ΤΙ ΜΑΡΤΥΡΑ Ο ΠΡΩΙΝΟΣ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΟΥ

Το hangover είναι μάλλον η πρώτη εξήγηση που μας έρχεται στο μυαλό όταν ξυπνάμε με πονοκέφαλο, ωστόσο δεν είναι η μόνη. Ο πρωινός πονοκέφαλος μπορεί να οφείλεται σε διάφορα αίτια, από καθημερινές συνήθειες μέχρι καταστάσεις που αξίζει να διερευνηθούν, ιδίως αν η κεφαλαλγία είναι επαναλαμβανόμενη.

Τι θα μπορούσε να φταίει για τον πρωινό πονοκέφαλο; Μια σίγουρη απάντηση, καλά τεκμηριωμένη, είναι το hangover. Πέρα, όμως, από την κατανάλωση αλκοόλ (ή και καφεΐνης), υπάρχουν κι άλλοι λόγοι που το ξύπνημα συνοδεύεται από κεφαλαλγία, ενίοτε πιο σοβαροί. Μπορεί να φταίει ο ύπνος, η ημικρανία, το τρίξιμο των δοντιών ή καταπόνηση του αυχένα.

Περίπου ένας στους 13 ανθρώπους εμφανίζει επαναλαμβανόμενους πρωινούς πονοκεφάλους, με τις γυναίκες και τα άτομα ηλικίας 45 έως 64 ετών να ταλαιπωρούνται συχνότερα. «Ως γιατροί του ύπνου, πάντα ρωτάμε: Ξυπνάτε το πρωί με πονοκέφαλο;» λέει η Phyllis Zee, επικεφαλής της Ιατρικής Ύπνου στο Northwestern Medicine. Η απάντηση, εξηγεί στην Washington Post, μπορεί να δώσει στοιχεία για το τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Υπνική άπνοια

Η υπνική άπνοια είναι από τις συχνότερες αιτίες πρωινού πονοκεφάλου, σύμφωνα με τον Sait Ashina, αναπληρωτή καθηγητή Νευρολογίας και Αναισθησιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Harvard και διευθυντή του Comprehensive Headache Center στο Beth Israel Deaconess Medical Center. Η διαταραχή προκαλεί επαναλαμβανόμενες αποφράξεις του ανώτερου αεραγωγού κατά τον ύπνο. Το ροχαλητό, οι αφυπνίσεις με αίσθημα ασφυξίας και η υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας είναι συμπτώματα που μπορεί να συνυπάρχουν.

H θεραπεία της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας έχει συνδεθεί με σημαντική βελτίωση στη σοβαρότητα των πρωινών πονοκεφάλων. iStock

Αν και η ακριβής αιτιώδης σύνδεση με τον πονοκέφαλο δεν έχει αποσαφηνιστεί, ένας από τους πιθανούς μηχανισμούς είναι η μειωμένη πρόσληψη οξυγόνου κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε μελέτη του 2023, η θεραπεία της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας συνδέθηκε με 72% βελτίωση στη σοβαρότητα των πρωινών πονοκεφάλων.

Ημικρανία

Η ημικρανία, συχνή αιτία πρωινής κεφαλαλγίας, επηρεάζει περίπου έναν στους επτά ανθρώπους παγκοσμίως. Οι κρίσεις μπορεί να αρχίσουν αργά τη νύχτα ή λίγο πριν από το ξύπνημα, εξηγεί η Niushen Zhang, αναπληρώτρια καθηγήτρια και επικεφαλής του τμήματος Κεφαλαλγίας και Προσωπικού Πόνου στο Stanford Medicine.

Ο πόνος είναι συχνά παλλόμενος και μπορεί να συνοδεύεται από ευαισθησία στο φως και τους ήχους, ναυτία, έμετο, πόνο στον αυχένα ή δυσκολία συγκέντρωσης. Περίπου το 30% των ανθρώπων με ημικρανία εμφανίζει επίσης αύρα, με χαρακτηριστικές οπτικές διαταραχές.

Η κεφαλαλγία από κατάχρηση φαρμάκων μπορεί να γίνεται αισθητή όταν η δράση του φαρμάκου υποχωρεί κατά τη διάρκεια της νύχτας. iStock

Ο πρωινός πονοκέφαλος μπορεί να οφείλεται και στη συχνή χρήση φαρμάκων για την αντιμετώπιση του πόνου. Η κεφαλαλγία από κατάχρηση φαρμάκων, όπως λέγεται, μπορεί να γίνεται αισθητή όταν η δράση του φαρμάκου υποχωρεί κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Κακός ή ανεπαρκής ύπνος

Η αϋπνία και γενικότερα ο ανεπαρκής ή κακής ποιότητας ύπνος συνδέονται με πρωινούς πονοκεφάλους. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2004, το 14,4% των ανθρώπων με διαταραχή αϋπνίας εμφάνιζε χρόνιους πρωινούς πονοκεφάλους, έναντι 6,9% μεταξύ ατόμων χωρίς προβλήματα ύπνου. Επιπλέον, η αϋπνία αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για ημικρανία.

