Η ΚΡΥΦΗ ΑΠΕΙΛΗ ΤΩΝ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ: ΤΙ ΕΔΕΙΞΕ ΝΕΑ ΜΕΛΕΤΗ

Τα φυτοφάρμακα έχουν συνδεθεί με διάφορα σημαντικά προβλήματα υγείας. Μια πρόσφατη έρευνα εντόπισε ένα συνηθισμένο φυτοφάρμακο που πυροδοτεί γνωστή νευροεκφυλιστική νόσο. Αν και στην Ευρώπη καταργήθηκε πρόσφατα, τα στοιχεία είναι ανησυχητικά.

Υπολογίζεται ότι περίπου 11,8 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με τη νόσο του Πάρκινσον διεθνώς. Μάλιστα, από το 1990 μέχρι τις μέρες μας ο αριθμός των ασθενών αυξήθηκε δραματικά, κατά 274%. Οι αριθμοί σε παγκόσμιο επίπεδο αποκαλύπτουν ένα τεράστιο πρόβλημα δημόσιας υγείας.

Στην πραγματικότητα, η νόσος του Πάρκινσον δεν είναι απλώς μια συχνή πάθηση, είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη νευροεκφυλιστική νόσος στον κόσμο, ξεπερνώντας σε ρυθμό αύξησης ακόμα και τη νόσο του Αλτσχάιμερ.

Οι νευρολόγοι και οι ερευνητές μιλούν πλέον ανοιχτά για μια επερχόμενη «πανδημία», η οποία βάσει πρόσφατων επιδημιολογικών μοντέλων αναμένεται να πλήξει 25,2 εκατομμύρια ανθρώπους μέχρι το 2050.

Έχει ενδιαφέρον να πούμε ότι οι περισσότεροι ασθενείς βρίσκονται στην Ασία. Μόνο στην Ανατολική Ασία (κυρίως λόγω της Κίνας), αναμένεται να καταγραφούν σχεδόν 11 εκατομμύρια κρούσματα έως το 2050, ενώ ακολουθεί η Ινδία με περίπου 2,8 εκατομμύρια. Στην Ευρώπη οι αυξήσεις θα είναι πιο συγκρατημένες.

iStock

Γιατί το Πάρκινσον είναι σχεδόν... επιδημία;

Οι επιστήμονες αποδίδουν αυτή την εκτόξευση σε δύο βασικούς πυλώνες:

1. Τη γήρανση του πληθυσμού. Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα σε ηλικίες άνω των 60 και κυρίως άνω των 80 ετών.
2. Στη βιομηχανοποίηση και το περιβάλλον. Η ταχεία εκβιομηχάνιση, ιδίως σε αναπτυσσόμενες χώρες, φέρνει μαζί της τεράστια έκθεση σε περιβαλλοντικές τοξίνες, βαρέα μέταλλα, ατμοσφαιρική ρύπανση και νευροτοξικά χημικά που χρησιμοποιούνται στη γεωργία. Αυτές οι ουσίες δρουν σωρευτικά στον εγκέφαλο επί δεκαετίες, εξηγώντας γιατί οι αγροτικές και οι βιομηχανικές περιοχές εμφανίζουν τόσα πολλά κρούσματα.

Μάλιστα, μια πρόσφατη μελέτη απέδειξε ότι η μακροχρόνια έκθεση στο εντομοκτόνο χλωρπυριφός (chlorpyrifos), ακόμα και αν κάποιος απλώς κατοικεί κοντά σε αγροτικές περιοχές, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης Πάρκινσον πάνω από 2,5 φορές.

Φυτοφάρμακα και Πάρκισνον: τι έδειξε η έρευνα

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 829 άτομα με νόσο του Πάρκινσον και 824 χωρίς την πάθηση, που συμμετείχαν στη μακροχρόνια μελέτη Περιβάλλοντος και Γονιδίων του Πάρκινσον του UCLA. Η ομάδα χρησιμοποίησε αναφορές χρήσης φυτοφαρμάκων στην Καλιφόρνια μαζί με τις διευθύνσεις κατοικίας και εργασίας των συμμετεχόντων για να εκτιμήσει την ατομική έκθεση στο χλωρπυριφός με την πάροδο του χρόνου.

Για να κατανοήσουν πώς το φυτοφάρμακο θα μπορούσε να προκαλέσει εγκεφαλική βλάβη, οι ερευνητές εξέθεσαν ποντίκια σε αερολυμένο χλωρπυριφός για 11 εβδομάδες χρησιμοποιώντας μεθόδους εισπνοής που μιμούνται τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συνήθως έρχονται σε επαφή με τη χημική ουσία. Διεξήγαγαν επίσης πειράματα σε ψάρια ζέβρα (zebrafish) για να εντοπίσουν τους συγκεκριμένους βιολογικούς μηχανισμούς της βλάβης.

iStock

Άτομα με μακροχρόνια οικιακή έκθεση στο χλωρπυριφός είχαν περισσότερο από 2,5 φορές υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου του Πάρκινσον σε σύγκριση με εκείνα χωρίς τέτοια έκθεση. Τα ποντίκια που εκτέθηκαν στο φυτοφάρμακο ανέπτυξαν κινητικά προβλήματα και έχασαν νευρώνες που παράγουν ντοπαμίνη, τα ίδια κύτταρα που πεθαίνουν στους ασθενείς.

