ΓΙΑΤΙ ΝΙΩΘΕΙΣ ΕΝΟΧΕΣ ΟΤΑΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΖΗΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΡΡΩΤΙΚΗ;

Νιώθεις άσχημα όταν νιώθεις να αρρωσταίνεις και πρέπει να πάρεις αναρρωτική άδεια από τη δουλειά; Μάθε γιατί μπορεί να σου συμβαίνει αυτό.

Πώς τυχαίνει μερικές φορές, από όλες τις μέρες του χρόνου, να σε πιάνει πονόλαιμος και κρυάδες εκείνες ακριβώς που η δουλειά βρίσκεται στο αποκορύφωμά της; (Η εναλλακτική είναι να αρρωσταίνεις αμέσως με το που ξεκινούν οι διακοπές – αυτό είναι το άλλο παράδοξο). Τι κάνεις εσύ εκείνες τις στιγμές; Εγώ πάντως «την πάπια», εννοώντας πως κάνω σα να μην έχω τίποτα μέχρι να τρέμω σύγκορμη από τον πυρετό πάνω από το πληκτρολόγιο και να αναγκαστώ να παραδώσω τα όπλα. Χαζομάρα; Εννοείται. Αλλά δεν είμαι η μόνη.

Έρευνες στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, δείχνουν ότι ένα ποσοστό που κυμαίνεται από το ένα τρίτο έως το μισό των εργαζομένων συνεχίζει να δουλεύει ακόμη και όταν είναι άρρωστο – μια πρακτική που οι ειδικοί αποκαλούν «παρουσιομανία» (presenteeism).

Γιατί το κάνουμε αυτό; Οι ειδικοί εξηγούν ότι η στάση μας απέναντι στην ασθένεια αποκαλύπτει πολλά τόσο για εμάς ως άτομα όσο και για τον εργασιακό μας χώρο.

Ποιοι παίρνουν τις περισσότερες άδειες για λόγους υγείας;

Καταρχάς χρωστάμε στη Gen Z την εξής δικαίωση: Παρόλο που συχνά ορισμένοι την αποκαλούν «γενιά χιονονιφάδα» υπονοώντας ότι τα παιδιά που γεννήθηκαν από το 1997 έως το 2012 είναι υπερευαίσθητα και δεν δίνουν τόση έμφαση στη δουλειά όσο οι προηγούμενες γενιές, «αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα», όπως δήλωσε σε άρθρο ο καθηγητής Sir Cary Cooper, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και κορυφαίος διεθνής ειδικός σε θέματα ευεξίας στον χώρο εργασίας.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (Office for National Statistics) της Μ. Βρετανίας, λοιπόν, δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι ηλικίας 16 έως 24 ετών έλαβαν κατά μέσο όρο 2,4 ημέρες αναρρωτικής άδειας το περασμένο έτος, σε σύγκριση με 6,2 ημέρες που έλαβαν όσοι ανήκαν στην ηλικιακή ομάδα των 50 έως 64 ετών.

Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, εξηγείται με διάφορους τρόπους:

Οι νεότεροι εργαζόμενοι είναι πιο πιθανό να απασχολούνται σε θέσεις με περιορισμένη εργασιακή ασφάλεια, άρα π.χ. αν δεν εργαστούν δεν θα πληρωθούν. Επίσης, είναι λιγότερο πιθανό να αντιμετωπίζουν χρόνια προβλήματα υγείας ή παθήσεις των αρθρώσεων, οι οποίες αποτελούν βασικές αιτίες απουσίας από την εργασία για τους μεγαλύτερους.

Ωστόσο, όπως ο καθηγητής προσθέτει: «Πιστεύω ότι οι νεότερες γενιές έχουν υψηλότερες προσδοκίες σχετικά με τον τρόπο που πρέπει να τους αντιμετωπίζουν οι εργοδότες και καλύτερη μέριμνα για την ευεξία τους. Οι παλαιότερες γενιές ίσως ήταν πιο πρόθυμες να κάνουν υποχωρήσεις, αλλά αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα μια υγιή προσέγγιση.

»Όσον αφορά τη λήψη άδειας, οι νεότεροι εργαζόμενοι φαίνονται πιο πρόθυμοι να αντιμετωπίσουν την ψυχική ευεξία ως μέρος της συνολικής τους υγείας, αντί να τη θεωρούν κάτι που πρέπει απλώς να παραμερίσουν προκειμένου να συνεχίσουν να εργάζονται».

ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΑ ΤΡΙΤΟ ΕΩΣ ΤΟ ΜΙΣΟ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΝΑ ΔΟΥΛΕΥΕΙ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΡΩΣΤΟ.

Τι αποκαλύπτει για εσένα το να μη ζητάς αναρρωτική όταν δεν νιώθεις καλά;

Γιατί, λοιπόν, κανείς διστάζει να λείψει από την εργασία του λόγω ασθένειας;

Η ψυχολόγος που ασχολείται με την ευεξία στον εργασιακό χώρο Dr. Audrey Tang λέει ότι υπάρχουν διάφοροι λόγοι:

Για ορισμένους, η εργασία είναι στενά συνδεδεμένη με την ταυτότητά τους. Οι εργασιακοί ψυχολόγοι ονομάζουν αυτό το φαινόμενο «κεντρικότητα της εργασίας» και οι έρευνες το συνδέουν με αυξημένη εργασιακή δέσμευση, αφοσίωση και προθυμία για υπέρβαση των προσδοκιών.

Αν ανήκεις σε αυτήν την κατηγορία ανθρώπων, η απουσία από την εργασία μπορεί να δίνει την αίσθηση της προσωρινής απώλειας ενός μέρους του εαυτού σου. «Αυτοί οι άνθρωποι νιώθουν έντονη την επιθυμία να συνεχίσουν να εμφανίζονται στη δουλειά, ακόμα κι αν δεν νιώθουν καλά», λέει η Tang.

Επισημαίνει ότι πρόκειται για μια τάση που παρουσιάζουν συχνότερα όσοι απασχολούνται σε επαγγέλματα παροχής φροντίδας, όπως η ιατρική, η νοσηλευτική και η εκπαίδευση. «Τα άτομα αυτά συχνά δηλώνουν ότι θα προτιμούσαν να υποστούν κάποιο σωματικό ατύχημα, ώστε να έχουν εμφανή λόγο να μην πάνε στη δουλειά, παρά να πάρουν απλώς μια μέρα άδεια».

ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΕΝΟΣ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΤΟΥΣ.

Από την άλλη, υπάρχουν και άνθρωποι που δεν ζητούν αναρρωτική επειδή φοβούνται μήπως θεωρηθούν αδύναμοι ή τεμπέληδες. Οι νεότεροι εργαζόμενοι είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς σε αυτό το συναίσθημα, σημειώνει η Tang, ίσως γιατί δεν θέλουν να δημιουργήσουν κακή πρώτη εντύπωση στη δουλειά τους.

Ομολογώ πως έχω βρεθεί κι εγώ σε αυτή τη θέση, στην πρώτη μου δουλειά, σε τέτοιο βαθμό που, όταν έμεινα έγκυος στα 27 και εμφάνισα κάποια προβλήματα στην εγκυμοσύνη, δίσταζα να ζητήσω αναρρωτική – μέχρι που η γυναικολόγος μού την επέβαλε.

Η στάση μου αυτή, πάντως, καθόλου δεν εκτιμήθηκε από την εργοδοσία, οπότε τη δεύτερη φορά που έμεινα έγκυος, μερικά χρόνια μετά, λειτούργησα διαφορετικά. Όταν κάποια στιγμή εμφάνισα δυσκολίες, χωρίς δεύτερη σκέψη και την παραμικρή ενοχή, σταμάτησα άμεσα να εργάζομαι για όλο το διάστημα που ήταν απαραίτητο. Δεν θα έκανα ξανά το ίδιο λάθος.

Και αυτό με φέρνει στο επόμενο σημείο που τονίζουν οι ειδικοί, λέγοντας πως την απροθυμία των εργαζομένων να πάρουν αναρρωτική άδεια επηρεάζει σημαντικά και η κουλτούρα και η συμπεριφορά στον χώρο εργασίας.

ΤΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΕΝΟΧΗΣ ΚΑΙ ΝΤΡΟΠΗΣ ΕΙΝΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΕΝΟΣ ΤΟΞΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΥΕΞΙΑΣ.

Όταν, δηλαδή, οι ομάδες εργάζονται υπό πίεση και δεν υπάρχει επαρκής (ή και καθόλου) αναπλήρωση στην περίπτωση που κάποιος πρέπει να λείψει, οι εργαζόμενοι γνωρίζουν ότι η απουσία τους θα αυξήσει τον φόρτο εργασίας των συναδέλφων τους. «Το αίσθημα ενοχής και ντροπής είναι χαρακτηριστικό ενός τοξικού οργανισμού που δίνει προτεραιότητα στην παραγωγικότητα έναντι της υγείας και της ευεξίας», επισημαίνει η ψυχολόγος Dr. Tara Quinn-Cirillo.

