ΘΑ ΓΕΡΑΣΕΙΣ ΜΕ ΦΙΛΟΥΣ Ή ΜΟΝΟΣ;

Ο τρόπος που σκεφτόμαστε τα γηρατειά μπορεί να επηρεάσει τον χρόνο που θα αφιερώσουμε σε οικογένεια και φίλους, σύμφωνα με νέα μελέτη.

Φαντάζεστε να γερνάτε με φίλους, παίζοντας χαρτιά ή κάνοντας χοντροκομμένα αστεία για όσα σας έφερε το γήρας; Μήπως στο κάδρο του μέλλοντος χωρούν (ευχάριστα) και μέλη της οικογένειας; Αν ναι, μη σας φανεί παράξενο αν δείτε πως αρχίζετε να τους αφιερώνετε περισσότερο χρόνο με τον καιρό.

Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών από την Αυστρία και τη Γερμανία, που δημοσιεύτηκε στο Psychology and Aging, οι προσδοκίες του σήμερα για τη ζωή του αύριο επηρεάζουν τις οικογενειακές και φιλικές μας σχέσεις. Μάλιστα, η σκέψη φάνηκε να καθοδηγεί την πράξη, καθώς οι άνθρωποι με εντονότερη κοινωνική δραστηριότητα είχαν πιο θετικές προσδοκίες για το μέλλον τα χρόνια που προηγήθηκαν.

Το νέο εύρημα αποτελεί ενδιαφέρουσα προσθήκη στην έρευνα των αντιλήψεων για γήρας. Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την εικόνα που έχουμε για τη γήρανση με την ποιότητα ζωής, την ψυχική ευεξία, τη γνωστική λειτουργία, ακόμη και ορισμένους δείκτες βιολογικής γήρανσης. Η θετική ή αρνητική στάση μας απέναντι στην αναπόφευκτη μοίρα του ανθρώπου μπορεί, αντίστοιχα, να μας χαρίσει χρόνια ζωής ή να κάνει τα κύτταρά μας να γεράσουν γρηγορότερα.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι άνθρωποι που φαντάζονταν να μεγαλώνουν με έντονες κοινωνικές σχέσεις αφιέρωναν περισσότερο χρόνο σε συγγενείς και φίλους τα χρόνια που ακολούθησαν. iStock

Τι αλλάζει ο τρόπος που σκέφτεσαι το μέλλον;

Στη μελέτη συμμετείχαν 459 άνθρωποι ηλικίας 30 έως 80 ετών, οι οποίοι αξιολογήθηκαν σε τρία χρονικά σημεία (2009, 2014, 2019). Οι ερευνητές τούς ρώτησαν πόσο χρόνο περνούσαν κάθε εβδομάδα με συγγενείς και φίλους, καθώς και πόσο συμμετείχαν σε οργανωμένες δραστηριότητες, όπως σύλλογοι και εθελοντισμός. Παράλληλα, κατέγραψαν πώς φαντάζονταν την κοινωνική τους ζωή όταν θα ήταν μεγαλύτεροι.

Οι συμμετέχοντες έπρεπε να φανταστούν τον εαυτό τους στο μέλλον και να απαντήσουν σε ερωτήσεις που ξεκινούσαν με τη φράση «Όταν γεράσω...», βαθμολογώντας με μια κλίμακα από το 1 έως το 8, ανάμεσα σε δύο αντίθετες εικόνες. Για παράδειγμα, μπορούσαν να δηλώσουν αν περίμεναν να έχουν λίγους ή πολλούς φίλους και γνωστούς. Παράλληλα, ανέφεραν πόσες ώρες την εβδομάδα περνούσαν με την οικογένεια, τους φίλους, σε συλλόγους ή σε εθελοντικές δραστηριότητες.

ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟ ΠΟΥ ΕΣΤΙΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΤΟΥΣ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΠΟΙΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΝ ΚΑΙ ΠΩΣ ΕΡΜΗΝΕΥΟΥΝ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ.

Στην αρχή, οι συμμετέχοντες περνούσαν κατά μέσο όρο περίπου 10 ώρες την εβδομάδα με συγγενείς και 6 ώρες με φίλους. Πέντε χρόνια αργότερα, κάθε μονάδα υψηλότερης προσδοκίας για τις οικογενειακές σχέσεις συνδεόταν με περίπου 1,4 επιπλέον ώρες την εβδομάδα κοινό χρόνο με την οικογένεια. Για τις φιλίες, η αντίστοιχη διαφορά ήταν περίπου 0,6 ώρες.

Παρότι η αισιοδοξία για την κοινωνική ζωή στα γηρατειά προηγήθηκε της αύξησης του χρόνου που περνούσαν αργότερα με οικογένεια και φίλους, δεν διαπιστώθηκε αντίστροφη σκέψη. «Μία πιθανή εξήγηση είναι πως οι προσδοκίες για τα γηρατειά επηρεάζουν το πού εστιάζουν την προσοχή τους οι άνθρωποι, ποιους στόχους επιδιώκουν και πώς ερμηνεύουν τις κοινωνικές καταστάσεις», σχολίασε η Christina Ristl, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, επικεφαλής του γερμανικού σκέλους της έρευνας.

