ΠΟΝΟΣ ΣΤΑ ΓΟΝΑΤΑ: ΤΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΙΣ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟ

Ο πόνος στα γόνατα και ο φόβος μην επιβαρύνουμε τις αρθρώσεις μπορεί να μας κάνει να αποφύγουμε οποιαδήποτε άσκηση ενώ δεν πρέπει. Ένας κορυφαίος ορθοπαιδικός χειρουργός εξηγεί ποιες δραστηριότητες βοηθούν να διατηρούμε τα γόνατά μας λειτουργικά όσο μεγαλώνουμε.

Ο πόνος στο γόνατο μπορεί να μετατρέψει ακόμη και τις πιο απλές καθημερινές κινήσεις σε άθλο. Για πολλούς ανθρώπους, η πρώτη αντίδραση είναι να περιορίσουν τη σωματική δραστηριότητα, φοβούμενοι ότι η άσκηση θα επιβαρύνει περισσότερο την άρθρωση. Ο ορθοπαιδικός χειρουργός Howard Luks, ωστόσο, κορυφαίος στην υγεία του γόνατος, υποστηρίζει ότι τέτοιες λύσεις μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Έχοντας διανύσει 30 χρόνια στην ορθοπαιδική, επισημαίνει ότι η κίνηση παραμένει σημαντική για την προστασία της άρθρωσης, είτε πρόκειται για απλό πόνο στα γόνατα και ρήξη μηνίσκου, είτε για προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, οπότε υπάρχει τριβή μεταξύ των οστών. Ο Luks αμφισβητεί διαδεδομένες αντιλήψεις για τη φθορά των αρθρώσεων και, όπως λέει σε συνέντευξή του, τα ευρήματα μιας απεικονιστικής εξέτασης δεν πρέπει να καθορίζουν την καθημερινότητα ενός ανθρώπου.

«Είμαι 63 ετών και παρατηρώ σε πολλούς συνομηλίκους μου ότι η ζωή τους αρχίζει να περιορίζεται, καθώς ξαναχτίζουν την καθημερινότητά τους γύρω από όσα θεωρούν ότι δεν μπορούν πλέον να κάνουν. Σταματούν να ανεβαίνουν σκάλες, επειδή ο πόνος στα γόνατα το κάνει δύσκολο, και έπειτα αποφεύγουν να επισκέπτονται φίλους σε σπίτια με σκαλιά. Δεν πηγαίνουν στον κινηματογράφο, επειδή έχει περπάτημα από το παρκινγκ, ή δεν παίζουν με τα εγγόνια τους στο πάτωμα, επειδή φοβούνται ότι δεν θα μπορέσουν να σηκωθούν.

Σύμφωνα με τον Luks, όσο περισσότερο αποφεύγουμε κάποιες δραστηριότητες και κινήσεις, τόσο περισσότερο χάνουμε την ικανότητα να τις εκτελούμε, ακόμη κι αν αργότερα αποφασίσουμε ότι θέλουμε να τις ξανακάνουμε. iStock

»Έχω δει αυτόν τον περιορισμό στη ζωή των ασθενών και των φίλων μου, ενώ ανησυχούσα μήπως συμβεί και σε εμένα», λέει ο Luks, που σήμερα αφιερώνει 500-600 λεπτά την εβδομάδα στην αερόβια άσκηση, συνδυάζοντας τρέξιμο και ποδηλασία με αναρρίχηση μία έως δύο φορές την εβδομάδα. Παράλληλα, κάνει βάρη τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στη δύναμη, αλλά και στην ισορροπία, την ισχύ και την ταχύτητα, ώστε να διατηρεί τις σωματικές του ικανότητες και να παραμένει δραστήριος όσο μεγαλώνει.

«Έχω ρήξεις μηνίσκου και στα δύο γόνατα», παραδέχεται, σημειώνοντας πως οι περισσότεροι άνθρωποι άνω των 50 ετών πιθανότατα έχουν ρήξη μηνίσκου, ακόμη κι αν δεν αισθάνονται συμπτώματα. Ο ίδιος πάντως δεν εγκαταλείπει ούτε το τρέξιμο ούτε τα άλματα, παρά τις ενοχλήσεις που του δίνει το δεξί πόδι μετά από μεγάλες αποστάσεις. «Όσο περισσότερο αποφεύγουμε κάποιες δραστηριότητες, τόσο περισσότερο χάνουμε την ικανότητα να τις εκτελούμε, ακόμη κι αν αργότερα αποφασίσουμε ότι θέλουμε να τις ξανακάνουμε».