«Σε ορισμένους χώρους εργασίας, λοιπόν, επικρατεί μια κουλτούρα "συνέχισης της εργασίας πάση θυσία", η οποία ενθαρρύνει τους ανθρώπους να συνεχίζουν να εργάζονται ενώ θα έπρεπε να ξεκουράζονται». Τέτοιου είδους κουλτούρες επιβραβεύουν το φαινόμενο της «παρουσίας στην εργασία». Έτσι, οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι εκτιμώνται επειδή εμφανίζονται στη δουλειά ανεξάρτητα από το πώς αισθάνονται, ενώ στο προσωπικό μεταφέρεται το μήνυμα ότι οι διευθυντές επαινούν όσους εργάζονται παρά την ασθένειά τους. (Φυσικά, υπάρχουν πάντα και οι διευθυντές που δεν εκτιμούν τίποτα, αντιμετωπίζοντας τους εργαζόμενους ως απόλυτα αναλώσιμους, όποια «θυσία» κι αν κάνουν.)

Όπως τονίζει, λοιπόν, η Quinn-Cirillo «Σε ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον, οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να κάνουν ανοιχτές και ειλικρινείς συζητήσεις σχετικά με την ευεξία και τις ημέρες αναρρωτικής άδειας».

Τέλος, σημαντικό ρόλο παίζει και η εμπιστοσύνη. Εάν οι απουσίες αμφισβητούνται συστηματικά ή αντιμετωπίζονται αρνητικά, οι εργαζόμενοι ενδέχεται να διστάζουν να πάρουν δικαιολογημένη άδεια, φοβούμενοι ότι θα κριθούν. Και αυτό, σύμφωνα με την Quinn-Cirillo, αποτελεί «σοβαρή προειδοποιητική ένδειξη» για το περιβάλλον στο οποίο έχεις επιλέξει να εργάζεσαι.

Πότε είναι απαραίτητο να ζητήσεις αναρρωτική άδεια;

Η απόφαση ότι είσαι πολύ άρρωστος για να εργαστείς, δεν είναι πάντα απλή υπόθεση. Ναι, προφανώς, υπάρχουν σωματικά συμπτώματα που δεν σηκώνουν αμφισβήτηση: «Αν κάνεις εμετό και έχεις διάρροια ή πυρετό, θα πρέπει να παραμείνεις στο σπίτι για 48 και 24 ώρες αντίστοιχα, αφού υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι απίθανο να μπορείς να εργαστείτε αποτελεσματικά ούτως ή άλλως», όπως λέει και η Tang.

ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΝΑ ΖΗΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΡΡΩΤΙΚΗ ΟΤΑΝ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΟΥ ΑΡΧΙΖΕΙ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗ ΒΑΣΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΣΟΥ.

Αλλά πέρα από αυτά, η απόφαση μπορεί να γίνει πιο σύνθετη, ειδικά αν αντιμετωπίζεις ένα απλό κρυολόγημα. Μετά την εμφάνιση του Covid, πάντως, η εργασιακή κουλτούρα έχει αλλάξει και έτσι θεωρείται σωστό να εργάζεται κανείς από το σπίτι όταν έχει π.χ. βήχα ή μπούκωμα.

Επιπλέον, δεν είναι μόνο η σωματική μα και η ψυχική υγεία που πρέπει να αντιμετωπίζεται αντίστοιχα. Αν δεν νιώθεις αρκετά καλά για να εργαστείς, δεν μπορείς να εργαστείς. Εξάλλου, όπως λέει και η Quinn-Cirillo: «το ζήτημα είναι η ικανότητα εκτέλεσης της εργασίας, είτε πρόκειται για θέμα σωματικής είτε ψυχικής υγείας».

Τέλος, η ίδια τονίζει πως είναι απαραίτητο να ζητήσεις αναρρωτική όταν η εργασία σου αρχίζει να επηρεάζει τη βασική φροντίδα του εαυτού σου. «Περιορίζεται η ικανότητά σου να φροντίζεις τον εαυτό σου; Μπορείς να αποφορτιστείς μετά τη δουλειά; Είναι ικανοποιητικός ο ύπνος σου;» σε καλεί η ειδικός να αναρωτηθείς. Αν η απάντηση είναι αρνητική, ίσως αυτό αποτελεί ένδειξη ότι μία άδεια για ξεκούραση είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεσαι.