5 ΦΑΡΜΑΚΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΟΥ ΧΑΛΟΥΝ ΤΟΝ ΥΠΝΟ

Δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς ή ξυπνάς συνέχεια μέσα στη νύχτα; Πριν το αποδώσεις στο άγχος ή τον πολύ καφέ, ρίξε μια ματιά στα φάρμακα που παίρνεις. Πέντε συνηθισμένες κατηγορίες μπορεί να φταίνε που δεν σου χαρίζεται ο ύπνος.

Αν δυσκολεύεσαι να αποκοιμηθείς, ξυπνάς συχνά μέσα στη νύχτα ή έχεις ανάστατο ύπνο, με αποτέλεσμα να αισθάνεσαι υπνηλία την επόμενη ημέρα, μπορεί να φταίνε τα φάρμακά σου. Το ανακάλυψα από πρώτο χέρι, όταν ο ψυχίατρος μου τόνισε να παίρνω τα χάπια για τη ΔΕΠΥ νωρίς, για να μην είμαι σε υπερδιέγερση το βράδυ, αλλά δεν είπε τίποτα για τα αντικαταθλιπτικά, που δρούσαν επηρεάζοντας κυρίως την ντοπαμίνη. Με έσωσε φίλη που λάμβανε τα ίδια, έχοντας όμως ενημερωθεί πλήρως για την επίδρασή τους στο νευρικό σύστημα.

Υπάρχουν και άλλα φάρμακα, πέρα από τα ψυχιατρικά, που μπορούν να σου χαλάσουν τον ύπνο με τις δραστικές ουσίες τους. Ο Δρ David Neubauer, ψυχίατρος και ειδικός στην ιατρική του ύπνου στο Johns Hopkins Medicine, λέει στους The New York Times ότι δέχεται πολύ συχνά ασθενείς με παράπονα για τον ύπνο τους και ένα από τα πρώτα πράγματα που θα ρωτήσει είναι αν λαμβάνουν φάρμακα, συνταγογραφούμενα ή μη.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι παρακάτω πέντε κατηγορίες φαρμάκων ενδέχεται να επηρεάσουν τον ύπνο.

Αντικαταθλιπτικά

Δεν έχουν όλα τα αντικαταθλιπτικά ίδια δράση, ούτε επηρεάζονται όλοι το ίδιο από τη λήψη τους. «Κάποιοι αισθάνονται υπερβολική εγρήγορση και δυσκολεύονται να κοιμηθούν, ενώ άλλοι νιώθουν τόσο έντονη υπνηλία, ώστε δυσκολεύονται να παραμείνουν ξύπνιοι», λέει ο Δρ Bhanu Kolla, ψυχίατρος με εξειδίκευση στην ιατρική του ύπνου και την ψυχιατρική των εξαρτήσεων στη Mayo Clinic, αναφερόμενος σε δημοφιλείς κατηγορίες αντικαταθλιπτικών:

• τους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI), όπως η φλουοξετίνη και η σερτραλίνη,
• τους αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης (SNRI), όπως η ντουλοξετίνη και η βενλαφαξίνη,
• τη βουπροπιόνη, έναν αναστολέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης που δρα ως άτυπο αντικαταθλιπτικό και χορηγείται στην προσπάθεια διακοπής καπνίσματος. Έχει επίσης διεγερτικές ιδιότητες και μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες στον ύπνο.

Σε περίπτωση δυσκολίας ή αλλαγών στις συνήθειες του ύπνου, ο θεράπων μπορεί να εξετάσει την ώρα λήψης, τη δοσολογία ή το ενδεχόμενο αλλαγής φαρμάκων. iStock

Φάρμακα για τη ΔΕΠΥ

Τα φάρμακα για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) διακρίνονται σε:

• διεγερτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως η μεθυλφαινιδάτη (εγκεκριμένη από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων/ΕΟΦ) και οι αμφεταμίνες, που αυξάνουν την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης στον προμετωπιαίο φλοιό,
• μη διεγερτικά, όπως η ατομοξετίνη (επίσης εγκεκριμένη από τον ΕΟΦ), ένας επιλεκτικός αναστολέας πρόσληψης νοραδρεναλίνης που αυξάνει την ποσότητά της στον εγκέφαλο.