«Το μεγαλύτερο λάθος είναι ότι δεν κινούνται»

«Το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι άνθρωποι με πόνο στο γόνατο είναι ότι δεν κινούνται», τονίζει ο Luks. «Η άσκηση, σχεδόν κάθε μορφή της, φορτίζει την άρθρωση και ωφελεί τη μεταβολική υγεία», εξηγεί. Αν και αναγνωρίζει ότι η άσκηση μπορεί να είναι δύσκολη ή να προκαλεί ενόχληση, ξεκαθαρίζει πως δεν πρόκειται για νέα βλάβη στην άρθρωση.

Η ΚΙΝΗΣΗ ΔΕΝ ΦΘΕΙΡΕΙ ΤΟΝ ΧΟΝΔΡΟ, ΤΟΝ ΘΡΕΦΕΙ. ΟΤΑΝ ΤΟ ΓΟΝΑΤΟ ΛΥΓΙΖΕΙ ΚΑΙ ΔΕΧΕΤΑΙ ΦΟΡΤΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΕΡΠΑΤΗΜΑ, ΤΟ ΑΡΘΡΙΚΟ ΥΓΡΟ ΔΙΑΧΕΕΤΑΙ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΚΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΧΟΝΔΡΟ, ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ.

Από την άλλη, δεν σημαίνει ότι κάθε ενόχληση πρέπει να αγνοείται. Έντονος ή επιδεινούμενος πόνος, ιδίως όταν συνοδεύεται από πρήξιμο ή αστάθεια, μπορεί να απαιτεί ιατρική αξιολόγηση.

«Δεν είσαι η ακτινογραφία σου»

Ο Luks δέχεται ασθενείς που φτάνουν στο ιατρείο του με ακτινογραφίες ή μαγνητικές εξετάσεις που δείχνουν προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα. Κάποιοι, όπως περιγράφει, είχαν ελάχιστο ή καθόλου πόνο πριν από τη διάγνωση, αλλά στη συνέχεια πίστεψαν ότι το γόνατό τους είχε πλέον καταστραφεί και ότι έπρεπε να εγκαταλείψουν δραστηριότητες όπως το τρέξιμο, το τένις ή ακόμη και το περπάτημα.

Η κίνηση ενεργοποιεί κυτταρικές διεργασίες που συμβάλλουν στην παραγωγή νέου κολλαγόνου και στην επιδιόρθωση του χόνδρου. iStock

«Δεν είσαι η εξέτασή σου», τονίζει στην συνέντευξη. Ακόμη και η διάγνωση οστεοαρθρίτιδας σε προχωρημένο στάδιο δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι πρέπει να περιοριστεί η δραστηριότητα. «Έχω ασθενείς που τρέχουν παρά την τριβή στα οστά από οστεοαρθρίτιδα. Εξακολουθούν να τρέχουν», αναφέρει.

Το τρέξιμο θρέφει τους χόνδρους

Στην προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, η απώλεια του αρθρικού χόνδρου είναι τόσο μεγάλη, που οι οστικές επιφάνειες πλησιάζουν πολύ ή ακουμπούν μεταξύ τους. Για τον Luks, όμως, η περιγραφή μπορεί να προκαλέσει περιττό φόβο και να οδηγήσει ανθρώπους να εγκαταλείψουν δραστηριότητες που έχουν τη δυνατότητα να εκτελούν. «Η κίνηση και η χρήση του γόνατος δεν φθείρουν τον χόνδρο. Η κίνηση τον θρέφει», υποστηρίζει, αμφισβητώντας την αντίληψη ότι το τρέξιμο και άλλες δραστηριότητες με κραδασμούς καταστρέφουν αναπόφευκτα τις αρθρώσεις.

Ο αρθρικός χόνδρος, εξηγεί, δεν διαθέτει αιμοφόρα αγγεία, επομένως δεν λαμβάνει θρεπτικά συστατικά απευθείας από το αίμα. Σύμφωνα με τον Luks, τα λαμβάνει από το αρθρικό υγρό. Όταν το γόνατο λυγίζει και δέχεται φορτίο κατά το περπάτημα, το υγρό διαχέεται γύρω από και μέσα στον χόνδρο, μεταφέροντας θρεπτικά συστατικά. Η κίνηση, προσθέτει, ενεργοποιεί κυτταρικές διεργασίες που συμβάλλουν στην παραγωγή νέου κολλαγόνου και στην επιδιόρθωσή του.

