ΠΩΣ ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ Ή ΕΝΑ PODCAST ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΩΣΕΙ ΖΩΕΣ

Μια φωνή στο ραδιόφωνο ή ένα podcast θα σου κάνει παρέα, θα σου δώσει χρήσιμες πληροφορίες, θα σε ενημερώσει για τα τρέχοντα, ίσως και να σου σώσει τη ζωή. Η Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου είναι μια ευκαιρία να θυμηθούμε γιατί θα αγαπάμε για πάντα τον άνθρωπο πίσω από το μικρόφωνο.

Πριν από μια δεκαετία, το 2016, η 67χρονη τότε Cynthia Ravitsky ένιωσε ένα ξαφνικό τσίμπημα στο στήθος και μια αίσθηση μυρμηγκιάσματος στο δεξί της χέρι καθώς οδηγούσε. Ο «απλός μυϊκός σπασμός», όπως το αντιλήφθηκε εκείνες τις στιγμές, θα μπορούσε να της είχε στοιχίσει τη ζωή, αν την ίδια ώρα δεν έπαιζε στο αυτοκίνητο μια εκπομπή του NRP για τα συμπτώματα του εμφράγματος στις γυναίκες. Η Ravitsky κατάλαβε ότι βρίσκεται σε κίνδυνο και κατευθύνθηκε στα επείγοντα του πλησιέστερου νοσοκομείου, όπου διαπιστώθηκε ότι η δεξιά της αρτηρία ήταν κατά 99,9% φραγμένη. Το ραδιόφωνο την είχε σώσει από την καρδιακή προσβολή.

Αμέτρητες τέτοιες ιστορίες θα χωρούσαν σε ένα αφιέρωμα για τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου, για τις άγνωστες-γνωστές φωνές πίσω από τα μικρόφωνα των ραδιοφωνικών σταθμών που, πάνω από έναν αιώνα τώρα, γίνονται σανίδα σωτηρίας, τόσο κυριολεκτικά, όπως απέδειξε η περίπτωση της Ravitsky, όσο και μεταφορικά, γλιτώνοντας ανθρώπους από το βάρος της πλήξης και της μοναξιάς. Για τη μαγεία που παραμένει, ακόμη κι αν οι εποχές αλλάζουν και πολλοί στρέφονται στους απογόνους των ερτζιανών, τα podcasts.

Η φωνή, είτε αναλογικά είτε ψηφιακά, εξακολουθεί να λειτουργεί ως καταφύγιο, κάτι που επιβεβαίωσε η μαζική ακρόαση podcasts την περίοδο της πανδημίας COVID-19. Για αρκετούς ανθρώπους ήταν ένας τρόπος να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, να ακούσουν ιστορίες άλλων και να αισθανθούν πως δεν είναι μόνοι.

Τις ημέρες της πανδημίας, πολλοί Αμερικανοί κατέφυγαν στα podcasts για να διαχειριστούν τα αρνητικά συναισθήματά τους. iStock

«Καλησπέρα, ακούτε την Άγια Νύχτα»

Βρισκόμαστε στο 1906, παραμονή Χριστουγέννων. Οι ναυτικοί, που περιμένουν στα ακουστικά τους τα γνώριμα σήματα Μορς, ακούν ξαφνικά ένα βιολί να παίζει τη μελωδία της Άγιας Νύχτας. Ο Καναδός φυσικός Reginald A. Fessenden έχει μόλις πραγματοποιήσει την πρώτη μετάδοση ομιλίας και μουσικής στην ιστορία, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα μέσο που θα άλλαζε τον κόσμο. Μέσα σε λίγα χρόνια, το ραδιόφωνο περνά από τη σφαίρα του τεχνολογικού θαύματος σε εκείνη της μαζικής χρήσης. Οι άνθρωποι μαζεύονται στα σαλόνια για να ακούσουν τη φωνή μέσα από το ξύλινο κουτί ώσπου, τη δεκαετία του 1950, έρχεται το τρανζιστοράκι να κάνει την ακρόαση πιο προσωπική εμπειρία.

Τις επόμενες δεκαετίες, η ραδιοφωνία συνεχίζει να μετασχηματίζεται. Η τεχνολογία FM, που είχε ήδη αναπτυχθεί από τη δεκαετία του 1930, ανθίζει στα μέσα της δεκαετίας του 1960, προσφέροντας καθαρότερο ήχο. Η ραγδαία αύξηση των σταθμών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη οδηγεί στη γέννηση των format radios, σταθμών αφιερωμένων σε συγκεκριμένα μουσικά είδη, όπως rock και jazz, και σε εκπομπές λόγου. Τις δεκαετίες 1970 και 1980, μπαίνει στο παιχνίδι η αλληλεπίδραση με τους ακροατές μέσω τηλεφωνικών παρεμβάσεων, ενώ η ραδιοφωνική εμπειρία εξατομικεύεται όλο και περισσότερο.

