ΚΛΑΣΙΚΗ Ή ΑΞΟΝΙΚΗ ΚΟΛΟΝΟΣΚΟΠΗΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΠΟΙΑ ΣΟΥ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ;

Ποια κολονοσκόπηση είναι κατάλληλη για εσένα; Ειδικός εξηγεί τις διαφορές ανάμεσα στην κλασική και την αξονική μέθοδο και πότε προτιμάται η καθεμία.

Γνωρίζουμε, σε γενικές γραμμές, ότι η κολονοσκόπηση είναι μια εξέταση που συνιστάται να γίνεται από την ηλικία των 50 ετών – αν και στις ΗΠΑ το όριο έχει πλέον μετακινηθεί πέντε χρόνια νωρίτερα. Σε πολλά επίπεδα, η επιβαρυντική διαδικασία της κολονοσκόπησης έχει γίνει πιο εύκολη με τη χρήση της μέθης και αυτό μας ανακουφίζει αρκετά.

Μήπως όμως υπάρχει ακόμη πιο εύκολος δρόμος, εάν προτιμήσουμε την αξονική κολονοκόπηση, μια νεότερη απεικονιστική μέθοδος που σε ορισμένα κέντρα υποστηρίζεται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης; Ποιες είναι οι διαφορές των δύο μεθόδων και πώς μπορούμε να επιλέξουμε αυτή που μας ταιριάζει; Η γαστρεντερολόγος Βικτώρια Θώδου απαντά σε όλες τις απορίες μας.

H κολονοσκόπηση σε γενικές γραμμές θεωρείται ως απαραίτητη εξέταση από την ηλικία των 50 ετών και μετά. Πόσο συχνά πρέπει να διενεργείται; Υπάρχουν εξαιρέσεις στην ηλικία αυτή;

Η κολονοσκόπηση αποτελεί μία από τις βασικές εξετάσεις στον πυλώνα της προληπτικής ιατρικής και αφορά τόσο τον ανδρικό όσο και τον γυναικείο πληθυσμό. Η γενική σύσταση για διεξαγωγή της πρώτης εξέτασης αναφοράς στο 50ό έτος κατά τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες (και στο 45ο έτος κατά τις αμερικανικές) τείνει να αλλάξει καθώς πολλές διεθνείς οδηγίες έχουν ήδη αναδιαμορφώσει τη σύσταση για έναρξη στα 45 έτη. Όταν η εξέταση δεν έχει παθολογικά ευρήματα, πρέπει να επαναλαμβάνεται ανά 5–10 έτη.

Εξατομικευμένο πλάνο έναρξης προληπτικού ελέγχου αλλά και επανελέγχου συστήνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

• Προηγούμενοι πολύποδες, ειδικά πολλαπλοί, μεγάλοι ή με δυσπλασία.
• Άτομα με οικογενειακό ιστορικό κακοήθειας σε συγγενείς πρώτου βαθμού, όπου η ηλικία έναρξης της προληπτικής κολονοσκόπησης είναι μια δεκαετία πριν την πρωτοδιάγνωση της κακοήθειας (π.χ. άτομο με μητέρα στην οποία πρωτοδιαγνώστηκε κακοήθεια παχέος εντέρου στο 40ό έτος πρέπει να προγραμματίσει την πρώτη προληπτική κολονοσκόπηση στα 30).
• Φλεγμονώδης νόσος εντέρου, όπως ελκώδης κολίτιδα ή νόσος Crohn με προσβολή παχέος εντέρου.
• Κληρονομικά σύνδρομα, όπως Lynch ή οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση.
• Συμπτώματα: αίμα στα κόπρανα, ανεξήγητη σιδηροπενική αναιμία, αλλαγή στις κενώσεις, αδικαιολόγητη απώλεια βάρους, επίμονος κοιλιακός πόνος.
• Θετικό FIT (τεστ κοπράνων για παρουσία αίματος) ή άλλη θετική εξέταση κοπράνων.

Για τις ηλικίες άνω των 75 ετών η απόφαση για επανέλεγχο εξατομικεύεται ανάλογα με τη γενική υγεία, το προσδόκιμο επιβίωσης, το ιστορικό προηγούμενων ελέγχων και τις προτιμήσεις του ασθενούς.

Η κολονοσκόπηση διενεργείται με ένα εύκαμπτο όργανο-σωλήνα που έχει στην άκρη του κάμερα. iStock

Τι ακριβώς περιλαμβάνει η εξέταση; Τι πρέπει να περιμένουμε;

Η κολονοσκόπηση είναι ενδοσκοπική εξέταση όλου του παχέος εντέρου και ιδανικά και ενός τμήματος του τελικού ειλεού (τελευταίο κομμάτι του λεπτού εντέρου) με ένα εύκαμπτο όργανο-σωλήνα που έχει στην άκρη του κάμερα. Κατά την εξέταση «φουσκώνουμε» ενεργά το έντερο με διοξείδιο του άνθρακα προκειμένου να ελεγχθεί διεξοδικά το εσωτερικό του. Η εξέταση συστήνεται να διενεργείται υπό ελαφρά καταστολή, λόγω αισθήματος δυσφορίας (και όχι πόνου) που προκαλείται κυρίως εξαιτίας της διάνοιξης του εντέρου με αέρα.

Το πιο απαιτητικό μέρος για τον ασθενή είναι η προετοιμασία: ειδική δίαιτα 1–3 ημέρες πριν, αποφυγή τροφών με ίνες ή σπόρους ανάλογα με τις οδηγίες και λήψη καθαρτικού διαλύματος την παραμονή της εξέτασης ώστε να καθαρίσει πλήρως το έντερο. Το μέρος αυτό εκτός από απαιτητικό είναι και καίριας σημασίας, καθώς αν το έντερο δεν είναι πλήρως καθαρό, δεν δύναται να εξασφαλιστεί στο βέλτιστο βαθμό η διάγνωση αλλοιώσεων, όπως πολύποδες.

Την ημέρα της εξέτασης, ο ασθενής προσέρχεται νηστικός, γίνεται η εξέταση, και μετά παραμένει για παρακολούθηση μέχρι να παρέλθει η επίδραση της καταστολής. Δεν πρέπει να οδηγήσει την ίδια ημέρα. Αν βρεθεί πολύποδας, συχνά αφαιρείται επιτόπου. Αν βρεθεί ύποπτη βλάβη, λαμβάνεται βιοψία.

Κατά την κλασική κολονοσκόπηση εξετάζεται άμεσα ο βλεννογόνος, το εσωτερικό στρώμα του εντέρου. iStock

Τι προλαμβάνει η κολονοσκόπηση;

Η κολονοσκόπηση δεν είναι απλώς μέθοδος διάγνωσης. Είναι και μέθοδος πρόληψης. Ο βασικός στόχος είναι να εντοπιστούν και να αφαιρεθούν προκαρκινικοί πολύποδες, κυρίως αδενώματα και ορισμένοι οδοντωτοί πολύποδες, πριν εξελιχθούν σε καρκίνο. Έτσι μειώνεται όχι μόνο η θνησιμότητα, αλλά και η ίδια η εμφάνιση καρκίνου παχέος εντέρου. Επίσης, μπορεί να ανιχνεύσει καρκίνο σε αρχικό στάδιο, οπότε η θεραπεία είναι πολύ πιο αποτελεσματική.

Η αξονική κολονοσκόπηση είναι μια σχετική νέα μέθοδος, η οποία όμως εφαρμόζεται σε αρκετές κλινικές. Περιλαμβάνει τεχνητή νοημοσύνη;

Η αξονική κολονοσκόπηση, ή CT colonography / virtual colonoscopy, είναι απεικονιστική εξέταση με αξονικό τομογράφο. Η βασική μέθοδος δεν είναι «τεχνητή νοημοσύνη» από μόνη της. Ωστόσο, σε ορισμένα κέντρα μπορεί να χρησιμοποιούνται συστήματα computer-aided detection, δηλαδή λογισμικά που βοηθούν τον ακτινολόγο να εντοπίζει πιθανούς πολύποδες. Τέτοια συστήματα υπάρχουν εδώ και χρόνια στην αξονική κολονοσκόπηση, ενώ πιο σύγχρονα AI/CADe συστήματα χρησιμοποιούνται και στην κλασική κολονοσκόπηση για υποβοήθηση ανίχνευσης πολυπόδων. Η χρήση τους, όμως, δεν σημαίνει ότι η εξέταση γίνεται «αυτόματα» από AI, η τελική ερμηνεία παραμένει ιατρική πράξη από ειδικό.

Πώς γίνεται η αξονική κολονοσκόπηση;

Και εδώ χρειάζεται καθαρισμός του εντέρου, συχνά παρόμοιος με της κλασικής κολονοσκόπησης, αν και τα πρωτόκολλα διαφέρουν ανά κέντρο.