Η οστεοαρθρίτιδα είναι κυρίως μεταβολική νόσος

«Με βάση την πιο πρόσφατη επιστημονική βιβλιογραφία, θεωρώ ότι η οστεοαρθρίτιδα είναι πρωτίστως μεταβολική νόσος», υποστηρίζει ο Luks και συμπληρώνει ότι «η μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων οστεοαρθρίτιδας του γόνατος δεν οφείλεται απλώς στη φθορά της άρθρωσης».

ΣΕ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΠΩΣ Ο ΔΙΑΒΗΤΗΣ, ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΜΟΡΙΑ ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΦΤΑΣΟΥΝ ΣΤΟ ΑΡΘΡΙΚΟ ΥΓΡΟ ΚΑΙ, ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ, ΣΤΟΝ ΧΟΝΔΡΟ, ΠΥΡΟΔΟΤΩΝΤΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΕΙΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ.

Οι τραυματισμοί, όπως η ρήξη πρόσθιου χιαστού, μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο κίνησης και να συμβάλουν στην εμφάνιση της νόσου, ενώ ρόλο παίζει και η γενετική προδιάθεση. Αλλά και η σχέση με το σωματικό βάρος είναι πιο σύνθετη απ' ό,τι πιστεύεται: τα άτομα με παχυσαρκία εμφανίζουν συχνότερα οστεοαρθρίτιδα ακόμη και στα χέρια, όπου η αυξημένη φόρτιση λόγω βάρους δεν μπορεί να εξηγήσει τη νόσο. Το εύρημα ενισχύει την άποψη ότι, πέρα από τους μηχανικούς παράγοντες, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι μεταβολικές διεργασίες.

Όπως εξηγεί, ο αρθρικός χόνδρος τρέφεται μέσω του αρθρικού υγρού, το οποίο αντανακλά τη μεταβολική κατάσταση του οργανισμού. Σε περιπτώσεις όπως ο διαβήτης, φλεγμονώδη μόρια που κυκλοφορούν στο αίμα μπορούν να φτάσουν στο αρθρικό υγρό και, στη συνέχεια, στον χόνδρο, πυροδοτώντας φλεγμονώδεις διεργασίες.

Η φλεγμονή μπορεί επίσης να αλλάξει τη λειτουργία των κυττάρων που επενδύουν την άρθρωση. Σε ένα υγιές γόνατο, τα κύτταρα αυτά απελευθερώνουν ουσίες που συμβάλλουν στην αναγέννηση του χόνδρου. Ωστόσο, υπό φλεγμονώδεις συνθήκες, αρχίζουν να παράγουν ουσίες που δυσχεραίνουν την επιδιόρθωσή του, ευνοώντας τη σταδιακή φθορά της άρθρωσης. «Η διαδικασία δεν ξεκίνησε μέσα στο γόνατο, αλλά από μεταβολικά προβλήματα σε ολόκληρο τον οργανισμό», τονίζει.

Η προπόνηση ενδυνάμωσης συμβάλλει στην ενίσχυση των μυών που στηρίζουν το γόνατο, ώστε να σταθεροποιείται η άρθρωση και να μειώνεται η καταπόνησή της. iStock

Τι συστήνει ο ειδικός

Ο Luks προτείνει στους ασθενείς του τις παρακάτω πρακτικές για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του πόνου στα γόνατα:

• Καθημερινό περπάτημα: Ξεκίνημα με 10 λεπτά την ημέρα, με σταδιακή αύξηση στα 30-60 λεπτά, ανάλογα με τις δυνατότητες του κάθε ατόμου.
• Προπόνηση ενδυνάμωσης: Ενίσχυση των μυών που στηρίζουν το γόνατο, ώστε να σταθεροποιείται η άρθρωση και να μειώνεται η καταπόνησή της.
• Σταδιακή προσαρμογή στην άσκηση: Η άσκηση μπορεί να προκαλεί κάποια δυσφορία χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι προκαλείται βλάβη στον χόνδρο.
• Συνέπεια και υπομονή: Η βελτίωση του πόνου απαιτεί χρόνο, αλλά το περπάτημα και η ενδυνάμωση μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη ακόμη και σε άτομα με έντονο πόνο.
• Προσαρμογή στις ατομικές δυνατότητες: Η άσκηση πρέπει να ξεκινά με εφικτούς στόχους και να αυξάνεται προοδευτικά, χωρίς η σημερινή προπόνηση να γίνεται βάρος την επόμενη ημέρα.
• Αντιμετώπιση του επίμονου πόνου: Όταν ο πόνος παραμένει έντονος παρά τη συντηρητική αντιμετώπιση, μπορεί να εξεταστεί η πιθανότητα αρθροπλαστικής γόνατος.