ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΕΤΑΒΙΟΤΙΚΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΤΑ ΧΡΕΙΑΖΕΣΑΙ

Τα μεταβιοτικά είναι μια σχετικά νέα προσθήκη στο πεδίο της ευεξίας, διεκδικώντας μια θέση στα ράφια με τα συμπληρώματα διατροφής. Τι λέει, όμως, η έρευνα για τα πιθανά οφέλη τους και την αποτελεσματικότητά τους; Μια ερευνήτρια απαντά.

Τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά είναι παγιωμένες αξίες στη συζήτηση για την υγεία του εντέρου. Τα πρώτα είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που, όταν καταναλώνονται σε επαρκείς ποσότητες, μπορούν να ωφελήσουν πολλαπλά την υγεία. Υπάρχουν σε τρόφιμα όπως το γιαούρτι, το κεφίρ, το kimchi και το ξινολάχανο. Τα δεύτερα είναι μη εύπεπτες φυτικές ίνες που φτάνουν στο έντερο και γίνονται τροφή για τα ωφέλιμα βακτήρια. Ανάμεσα στις επιλογές επιλογές με πολλά πρεβιοτικά είναι το σκόρδο, το κρεμμύδι, το πράσο, η μπανάνα και τη βρώμη.

Τα τελευταία χρόνια, στο ερευνητικό πεδίο και την αγορά της ευεξίας εμφανίστηκαν τα μεταβιοτικά. Πλέον διεκδικούν τη δική τους θέση στα ράφια με τα συμπληρώματα διατροφής, όμως ξέρουμε στ' αλήθεια τι προσφέρουν στον οργανισμό; Έχουμε επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να δικαιολογούν την κατανάλωσή τους;

Η Rachel Woods, επίκουρη καθηγήτρια και ανώτερη ερευνήτρια υγείας στα Πανεπιστήμια του Λίνκολν και του Νότιγχαμ, στη Βρετανία, παραθέτει σε άρθρο της τα διαθέσιμα στοιχεία για τα μεταβιοτικά, τα πιθανά οφέλη τους και το κατά πόσο αξίζει να τα εντάξουμε στη διατροφή μας.

Τα μεταβιοτικά δεν είναι ζωντανά βακτήρια αλλά προϊόντα ή συστατικά τους, που παράγει ο οργανισμός φυσικά μέσω του εντερικού μικροβιώματος. iStock

Τι είναι τα μεταβιοτικά;

Τα μεταβιοτικά είναι είναι ουσίες που παράγονται από τη μεταβολική δραστηριότητα των βακτηρίων του εντέρου, μεταξύ άλλων κατά τη διάσπαση των φυτικών ινών. Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου
• τα ένζυμα
• οι βιταμίνες
• τα αμινοξέα

ενώ βάσει κάποιων επιστημονικών ορισμών, στα μεταβιοτικά συγκαταλέγονται και αδρανοποιημένοι μικροοργανισμοί ή συστατικά τους, όπως από τα κυτταρικά τοιχώματα.

Τα μεταβιοτικά, επομένως, δεν είναι ζωντανά βακτήρια, αλλά προϊόντα ή συστατικά τους, που παράγει ο οργανισμός φυσικά μέσω του εντερικού μικροβιώματος.

Τι δείχνουν οι έρευνες για τα οφέλη τους;

Η έρευνα γύρω από τα μεταβιοτικά βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, ενώ η μεγάλη ποικιλία τους δεν επιτρέπει εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων. Όπως επισημαίνει η Woods, η ποιότητα και η ισχύς των διαθέσιμων επιστημονικών στοιχείων διαφέρουν σημαντικά.

Διάθεση, ύπνος και καρκίνος

Ορισμένες μελέτες έχουν συσχετίσει συγκεκριμένα μεταβιοτικά με βελτιώσεις στη διάθεση και την ποιότητα του ύπνου. Άλλες, που διενεργήθηκαν σε εργαστηριακές συνθήκες, έχουν καταγράψει πιθανές αντικαρκινικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες. Ενδεικτικά, σε κυτταροκαλλιέργειες παρατηρήθηκε μειωμένη διείσδυση καρκινικών κυττάρων του παχέος εντέρου, ενώ σε ελεγχόμενα πειράματα ορισμένες ουσίες φάνηκε να προσφέρουν προστασία έναντι του βακτηρίου E. coli. Τα εν λόγω ευρήματα, ωστόσο, δεν αρκούν για να τεκμηριώσουν αντίστοιχα οφέλη στους ανθρώπους.