Το 2004, η ακρόαση περνά στον ψηφιακό κόσμο, όταν ο Adam Curry και ο Dave Winer επινοούν έναν τρόπο αυτόματης λήψης ηχητικών αρχείων σε iPods – και εγένετο podcasting. Ο ακροατής αποκτά πλέον τον πλήρη έλεγχο του τι θα ακούσει και, κύριως, πότε θα το ακούσει.

Το πρώτο τραγούδι που ακούστηκε στο ραδιόφωνο ήταν η Άγια Νύχτα. iStock

Από το fast-radio στην ακρόαση à la carte

Το 1979, οι The Buggles τραγουδούσαν Video Killed the Radio Star για το πώς η επέλαση της τεχνολογίας, με την τηλεόραση και μουσικά video clips, «σκότωνε» τα παραδοσιακά μέσα μετάδοσης της μουσικής, και μαζί τους την αθωότητας του ραδιοφώνου. Άραγε, συμβαίνει το ίδιο με τα podcasts;

Το ερώτημα έχει αποτελέσει αντικείμενο ερευνών και δημοσκοπήσεων, που καταλήγουν ότι το ραδιόφωνο δεν είναι είδος υπό εξαφάνιση αλλά, αντιθέτως, παραμένει δημοφιλές ακόμα και στις νεότερες ηλικιακές ομάδες. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό που συμβαίνει είναι μια μετάβαση από την εποχή των σημάτων AM/FM σε ένα νέο οικοσύστημα, που περιλαμβάνει την παραδοσιακή ραδιοφωνική μετάδοση, το διαδικτυακό ραδιόφωνο, τα podcasts, το live streaming καθώς και αποσπάσματα εκπομπών που διαμοιράζονται στα social media.

Περάσαμε από το παραδοσιακό fast-radio, που απαιτεί να συντονιστείς με το δικό του πρόγραμμα, στο à la carte της μεγαλύτερης ελευθερίας, οικειότητας και προσωπικής επιλογής. Η τεχνολογία του podcasting, παρατηρούν, λειτουργεί ως μορφή «επαναδιαμεσολάβησης» (remediation) του ραδιοφώνου.

Μια οικεία φωνή μπορεί να είναι αποτελεσματική όσο μια αγκαλιά και να ενεργοποιήσει την έκκριση ωκυτοκίνης, της ορμόνης που σχετίζεται με την αναγνώριση, τη σύνδεση και την εμπιστοσύνη. iStock

Γιατί επιμένουμε στην ανθρώπινη φωνή

Διαβάζουμε παντού για εποχή υπερδιέγερσης, για τις οθόνες και τα άφθονα οπτικά ερεθίσματα απέναντι στα οποία η ανθρώπινη φωνή φαίνεται να προτάσσει μοναδικά πλεονεκτήματα. Έχει αποδειχθεί ότι, εξελικτικά και νευρολογικά, είμαστε προγραμματισμένοι να την εμπιστευόμαστε. Μια οικεία φωνή μπορεί να είναι αποτελεσματική όσο μια αγκαλιά και να ενεργοποιήσει την έκκριση ωκυτοκίνης, της ορμόνης που σχετίζεται με την αναγνώριση, τη σύνδεση και την εμπιστοσύνη.

Έπειτα, μια ραδιοφωνική εκπομπή ή ένα podcast θα ανακουφίσει από την κόπωση που προκαλούν οι οθόνες και θα γίνει παρέα στην οδήγηση, το μαγείρεμα ή την άσκηση. Άλλοτε, μπορεί να σώσει ζωές, όχι απαραιτήτως με τον τρόπο που έσωσε τη Ravitsky. Το 2020, το podcast Suicide Noted έγινε ένας ασφαλής χώρος για ανθρώπους που είχαν αποπειραθεί να αυτοκτονήσουν στις ζόρικες ημέρες του κορονοϊού. Ο δημιουργός του, Sean Wellington, που είχε ζήσει την αυτοχειρία ενός φίλου του, τους έδινε ένα βήμα για να αφηγηθούν την ιστορία τους και να νιώσουν «λιγότερο μόνοι». Για κάποιους από τους ακροατές ήταν ο λόγος που επέλεξαν να παραμείνουν στη ζωή.