Αυχένας και μαξιλάρι

Η θέση του σώματος κατά τον ύπνο μπορεί να επηρεάσει τον αυχένα και να γίνει αιτία κεφαλαλγίας. Το ίδιο κι ένα μαξιλάρι που δεν προσφέρει σωστή στήριξη: μπορεί να συμβάλλει σε μυϊκή ένταση, με τον πόνο να ξεκινά από τον αυχένα και να επεκτείνεται προς το μπροστινό μέρος του κεφαλιού.

Προσοχή στο μαξιλάρι: η κακή στήριξη του αυχένα μπορεί να φταίει για τον πρωινό πονοκέφαλο. iStock

Τρίξιμο των δοντιών

Το νυχτερινό τρίξιμο ή σφίξιμο των δοντιών (βρουξισμός ή βρυγμός), καθώς και οι διαταραχές της κροταφογναθικής άρθρωσης ενδεχομένως ευθύνονται για τον πρωινό πονοκέφαλο. Η ένταση στους μυς της γνάθου μπορεί να προκαλέσει μυϊκό πόνο που αντανακλά στην περιοχή του μετώπου, εξηγεί η Zee και συστήνει προσοχή τόσο στον πόνο όσο και στη δυσκαμψία της γνάθου κατά το ξύπνημα, ως ενδείξεις πιθανής αιτίας.

Άγχος και κατάθλιψη

Οι διαταραχές της διάθεσης έχουν συσχετιστεί με υψηλότερη συχνότητα πρωινών πονοκεφάλων και άλλων μορφών κεφαλαλγίας, συμπεριλαμβανομένης της ημικρανίας. Έρευνα σε περισσότερους από 18.000 ανθρώπους, οι οποίοι συμμετείχαν σε τηλεφωνικές συνεντεύξεις, ανέδειξε την αγχώδη και καταθλιπτική διαταραχή μεταξύ των σημαντικότερων παραγόντων που συνδέονταν με τους χρόνιους πρωινούς πονοκεφάλους.

Η σχέση μπορεί να συνδέεται και με τον ύπνο, δεδομένου ότι πολύ συχνά οι διαταραχές της διάθεσης επηρεάζουν την ποιότητα και τη διάρκειά του. «Βλέπουμε αυτές τις συσχετίσεις», σημειώνει ο Ashina, χωρίς να είναι πάντοτε σαφές ποιος παράγοντας προηγείται.

Όπως και με τα αναλγητικά, η μεγάλη κατανάλωση καφέ, ιδίως αργά στη μέρα, οδηγεί σε πρωινό πονοκέφαλο όταν μειώνονται τα επίπεδα καφεΐνης. iStock

Αλκοόλ και καφεΐνη

Ένα βράδυ με αρκετό αλκοόλ εύκολα μπορεί να φταίει για τον πονοκέφαλο της επόμενης ημέρας. Αντίστοιχα επιβαρυντική μπορεί να είναι η υπερβολή στην καφεΐνη, ιδίως όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες καθημερινά, με μηχανισμούς παρόμοιους με την κατάχρηση αναλγητικών. «Αν πίνετε πολύ καφέ, μπορεί να εμφανίσετε πονοκέφαλο στέρησης κατά την αφύπνιση, επειδή τα επίπεδα καφεΐνης στον οργανισμό έχουν μειωθεί», εξηγεί ο Ashina.

Πότε χρειάζεται γιατρός

Οι επαναλαμβανόμενοι πρωινοί πονοκέφαλοι αξίζουν ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για νέο σύμπτωμα ή όταν αλλάζει ξαφνικά η συχνότητα ή η έντασή τους. Ο έλεγχος είναι ακόμη πιο σημαντικός όταν:

• ο πονοκέφαλος είναι πολύ έντονος ή διαφορετικός από τους συνηθισμένους,
• συνοδεύεται από αδυναμία ή μούδιασμα,
• εμφανίζονται διαταραχές στην ομιλία ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα,
• οι πονοκέφαλοι γίνονται συχνότεροι ή εντονότεροι,
• συνυπάρχουν πολύ μεγάλες αυξήσεις της αρτηριακής πίεσης.

Σπανιότερα, ένας πρωινός πονοκέφαλος μπορεί να σχετίζεται με σοβαρότερη νευρολογική κατάσταση. Πολύ υψηλές αυξήσεις στις τιμές αρτηριακής πίεσης μπορούν επίσης να προκαλέσουν πονοκέφαλο και χρειάζονται άμεση αξιολόγηση όταν είναι έντονες.