτη του Stanford έχει περιορισμούς και πιθανότατα απέχει ακόμη χρόνια από το να μπορέσουν τα ευρήματά της να εφαρμοστούν ευρέως στη φροντίδα των ασθενών. Όμως οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας επαινούν την έρευνα επειδή θα βοηθήσει τους ψυχιάτρους να έρθουν πιο κοντά στη χρήση απεικονιστικών εξετάσεων για τη διάγνωση και τη θεραπεία της κατάθλιψης, με παρόμοιο τρόπο που οι καρδιολόγοι χρησιμοποιούν ακτινογραφίες θώρακος για τον εντοπισμό και τη θεραπεία καρδιακών προβλημάτων.

Όταν οι γιατροί ψυχικής υγείας μπορούν να εντοπίσουν σωστά έναν από αυτούς τους 6 βιοτύπους που είναι υπεύθυνοι για τη διαταραχή, θα μπορούν να χορηγήσουν και την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.

Πόσο κοντά είμαστε στη «βιολογική» διάγνωση της κατάθλιψης

Η μελέτη πρέπει να επαναληφθεί από άλλους ερευνητές και σε πιο ετερογενή δείγματα πληθυσμού, καθώς οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες σε αυτή τη μελέτη ήταν λευκοί. Επίσης, πρέπει να συμπεριληφθούν και περισσότερες καθιερωμένες θεραπείες κατάθλιψης, αφού η ομάδα του Stanford εξέτασε μόνο 3 αντικαταθλιπτικά και περιορισμένο αριθμό ψυχοθεραπειών.

Τέλος, υπάρχει το σημαντικό εμπόδιο που σχετίζεται με την πρόσβαση στον εξοπλισμό fMRI, επειδή αυτά τα μηχανήματα είναι διαθέσιμα μόνο σε μικρό αριθμό μεγάλων ιατρικών κέντρων, καθιστώντας την πρόσβαση περιορισμένη και δαπανηρή.

Φανταστείτε όμως σε λίγα χρόνια να σας συνταγογραφούν μια μαγνητική τομογραφία που θα υποδεικνύει στον γιατρό ποια είναι η κατάλληλη αγωγή για τον δικό σας εγκέφαλο. Πόσα χρήματα και χρόνο θα σας εξοικονομούσε; Και, το κυριότερο, πόσες ψυχικές δυνάμεις;