Εικόνα που προκύπτει από αξονική κολονοσκόπηση, ή CT colonography / virtual colonoscopy. iStock

Κατά την εξέταση, ο ασθενής ξαπλώνει στον αξονικό τομογράφο. Τοποθετείται ένας μικρός καθετήρας στο ορθό (τελικό κομμάτι του εντέρου) από όπου και εισάγεται διοξείδιο του άνθρακα για να διαταθεί το έντερο. Γίνονται λήψεις συνήθως σε δύο θέσεις, π.χ. ανάσκελα και μπρούμυτα. Ο ακτινολόγος ανασυνθέτει τις εικόνες και εξετάζει το εσωτερικό του παχέος εντέρου σε 2D και 3D αναπαραστάσεις. Δεν απαιτείται μέθη, διαρκεί σχετικά λίγο, και ο ασθενής μπορεί συνήθως να επιστρέψει γρήγορα στις δραστηριότητές του.

Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά των δύο εξετάσεων;

Κατά την κλασική κολονοσκόπηση εξετάζεται άμεσα ο βλεννογόνος, το εσωτερικό στρώμα του εντέρου, δίνοντας τη δυνατότητα στον έμπειρο γαστρεντερολόγο να εστιάσει για περισσότερο χρόνο και πιο επισταμένα σε σημεία που πιθανώς να έχουν μια παθολογία, επιτρέποντας τη λήψη βιοψιών και την αφαίρεση πολυπόδων στην ίδια συνεδρία. Μεγάλο πλεονέκτημα δηλαδή της εξέτασης είναι ο εξατομικευμένος τρόπος διεξαγωγής της ανάλογα με τα ευρήματα ασθενούς και η άμεση θεραπευτική παρέμβαση στην ίδια συνεδρία. Το μειονέκτημα που έχει ως επεμβατική πράξη είναι ο μικρός αλλά υπαρκτός κίνδυνος αιμορραγίας ή διάτρησης.

Η ΑΞΟΝΙΚΗ ΚΟΛΟΝΟΣΚΟΠΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΧΡΗΣΙΜΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ, ΑΛΛΑ Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΟΛΟΝΟΣΚΟΠΗΣΗ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΑΓΝΩΣΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΘΕΡΑΠΕΥΣΕΙ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ.

Η αξονική κολονοσκόπηση είναι λιγότερο επεμβατική, με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που αυτό συνεπάγεται: Δεν έχει τον κίνδυνο επιπλοκών, αλλά η απεικόνιση πραγματοποιείται με συγκεκριμένο πρωτόκολλο χωρίς δυνατότητα να εστιάσει περισσότερο σε θέσεις με πιθανή βλάβη, να ληφθούν βιοψίες ή να αφαιρεθούν πολύποδες. Μη αμελητέα είναι η επιβάρυνση λόγω ακτινοβολίας.

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες ESGE αναγνωρίζουν την αξονική κολονοσκόπηση ως επιλογή για screening όταν ο εξεταζόμενος είναι σωστά ενημερωμένος για τα χαρακτηριστικά, τα οφέλη και τους κινδύνους της, τη συνιστούν όμως μόνο επί συγκεκριμένων ενδείξεων, κυρίως όταν η κλασική κολονοσκόπηση είναι πρακτικά μη εφικτή.

Σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να προτιμάμε την κλασική κολονοσκόπηση και σε ποιες την αξονική;

Προτιμάμε κλασική κολονοσκόπηση όταν:

Η κλασική κολονοσκόπηση παραμένει εξέταση εκλογής, ιδιαιτέρως σε περιπτώσεις που η πιθανότητα ανάγκης για παρέμβαση είναι υψηλή, όπως:

• Επί συμπτωμάτων ή θετικού τεστ κοπράνων.
• Αυξημένος κίνδυνος λόγω οικογενειακού ιστορικού ή προηγούμενων πολυπόδων.
• Η ένδειξη για την εξέταση επιβάλλει τη λήψη βιοψιών (π.χ. υποψία φλεγμονώδους νόσου του εντέρου) ή ιστολογική επιβεβαίωση (π.χ. ακτινολογική υποψία κακοήθειας).