Η κατανάλωση φυτικών ινών και ζυμωμένων τροφίμων παραμένει ένας αξιόπιστος τρόπος να υποστηρίζεις το μικροβίωμά σου και να αξιοποιείς τη φυσική παραγωγή μεταβιοτικών από τον ίδιο τον οργανισμό. iStock

Υγεία του εντέρου

Μελέτες σε ζώα υποδεικνύουν ότι κάποια μεταβιοτικά ενδέχεται να επηρεάζουν τη δομή των εντερικών λαχνών, αυξάνοντας την επιφάνεια που διατίθεται για την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, ενώ τα εξωπολυσακχαρίδια (πολυσακχαρίτες μεγάλου μοριακού βάρους) έχουν συσχετιστεί με ενίσχυση της ανοσολογικής απόκρισης. Τα αποτελέσματα παραμένουν προκαταρκτικά και χρειάζονται επιβεβαίωση σε ανθρώπους.

Ως προς συγκεκριμένες ουσίες, στο μικροσκόπιο έχει βρεθεί το βουτυρικό οξύ, ένα λιπαρό οξύ βραχείας αλύσου που παράγεται κατά τη διάσπαση των φυτικών ινών και κλινικές μελέτες έχουν συνδέσει με πιθανή βελτίωση των συμπτωμάτων σε άτομα με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.

Λοιμώξεις

Μια διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη έδειξε ότι ένα θερμικά αδρανοποιημένο στέλεχος του Lactobacillus pentosus μείωσε την πιθανότητα εμφάνισης κοινού κρυολογήματος σε ηλικιωμένους. Μια άλλη ανασκόπηση έδειξε ότι ένα αντίστοιχα αδρανοποιημένο στέλεχος του Lactobacillus acidophilus ενδέχεται να περιορίζει τον κίνδυνο εμφάνισης και τη διάρκεια της διάρροιας στα παιδιά.

Στην κατηγορία περιλαμβάνονται και σκευάσματα που χρησιμοποιούνται ήδη στην ιατρική, όπως τα εγκεκριμένα από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) φάρμακα με βακτηριακά λύματα (bacterial lysates), τα οποία διατίθενται και στην Ελλάδα. Παρασκευάζονται από διασπασμένα βακτήρια και χορηγούνται για την πρόληψη επανεμφανιζόμενων αναπνευστικών λοιμώξεων, με εξαίρεση την πνευμονία, για να διεγείρουν το ανοσοποιητικό σύστημα, βοηθώντας το να αναγνωρίζει και να καταπολεμά τις λοιμώξεις.

Ένα γιαούρτι με μπανάνα είναι φυσικός τρόπος να ωθήσεις την παραγωγή μεταβιοτικών. Το γιαούρτι προσφέρει προβιοτικά, ασβέστιο και πρωτεΐνη, και η μπανάνα πρεβιοτικές φυτικές ίνες, κάλιο και βιταμίνη Β6. iStock

Τα πλεονεκτήματα και οι περιορισμοί των συμπληρωμάτων

Επειδή δεν περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς, τα μεταβιοτικά είναι πιο σταθερά και λιγότερο ευαίσθητα στη θερμότητα, το οξυγόνο και τις συνθήκες αποθήκευσης. Έτσι, είναι είναι πιο εύκολο να διατηρηθούν σταθερά μέχρι να φτάσουν στον καταναλωτή και η ποσότητα που αναγράφεται στην ετικέτα είναι πιθανότερο να αντιστοιχεί σε εκείνη που περιέχει το προϊόν.

Ενδέχεται, επίσης, να αποτελούν εναλλακτική για άτομα με σοβαρή ανοσοκαταστολή, για τα οποία η κατανάλωση ζωντανών βακτηρίων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Ωστόσο, η σταθερότητά τους δεν συνεπάγεται και αποδεδειγμένη υπεροχή ως προς τα οφέλη στην υγεία. Κάθε μεταβιοτικό έχει διαφορετικές ιδιότητες και απαιτήσεις ως προς τη δόση, ενώ η έλλειψη τυποποίησης δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των συμπληρωμάτων.

Να τα δοκιμάσεις;

Τα μεταβιοτικά, καταλήγει η Woods, αποτελούν ενδιαφέρον πεδίο έρευνας και ενδέχεται να αποδειχθούν χρήσιμα σε συγκεκριμένες κλινικές περιπτώσεις ή για ευάλωτες ομάδες. Μέχρι να προκύψουν σαφέστερα επιστημονικά δεδομένα, η κατανάλωση φυτικών ινών και ζυμωμένων τροφίμων παραμένει ένας αξιόπιστος τρόπος να υποστηρίζεις το μικροβίωμά σου και να αξιοποιείς τη φυσική παραγωγή μεταβιοτικών από τον ίδιο τον οργανισμό.

Ένα γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες, για παράδειγμα, προσφέρει προβιοτικά, ασβέστιο και πρωτεΐνη. Αν το συνδυάσεις με μια μπανάνα, προσθέτεις πρεβιοτικές φυτικές ίνες, κάλιο και βιταμίνη Β6. Έτσι, τα βακτήρια του εντέρου έχουν τα απαραίτητα συστατικά για να παράγουν μεταβιοτικά, ενώ ο οργανισμός προσλαμβάνει παράλληλα ευρύτερο φάσμα θρεπτικών συστατικών.