Όταν οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ηλικιακές ομάδες, 30-45, 46-60 και 61-80 ετών, μόνο στην τελευταία οι προσδοκίες για την οικογενειακή ζωή προέβλεπαν με σαφήνεια τον μελλοντικό χρόνο με συγγενείς. iStock

Πότε οι προσδοκίες έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο;

Η σχέση ανάμεσα στις προσδοκίες για το μέλλον και την κοινωνική ζωή δεν ήταν ίδια για όλους. Οι ερευνητές εντόπισαν στοιχεία που έκαναν τη διαφορά:

Σύντροφοι

• Στους συμμετέχοντες που δεν είχαν σύντροφο, κάθε μονάδα υψηλότερης βαθμολογίας στις προσδοκίες για την οικογενειακή ζωή συνδεόταν με περίπου 2,4 επιπλέον ώρες την εβδομάδα με συγγενείς στην επόμενη μέτρηση.
• Οι υψηλότερες προσδοκίες για τη συμμετοχή σε συλλόγους και εθελοντικές δραστηριότητες συνδέονταν επίσης με περίπου μία επιπλέον ώρα την εβδομάδα σε τέτοιες δραστηριότητες.
• Οι δύο σχέσεις δεν εμφανίστηκαν στους ανθρώπους που ήταν παντρεμένοι ή ζούσαν με σύντροφο. Σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι πιθανό πως, όταν υπάρχει σύντροφος, ένα μέρος της κοινωνικής ζωής οργανώνεται ήδη μέσα στο ζευγάρι.

Ηλικία

• Όταν οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ηλικιακές ομάδες, 30-45, 46-60 και 61-80 ετών, μόνο στην τελευταία οι προσδοκίες για την οικογενειακή ζωή προέβλεπαν με σαφήνεια τον μελλοντικό χρόνο με συγγενείς.
• Κάθε μονάδα υψηλότερης βαθμολογίας συνδεόταν με περίπου 1,7 επιπλέον ώρες οικογενειακής επαφής την εβδομάδα. Η σχέση παρέμενε όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την αυτοαξιολογούμενη υγεία, την ηλικία, τον νευρωτισμό, την εξωστρέφεια και την ύπαρξη συντρόφου.
• Στους μεσήλικες εμφανίστηκε αντίστοιχη σχέση ανάμεσα στις προσδοκίες για τις φιλίες και τον μελλοντικό χρόνο με φίλους, όμως εξασθένησε όταν προστέθηκαν αυτές οι μεταβλητές στο μοντέλο.

Στους συμμετέχοντες που δεν είχαν σύντροφο, κάθε μονάδα υψηλότερης βαθμολογίας στις προσδοκίες για την οικογενειακή ζωή συνδεόταν με περίπου 2,4 επιπλέον ώρες την εβδομάδα με συγγενείς στην επόμενη μέτρηση. iStock

Η ζωή είναι σαν κέικ με στρώσεις

Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι όποιος δει τα γηρατειά με άλλο μάτι, πιο θετικό, θα αποκτήσει αυτομάτως περισσότερες κοινωνικές επαφές. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, πρόκειται για μελέτη παρατήρησης που εντοπίζει βελτιώσεις στις κοινωνικές σχέσεις κατόπιν συγκεκριμένων τρόπων σκέψης, δεν αποδεικνύει όμως αιτιώδη συνάφεια.

Η ΖΩΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΚΑΛΑ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΙΝΟΥΜΕ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΜΕΣΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΚΑΤΕΒΑΙΝΟΥΜΕ ΞΑΝΑ. ΕΙΝΑΙ ΣΑΝ ΕΝΑ ΠΟΛΥΕΠΙΠΕΔΟ ΚΕΪΚ: ΚΑΘΕ ΦΑΣΗ ΖΩΗΣ ΦΕΡΝΕΙ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ, ΣΧΕΣΕΙΣ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ.

Οι ίδιοι επισημαίνουν περιορισμούς της μελέτης. Αρχικά, οι ώρες που περνούσαν οι συμμετέχοντες με συγγενείς, φίλους και σε δραστηριότητες προέρχονταν από αυτοαναφορές, ενώ οι μετρήσεις απείχαν πέντε χρόνια, επομένως η μελέτη δεν μπορεί να δείξει τι συνέβαινε στο μεσοδιάστημα. Έπειτα, το δείγμα προερχόταν από δύο γερμανικές πόλεις, οπότε δεν είναι βέβαιο ότι τα ίδια μοτίβα θα εμφανίζονταν με τον ίδιο τρόπο σε άλλους πληθυσμούς.

Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς θεωρούν ότι οι προσδοκίες για τη γήρανση μπορεί να αποτελούν έναν από τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι άνθρωποι διαμορφώνουν την κοινωνική τους ζωή καθώς μεγαλώνουν. «Αυτό που έχει σημασία είναι μια ρεαλιστική εικόνα για το να μεγαλώνεις, η οποία αναγνωρίζει όχι μόνο τις πιθανές απώλειες, αλλά και την προσωπική εξέλιξη, τις σχέσεις και τις νέες ευκαιρίες» δήλωσε η Ristl.

Η ίδια απορρίπτει και την ιδέα ότι η ζωή ακολουθεί μια απλή πορεία ανόδου και στη συνέχεια παρακμής: «Η ζωή δεν είναι μια σκάλα επιτυχίας που ανεβαίνουμε σκαλί-σκαλί μέχρι τη μέση ηλικία και μετά κατεβαίνουμε ξανά. Είναι περισσότερο σαν ένα πολυεπίπεδο κέικ: κάθε φάση ζωής φέρνει τις δικές της δυνάμεις, σχέσεις, προκλήσεις και ευκαιρίες».

Αφού η ζωή είναι σαν κέικ, η θετική σκέψη για το πώς θα είναι στην τελευταία της φάση μπορεί να γίνει υλικό για μια «νόστιμη» και χρήσιμη στρώση. Σε άλλη μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας, όπου 109 συμμετέχοντες, 50 έως 85 ετών, που κατέγραφαν κάθε βράδυ για δύο εβδομάδες πώς βίωσαν την ημέρα τους, διαπιστώθηκε πως τις ημέρες που έβλεπαν πιο θετικά τη δική τους γήρανση, περιέγραφαν και τις συζητήσεις τους με τους άλλους πιο θετικά.