Τα διεγερτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος, αν και ιδιαίτερα αποτελεσματικά στη βελτίωση της συγκέντρωσης, μπορούν να διαταράξουν τον ύπνο, σημειώνει η Julie Dopheide, καθηγήτρια κλινικής φαρμακευτικής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας. Λόγω των διεγερτικών ιδιοτήτων τους, μάλιστα, τα σκευάσματα αυτά ή σκευάσματα με παρόμοια σύσταση χρησιμοποιούνται και για την αντιμετώπιση της ναρκοληψίας, μιας διαταραχής που προκαλεί έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Η λήψη τους νωρίς μέσα στην ημέρα μπορεί να περιορίσει την επίδρασή τους κατά την ώρα του ύπνου. Εντούτοις, τα σκευάσματα παρατεταμένης αποδέσμευσης ενδέχεται να διατηρούν τη διεγερτική δράση τους μέχρι αργά το βράδυ.

Αποσυμφορητικά με ψευδοεφεδρίνη

Ορισμένα φάρμακα για το κρυολόγημα και τις αλλεργίες περιέχουν ψευδοεφεδρίνη, μια συμπαθητικομιμητική δραστική ουσία που διεγείρει την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης, η οποία προκαλεί αγγειοσυστολή. Έτσι μειώνεται η συμφόρηση στη μύτη και διευκολύνεται η αναπνοή, μπορεί όμως να στοιχίσει σε ύπνο.

Είναι πιθανό η ψευδοεφεδρίνη να αυξήσει την εγρήγορση, την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς παλμούς. «Κάποιοι ασθενείς αισθάνονται την καρδιά τους να χτυπά δυνατά ενώ προσπαθούν να κοιμηθούν», εξηγεί ο C. Michael White, καθηγητής φαρμακευτικής στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ.

Η λύση μπορεί και πάλι να δοθεί από τη χρήση των εν λόγω σκευασμάτων νωρίς μέσα στην ημέρα, εφόσον ενδείκνυται, ή την επιλογή αποσυμφορητικού χωρίς ψευδοεφεδρίνη.

Σε κάποια φάρμακα, μια πιθανή λύση θα ήταν η λήψη τους νωρίς μέσα στην ημέρα. iStock

Υποκατάστατα νικοτίνης

Η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να δυσκολέψει τον ύπνο προσωρινά, καθώς ο οργανισμός προσαρμόζεται στην απουσία νικοτίνης. Παραδόξως, παρόμοιες ανεπιθύμητες ενέργειες ενδέχεται να προκαλέσουν και υποκατάστατα νικοτίνης, όπως τα επιθέματα, οι τσίχλες και οι παστίλιες που χρησιμοποιούνται για τη διακοπή του καπνίσματος. Όπως εξηγεί ο Δρ White, η νικοτίνη αυξάνει τα επίπεδα ντοπαμίνης και νοραδρεναλίνης στον εγκέφαλο. Επιπλέον, ως διεγερτική ουσία, μπορεί να επιταχύνει τον καρδιακό ρυθμό και να αυξήσει την αρτηριακή πίεση.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ένας γιατρός ή ειδικός στη διακοπή του καπνίσματος μπορεί να προσαρμόσει τη δοσολογία ή την ώρα χρήσης των προϊόντων και να προτείνει εναλλακτικές στρατηγικές για τη διακοπή του καπνίσματος.

Διουρητικά

Τα διουρητικά, που χορηγούνται για την αντιμετώπιση της υπέρτασης, της καρδιακής ανεπάρκειας και παθήσεων των νεφρών ή του ήπατος, δρουν αυξάνοντας την αποβολή νερού και άλατος μέσω των ούρων. Σαν αποτέλεσμα, χρειάζεται να επισκέπτεσαι συχνότερα την τουαλέτα, διακόπτοντας πολλές φορές τον ύπνο σου.

Η λήψη τους νωρίτερα μέσα στην ημέρα μπορεί να περιορίσει τη νυχτερινή συχνουρία, ενώ ο Δρ Kolla συνιστά και αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης υγρών κοντά στην ώρα του ύπνου.

Πώς να περιορίσεις τις επιπτώσεις στον ύπνο σου

Αν παρατηρείς ότι ο ύπνος σου έχει αλλάξει από τότε που ξεκίνησες μια φαρμακευτική αγωγή, συζήτησέ το με τον γιατρό σου. Ενδέχεται να χρειάζεται προσαρμογή της δοσολογίας ή της ώρας λήψης, ακόμη και αλλαγή σκευάσματος. Σε καμία περίπτωση μην τροποποιήσεις ή διακόψεις μόνος/η σου τη θεραπεία.

Παράλληλα, ο Δρ White προτείνει απλές συνήθειες που μπορούν να συμβάλουν σε καλύτερο ύπνο:

• Περιόρισε την κατανάλωση καφεΐνης μετά τις 14:00.
• Απόφυγε το αλκοόλ λίγο πριν από την κατάκλιση.
• Διατήρησε το υπνοδωμάτιο σκοτεινό και δροσερό.
• Προσπάθησε να κοιμάσαι και να ξυπνάς περίπου τις ίδιες ώρες κάθε μέρα.