Προτιμάμε την αξονική κολονοσκόπηση όταν:

Η αξονική κολονοσκόπηση αποτελεί μια εναλλακτική όταν η κλασική κολονοσκόπηση δεν ήταν δυνατό να ολοκληρωθεί ή αν υπάρχει αντένδειξη ή υψηλός κίνδυνος για ενδοσκόπηση ή μέθη. Είναι επίσης μια επιλογή που οφείλουμε να προτείνουμε σε έναν ασθενή ο οποίος αρνείται την κλασική κολονοσκόπηση αλλά δέχεται απεικονιστικό έλεγχο. Σημαντικό για οποιονδήποτε λόγο και αν επιλέξουμε την αξονική κολονοσκόπηση είναι να εξηγήσουμε στον ασθενή πως η αξονική κολονοσκόπηση είναι μια καθαρά διαγνωστική εξέταση και επί οποιουδήποτε παθολογικού ή ασαφούς ευρήματος απαιτείται η εκ νέου διεξαγωγή της κλασικής κολονοσκόπησης προς διερεύνηση (π.χ. λήψη βιοψιών) ή παρέμβαση (π.χ. αφαίρεση πολυπόδων). Με απλά λόγια: η αξονική κολονοσκόπηση είναι πολύ χρήσιμη εναλλακτική, αλλά η κλασική κολονοσκόπηση παραμένει η εξέταση που μπορεί να διαγνώσει και να θεραπεύσει στην ίδια συνεδρία.

O καρκίνος του παχέος εντέρου είναι από τους καρκίνους όπου η πρόληψη έχει πραγματικό νόημα. iStock

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου έχει σημειώσει ραγδαία άνοδο τα τελευταία χρόνια. Τι μπορούμε να κάνουμε σε επίπεδο διατροφής και διαβίωσης για να τον αποφύγουμε ή και να τον προλάβουμε;

Είναι μια θλιβερή πραγματικότητα τόσο ότι η συχνότητα εμφάνισης του καρκίνου του παχέος εντέρου αυξάνεται όσο και ότι αφορά ολοένα νεότερους ανθρώπους, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στην αλλαγή των συστάσεων για διενέργεια της πρώτης κολονοσκόπησης αναφοράς μια πενταετία νωρίτερα από τα προηγούμενα χρόνια.

Σίγουρα υπάρχουν προδιαθεσικοί–μη βελτιούμενοι παράγοντες όπως η κληρονομικότητα και η επιβάρυνση στο πλαίσιο παθήσεων όπως οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου.

Παρ’ όλα αυτά, ο σημερινός τρόπος ζωής και διατροφής είναι επίσης επιβαρυντικός: Διεθνείς ανασκοπήσεις για πρόληψη καρκίνου συνδέουν χαμηλότερο κίνδυνο με υγιές σωματικό βάρος, σωματική δραστηριότητα, περισσότερες φυτικές ίνες και λιγότερο κόκκινο/επεξεργασμένο κρέας, ενώ αυξημένο κίνδυνο με παχυσαρκία, αλκοόλ, επεξεργασμένο κρέας και καθιστική ζωή.

Πρακτικά:

• Περιορίζουμε επεξεργασμένα κρέατα: αλλαντικά, μπέικον, λουκάνικα, σαλάμια. Πλέον γνωρίζουμε πως τα νιτρώδη που χρησιμοποιούνται για τη συντήρηση του κρέατος υπό τη μορφή αλλαντικών είναι άμεσα καρκινογόνα σε υψηλή συσχέτιση με την κακοήθεια παχέος εντέρου.
• Μειώνουμε το κόκκινο κρέας, ειδικά σε μεγάλες ποσότητες και συχνή κατανάλωση.
• Αυξάνουμε φυτικές ίνες: όσπρια, λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης.
• Μειώνουμε την κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων.
• Κρατάμε φυσιολογικό βάρος, ιδίως αποφεύγοντας την κοιλιακή παχυσαρκία.
• Κινούμαστε συστηματικά: περπάτημα, άσκηση με αντιστάσεις, λιγότερη καθιστική ζωή.
• Περιορίζουμε το αλκοόλ, για πρόληψη καρκίνου, όσο λιγότερο τόσο καλύτερα.
• Δεν καπνίζουμε.
• Δεν αγνοούμε συμπτώματα, ακόμη και αν είμαστε κάτω των 45–50 ετών.
• Κάνουμε screening στην ώρα του. Η διατροφή μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν αντικαθιστά την προληπτική εξέταση.

Το πιο σημαντικό μήνυμα είναι ότι ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι από τους καρκίνους όπου η πρόληψη έχει πραγματικό νόημα: βρίσκουμε και αφαιρούμε προκαρκινικές βλάβες πριν γίνουν καρκίνος, προτιμούμε το προλαμβάνειν από το θεραπεύειν!