Τα εκτεθειμένα ποντίκια εμφάνισαν επίσης φλεγμονή στον εγκέφαλο και μη φυσιολογική συσσώρευση της άλφα-συνουκλεΐνης, μιας πρωτεΐνης που συσσωματώνεται στη νόσο. Τα πειράματα σε ψάρια ζέβρα αποκάλυψαν ότι το χλωρπυριφός βλάπτει τους νευρώνες διαταράσσοντας την αυτοφαγία, την κυτταρική διαδικασία που καθαρίζει τις κατεστραμμένες πρωτεΐνες. Όταν οι ερευνητές αποκατέστησαν αυτή τη διαδικασία καθαρισμού ή αφαίρεσαν την πρωτεΐνη συνουκλεΐνη, οι νευρώνες προστατεύτηκαν από τη βλάβη.

Πού χρησιμοποιείται το επικίνδυνο φυτοφάρμακο;

Το χλωρπυριφός χρησιμοποιείται ευρέως στη γεωργία εδώ και δεκαετίες. Αν και η οικιακή του χρήση απαγορεύτηκε το 2001 και η γεωργική του χρήση το 2021 σε πάρα πολλές χώρες, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε καλλιέργειες σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ και ευρέως σε άλλες χώρες, όπως η Βραζιλία, η Ινδία και σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική, κυρίως επειδή είναι φθηνό και εξοντώνει ένα τεράστιο φάσμα εντόμων.

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΑΠΟΔΙΔΟΥΝ ΤΗ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΑΥΞΗΣΗ ΚΡΟΥΣΜΑΤΩΝ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ ΣΕ 2 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ: ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΤΟΞΙΝΕΣ.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύτηκε πλήρως τον Ιανουάριο του 2020, ενώ κανένα αγροτικό προϊόν (ακόμη και τα εισαγόμενα από τρίτες χώρες) δεν επιτρέπεται να πωλείται αν έχει υπολείμματα του φαρμάκου πάνω από το απόλυτο ελάχιστο όριο ανίχνευσης. Πώς όμως το συγκεκριμένο φυτοφάρμακο βλάπτει τον εγκέφαλο;

Πώς καταστρέφονται οι νευρώνες εξαιτίας του φυτοφαρμάκου

Σε αντίθεση με τα κύτταρα του δέρματος ή του αίματος που πεθαίνουν και αντικαθίστανται συνεχώς με νέα, οι νευρώνες (τα κύτταρα του εγκεφάλου) παραμένουν μαζί μας για ολόκληρη τη ζωή μας. Δεν μπορούν απλώς να διαιρεθούν για να ξεφορτωθούν τα προβλήματά τους σε νέα κύτταρα.

Επειδή πρέπει να λειτουργούν σωστά για δεκαετίες, βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στην αυτοφαγία (η διαδικασία όπου το κύτταρο «τρώει» τα δικά του κατεστραμμένα μέρη για να αναζωογονηθεί) για να διατηρούν το εσωτερικό τους καθαρό και λειτουργικό. Στη νόσο του Πάρκινσον, μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη που ονομάζεται άλφα-συνουκλεΐνη αρχίζει να «διπλώνεται» λάθος. Αυτές οι ελαττωματικές πρωτεΐνες κολλούν μεταξύ τους και δημιουργούν τοξικούς σβώλους.

iStock

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η αυτοφαγία εντοπίζει αυτούς τους σβώλους και τους καταστρέφει. Όμως, όπως έδειξε η έρευνα του UCLA, το φυτοφάρμακο προκαλεί δυσλειτουργία στην αυτοφαγία. Τα «απορριμματοφόρα» του κυττάρου σταματούν να δουλεύουν.

Επειδή τα σκουπίδια δεν απομακρύνονται, οι τοξικοί σβώλοι πρωτεϊνών συσσωρεύονται ανεξέλεγκτα. Αυτό προκαλεί ακραία φλεγμονή και τελικά «πνίγει» και σκοτώνει τα κύτταρα, ειδικά τους νευρώνες που παράγουν ντοπαμίνη, την ουσία που ελέγχει την κίνηση του σώματος. Η απώλεια αυτών ακριβώς των νευρώνων είναι που προκαλεί το τρέμουλο, τη δυσκαμψία και τα κινητικά προβλήματα που χαρακτηρίζουν το Πάρκινσον.

Καθώς η Νόσος του Πάρκινσον έχει και παλιότερα συνδεθεί με τη χρήση φυτοφαρμάκων, η απαγόρευσή τους μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη πρόληψη. Και είναι φανερό πλέον πως κρίνεται αναγκαία για όλο τον κόσμο.